Ahmadinejad is niet gek

Elke Vlasveld

De Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad lijkt een soort suïcidale buitenlandpolitiek te voeren, door bij iedere openbare gelegenheid te verklaren dat Israël van de kaart geveegd dient te worden. Dit nog begeleid door juichende berichten over het eerste Iraanse verrijkte uranium, en uitdagend opgestoken middelvingers richting de tegenpruttelende VN. Is hij gek geworden?

Dat zou bijzonder naief zijn om te denken. Mahmoud Ahmadinejad, vierde zoon van een dorpssmid, is helemaal van onder af aan opgeklommen en heeft daarbij geen enkele fout gemaakt. Hij start zijn carrière als briljante student civiele bouwkunde. Tijdens zijn studietijd raakt Ahmadinejad betrokken bij de studentenbeweging IUST, die zich tegen de pro-Westerse Sjah Mohammed Reza Pahlavi verzet. In 1979, als Khomeiny terugkeert naar Iran, is Ahmadinejad zelfs de leider van IUST. Ook is hij in die tijd betrokken bij het in samenwerking met Khomeiny gevormde propaganda- en opressieorgaan Daftar-e Tahkim-e Vahdat (Bureau ter Versterking van de Eenheid), dat ook betrokken is bij de gijzeling van de Amerikaanse ambassade in Teheran (’79-’81). Zijn politieke macht bouwt hij onder Khomeiny verder uit door zijn positie binnen de Abadgaran (Verbond van Bouwers van het Islamitische Iran). Met behulp van de ayatollahs schopt hij het tot burgemeester van Teheran, en vervolgens tot de hoogste post die een niet-geestelijke in Iran kan bereiken: president van het land.

Het idee dat zijn provocatiepolitiek een gevolg zou zijn van ongecontroleerde domkoppigheid kan dan ook rechtstreeks naar het rijk der fabelen worden verwezen. Ook is het niet erg logisch om te veronderstellen, dat Ahmadinejad dit soort geluiden alleen maar laat horen om zichzelf wat populairder te maken bij het om hervormingen morrende Iraanse volk. De VN en Amerika over je heen krijgen vanwege een binnenlands publiciteitsstuntje, dat is zelfs voor de meest roekeloze tiran toch iets te pittig.

Damage-control
Ahmadinejad is bezig met een uitgekookt staaltje damage-control. Met zijn bombastische anti-VN retoriek en onversneden antisemitisme probeert hij de islamitische wereld als de duvel te verenigen. Die is namelijk knap verdeeld aan het raken. In Irak lijkt immers een oorlog (de zoveelste) tussen shi’a en sunni uit te breken. Het shi’itische Iran zal daar onvermijdelijk bij betrokken raken, omdat de loyaliteiten in de islamitische wereld zich nu eenmaal in de eerste plaats langs religieuze lijnen bewegen, en pas daarna langs nationale,tribale of etnische lijnen – ook al proberen Westerse islamapologeten dit nog zo hard te ontkennen. Niet voor niets kun je met de juiste contacten eenvoudig een volksoproer in Jakarta entameren, omdat er in een Deense krant een plaatje van Mohammed heeft gestaan.

Om dit religieuze loyaliteitsmechanisme te kunnen benutten, tracht Ahmadinejad met zijn provocaties “een Zionistisch/Amerikaanse daad van agressie tegen de islam” uit te lokken. Bijvoorbeeld een VN-boycot, die “duizenden moslimbroeders en –zusters van honger, ziekte en kou laat omkomen”. Waarna alle gehoorzame moslims in de Umma – shi’a of sunni, alevieten, malikieten, hanifieten, hanbalieten- het weer fijn eens kunnen zijn over wie er nu eigenlijk de échte vijand is: de Zionisten, het islamitische synoniem voor joden, Amerika, Israël, het Westen en de VN.

