Draw Muhammad Day
Jona Lendering
Het plaatje hierboven lijkt onscherp, maar dat komt doordat het de foto is van een tapijt in het tapijtenmuseum in Teheran. Het stelt de profeet Mohammed voor. Ayatolla Khomeiny kende deze afbeelding en meende dat het een adequaat jeugdportret was van de stichter van de islam. Sindsdien wordt het met veel respect bejegend en heeft deze afbeelding de status die sommige iconen hebben in de oosterse kerken: vensters naar het goddelijke, een herinnering aan de mensen om inspiratie te ontlenen aan de afgebeelde persoon. Dat geldt zowel voor het sji’itische Iran als het soennitische Syrië en Egypte, waar ik de afbeelding eveneens heb gezien. Onlangs nog in Turkije, trouwens.
Ik schrijf dit omdat het vandaag Draw Muhammad Day is. De aanleiding is evident: doodsdreigingen voor westerse cartoonisten die het waagden de profeet af te beelden, soms in een spotprent, soms ook niet. Hoewel ik niet zeker weet of het verstandig is de moslims nog eens extra te jennen – je kunt je wel ongeveer voorstellen hoe de meeste westerse afbeeldingen van Mohammed er vandaag uit zullen zien – geloof ik toch dat het een zinvol initiatief is.
De islam is, ook in westerse landen, beschermd door grondwettelijke bepalingen over de vrijheid van godsdienst. Ik heb er de jurisprudentie niet op nageslagen, maar voor zover ik weet betekent de vrijheid van godsdienst niet dat gelovigen een recht hebben zich nooit beledigd te voelen. Immers: we kunnen alleen aan iedereen godsdienstvrijheid geven als het recht van een moslim om opmerkingen over joden, christenen en atheïsten te maken, ook inhoudt dat joden, christenen en atheïsten de islam mogen meten aan hun maatstaven.
Het wonderlijke is dat het vooral moslims zijn die verongelijkt doen. Je hoort nooit joden klagen over het feit dat christenen geloven dat de joden zich op de Jongste Dag tot het christendom zullen bekeren. Ik heb ook nog nooit christenen horen klagen toen moslims in Amsterdam een brochure verspreidden waarin onder meer stond dat christenen niet moesten geloven dat Christus wijn dronk. Ik zou het waarderen als moslims hun deel van de kritiek ook eens lijdzaam accepteerden.
Een tweede punt nog. Religie is pluriform, altijd. Kijk naar het jodendom: de Bijbel staat vol discussies over meningsverschillen, en deze discussie is het wezen van de rabbijnse literatuur. Kijk naar het christendom, dat al sinds de apostelen met zichzelf in discussie is. Kijk naar de islam, dat een shi’a en een sunna kent, en de laatst in vier juridische varianten. Moderne fundamentalisten ontkennen deze pluriformiteit. Ze zeggen zonder uitzondering dat zij, en zij alleen, de enige ware hoeders zijn van de traditie in zijn orthodoxe vorm.
Welke verdiensten fundamentalisten ook hebben (en ik kan hun energie bewonderen), van geschiedenis hebben ze geen verstand. Dat is tot daar aan toe, maar het gevolg van hun ontkenning dat andere opvattingen mogen bestaan, is dat zij hun geloofsgenoten niet serieus nemen. Wie beledigt nu wie?
Helaas trekken moslimfundamentalisten in de pers vaker de aandacht dan gewone moslims. Daarom dit plaatje. Niet alleen om te protesteren tegen de intolerantie jegens westerse ideeën over de islam, maar ook als een steunbetuiging aan al die moslims wier opvattingen door fundamentalisten worden verketterd. Ik voor mij houd niet van het mierzoete plaatje waar Khomeiny zo van hield, maar zowel het originele schilderij als het tapijt behoren tot een alleszins respectabele islamitische traditie.
Jona Lendering is de auteur van Vergeten erfenis – Oosterse bijdragen aan de westerse cultuur, en vindt het lullig dat Wilders dat boekje niet in het openbaar heeft verbrand, want zo verkoopt het natuurlijk voor geen meter.
RSS