De Januskop van het fascisme

Cor Spaans

De tweekoppige god Janus is bekend van oude Romeinde munten, die – net als de huidige euro’s – twee grote ronde zichtzijden kennen. Of ze nu op kop of munt liggen, ze zijn van dezelfde waarde. Sterker nog dan in de munt, wordt die schijnbare tweeslachtigheid verbeeld in de oorspronkelijke vorm van god Janus: de archetypische Poort. Dan zijn links en rechts in spiegelbeeld en telkens omgekeerd.

En als de nimf die voor Janus liefde opvatte, vergaat het de mens die meent te kunnen samensmelten met deze god van start en finish: hij krijgt de verraderlijke macht over de Striges, de nare, harpijachtige schepsels van de nacht: het Zwarte Blok.

Beide kopstukken creëren gezamenlijk een boog die als een parasol de krijgers en ploerten overspant, het rapaille van het Zwarte Blok, het tuig van politiek extreem links en rechts, dat beschutting zoekt tegen de zon van de Rede, die hun agressie zou kunnen doen smelten. Ze sturen hun duistere milities de straten in en trachten daar hun zinloze, eindeloze vete uit te vechten.

De ideologen presenteren hun radicale politieke en religieuze opvattingen in een offensief vertoog, en al te menselijk ressentiment en stereotiep complotdenken doen de rest. De volgelingen worden getraind in gevechtstechnieken en gehoorzaamheid. Hun uniforme verschijning is een peloton zwartgeklede psychopaten met bedekte gezichten, bereid van stad tot stad te trekken om vreedzame burgers te terroriseren.

Het geweld van de deelnemers aan een Zwart Blok is nooit uit verdediging, maar altijd pro-actief gericht tégen andere mensen. Zij willen geen vrede, maar benzinebommen. Ze laten zich aansturen via websites van Indymedia, AFA, Voorpost of Stormfront, verlustigen zich in een zichtbare vernielzucht, brallend over de provocatietheoriën van Bakunin of Mussert. Hun hang naar symboliek is pathetisch, hun stellingname altijd massief: globalisering, milieu, economie, Baskenland, Koerdistan, Irak, rood-zwarte vlaggen, palestijnse shawls, Che Guevara-logo’s, ‘Fuck the Law!’ Hun retoriek gaat steevast over de heroïsche vrijheidsstrijder die het opneemt tegen machtige snoodaards als kapitalisten, joden en veiligheidsdiensten.

Het geweld waarmee zij trachten hun zin te krijgen benoemen zij met het eufemisme ‘directe actie’. Zij zijn redelijk succesvol in hun politiek, zeker in Nederland. Partijen die over zulke knokploegen beschikken, van extreemlinks en -rechts gezamenlijk, hebben hier te lande de voorkeur van al gauw tien à twintig procent van de stemmers.

Mensen moeten bang gemaakt worden, anderdenkenden mogen zich niet manifesteren, dàt is de praktijk van ‘directe actie’ waarvoor de zwartgeüniformeerde burgersoldaten ingezet worden. Onder het mom van autonomie en anarchisme, van nationalisme, socialisme of godsdienst, trekken die op als één groot blok, in de geile vervoering van het besef een klein radertje te zijn in een goed geoliede geweldsmachine.

Het is dat onvermogen om gematigd te zijn, de romantisering van fysieke strijd en een totaal disrespect voor andermens’ integriteit. Het is het virulente machismo dat je ziet bij extremisten die een opengekraakte woning op last van de rechter moeten verlaten, maar eerst in een ritueel gevecht trachten zoveel mogelijk politieagenten en politiepaarden het hospitaal in te werken. Hun vorm van ‘directe actie’ toont hun ronduit fascistische drive. Zo hadden, een week voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2006, de burgersoldaten van het Zwarte Blok zich dermate laten opfokken, dat zij een gehandicapte vredesdemonstrante op de Amsterdamse Dam haar rolstoel uit dreigden te te slaan. Daar wordt je toch even stil van…

Ze zijn opgegroeid als babyboomers na de Grote Oorlog, in de bloedige beeldcultuur van Vietnam, de atoomdreiging en de ijzeren muur rond het communisme. De tijd van emancipatie en het tarten van gezag. Zij staan constant op gespannen voet met elkaar, maar kunnen ook niet zonder elkaar. Hebben een voorkeur voor lang hippie-haar. Door elkaars bestaansargumenten voordurend te weerleggen, bevestigen zij elkaars tomeloos bestaan. In hun onderlinge strijd zijn zij van elkaar afhankelijk – zo gaat dat tussen verwanten.

Aan elkaar gewaagd als broer en zus die elkaar voortdurend het nest uit dreigen te werken, blijken zij een Siamese tweeling die zichzelf om het hardst bevecht in de zucht naar niets minder dan de absolute macht in lijf, stad, land en wereld.

Een driftig gemoed, een bestaan als beroepswerkloze, onder het mom van een beroepsverbod ‘veroordeeld’ tot staatsinkomsten, door sommigen gezien als pion van d’ een of d’ andere geheime veiligheidsdienst en grossierend in extremistische contacten. Een karakteristieke kop, verbaal intelligent, theatraal, gericht op de jeugd, die zij lokken met debat-clubjes en martiale training. Alfred Vierling en Koos Borghouts. Je moet ze samen zien, die Januskop met lange manen.

Cor Spaans is een liefdevolle misantroop, een dierenliefhebber vol allergieën, die zich niet thuis voelt in de Nederlandse maatschappij. Maar elders is het allemaal nog veel vreselijker. Het is een godswonder dat-ie het hoofd al decennia boven water weet te houden.