Die “islamitische eenheid” is voor Iran van levensbelang. Met 15% van de Umma zijn de shi’a zwaar in de de minderheid bij een grootscheepse interne islamitische oorlog. Het is voor Iran daarom topprioriteit dat het conflict beperkt zal blijven tot de Iraakse regio, en dat de de kolossale sunnitische wereld er zich niet in zijn geheel mee gaat bemoeien. Maar een met anti-Westerse sentimenten afgedwongen eensgezindheid in de Umma is niet alleen in het belang van Iran. Het zal ook weinig van de sunnitische dynastieke heersers, dictators of religieuze kopstukken erg aantrekkelijk voorkomen, als de strijdlust die sinds 9-11 in de Umma rondzingt, aangewend wordt voor een interne religieuze oorlog. Die energie kan beter benut worden voor afkeer en agressie jegens het Westen. Dat maakt de volksmassa’s in Umma fundamentalistischer, minder verdeeld en dus beter beheersbaar, terwijl de oplopende diplomatieke spannningen de olieprijs tot duizelingwekkende hoogten doen stijgen.

Aangewezen persoon
Ahmadinejad is binnen de islamitische wereld de aangewezen persoon om het Westen te provoceren en zodoende de aandacht van de Umma weer onverdeeld op “de Zionisten” te vestigen. Hij heeft als enige islamitische leider geen enkele schijn van goede wil of redelijkheid op te houden. Het zou wat minder goed overkomen als het Pervez Musharraf of koning Abdullah van Saudi Arabië zou zijn die ging staan brullen dat Israël vernietigd moet worden, nietwaar. Daarmee zou de mythe van de “trouwe bondgenoten” toch wel een beetje onder druk komen te staan. En dat zou de lucratieve zakelijke relaties met Amerika, waar men denkt dat er goeie en slechte islamitische dictators bestaan, alsmede de zo gewenste vorming van Eurabia lelijk kunnen schaden.

Bovendien houdt Ahmadinejad door als staatsman de benodigde provocaties voor zijn rekening te nemen, de theocratische en dus ook politiek zeer machtige geestelijke leiders van de islamitische wereld uit de wind. Want als die geestelijken opeens zouden gaan staan brullen dat Israël vernietigd moet worden en de VN de pleuris kan krijgen, ontstaat er óók een beeld dat ze liever niet hebben. Namelijk dat het wel degelijk het diffuse instituut van de islam zélf is dat de mondiale agressie tegen het Westen en Israël aanstuurt, en dus niet dat beroemde “hele kleine groepje dat de islam niet goed begrepen heeft”. Het gloren van dát besef in de Westerse wereld moet koste wat kost voorkomen worden. De kiezers in de Westerse democratieën zijn dankzij hun politiek correcte leidslieden nu juist grotendeels heerlijk ignorant waar het de islam betreft, en zij kunnen toevallig wél invloed op de politieke richting van hun landen uitoefenen. Onnodig te zeggen dat de beperkte kring van beslissers in de islamitische wereld er veel aan gelegen is, om deze ignorantie van de Westerse kiezer mooi te laten zoals hij is.

Allesbehalve achterlijk
Er is geen grond voor al te veel optimisme over de manier waarop met name Amerika reageert op deze damage-controlstrategie van de islamitische wereld. Rice en Bush plapperen wat over “strenge VN-sancties tegen Iran”, hetgeen te Teheran en de andere centra van de islamitische macht ongetwijfeld met gejuich ontvangen wordt: beet!

Het eerste voorzichtige verontwaardigde gemor uit de hoogste kringen van islamitische wereld is daarom nu al te horen. En als mufti’s, ayatollahs, mullahs en evt. koningen en presidenten in de islamitische wereld beginnen te tamboereren op “agressie tegen de islam”, dan tamboereren de lagere echalons uit vrees voor de onbeperkte macht van deze beslissers al snel mee. Gevolgd door de volksmassa’s, die weer “respect” hebben voor het gezag van deze onderknuppels. Tegen de tijd dat het verhaal buurman Hassan in Oud-West bereikt, is het gereduceerd tot “kiezen tussen de islam of de ongelovigen, Hassan!” Waarna Hassan (misschien een beetje spijtig denkend aan zijn aardige Hollandse collega) voor het islamitische standpunt kiest, omdat hij doodsbang is voor de reacties van zijn familie en buren wanneer hij dat niet zou doen. En de familie en buren van Hassan zijn op hun beurt weer doodsbang wat Hassan er van zou denken, als zij niet onverkort voor het islamitische standpunt zouden kiezen.

Zo werkt dat! De islam achterlijk noemen zul je mij ook niet zo snel horen doen, of het moet om één of ander barbaars, door de islam ingelijfd regionaal gebruik als faraonische besnijdenis of eerwraak gaan. De tactiek om de Umma te bespelen is allerminst achterlijk. De informele en dus ongrijpbare manier waarop de politieke werktuigen van agressie en angst door de hele Umma worden getransporteerd, beschouw ik eerder als uiterst geraffineerd en geslepen. En ook als totaal verdorven. Want langs diezelfde kanalen zouden evengoed verdraagzaamheid en modernisme door de hele Umma kunnen worden getransporteerd, maar dat gebeurt dus niet. Er zijn ook zeker moslims die dit allemaal doorzien en vreselijk vinden, maar die zijn zwaar in de minderheid en hebben geen macht, anders werkte het immers al lang niet meer zo.

Contrastrategie
Hoe zou zouden de provocaties van Ahmadinejad in het kader van de aloude strategie “schep een gemeenschappelijke vijand” dan beantwoord kunnen worden? Het antwoord daarop lijkt mij een andere oude strategie: “wend de kracht van je tegenstander ten gunste van jezelf aan”. Het Westen moet voor het oog van de wereld de banden met de sunnitische bondgenoten stevig aanhalen. Staatsbezoeken, hoge onderscheidingen, eredoctoraten, grote vriendschap voor onze bondgenoten tegen de radicale (Iraanse) islam, en dergelijke ook voor het thuisfront te behappen tralala. De aldus onderscheiden en gekuste sunnitische beslissers kunnen vervolgens moeilijk zeggen dat ze afzien van al deze eer, omdat ze sub rosa met Ahmadinejad overeengekomen zijn om hem de anti-Zionistische kaart te laten spelen. Zo raken zij in grote diplomatieke en publicitaire problemen. Zodat ze het op een moment onvermijdelijk verder helemaal zelf mogen uitzoeken met hun eeuwige oorlogen tussen sunni en shi’a. Problemen met de olietoevoer hoeven daar niet van te komen. Iran en ook andere OPEC-landen hebben als het matten wordt heel veel centjes nodig. Als de Westerse olieproducenten iedere islamitische poging om schaarste te creeëren, consequent pareren met een tijdelijk opvoeren van hun produktie, zullen de islamitische producenten uiteindelijk de olieproduktie eerder opvoeren dan afknijpen. Waardoor de olieprijs eindelijk eens zakt in plaats van stijgt. Ondertussen kunnen de Westerse landen de ontstane splijtingen in de islamitische wereld met stille diplomatie omzetten in het kielhalen van Iran’s atoomprogramma. Gemeen? Uitgekookt? Jazeker. Maar wie gelooft nog dat politiek, diplomatie en oorlog spelletjes zijn zoals zakdoekje-leggen? Wanneer het pad van “jij én ik” verlaten is, is het pad van “jij óf ik” reeds ingeslagen. Dat is hard om te aanvaarden, vooral voor degenen die helemaal geen herrie willen, maar het is desalniettemin de realiteit.

Irak: per ongeluk of expres uit de hand gelopen?
En dan speel ik nu even voor advocaat van de duivel. Stel je eens voor, dat Wolfowitz, Rumsfeld en de andere Amerikaanse haviken met het tackelen van Saddam Hoessein deze zwakke naad in de islamitische wereld nu precies hebben willen openscheuren, en de zich nu ontwikkelende Iraakse burgeroorlog dus geheel volgens het plan is. Verdeel en heers. Gewoon goed gekeken naar wat er met Joegoslavië gebeurde toen Tito de pijp uitging. Als dat zo is, zou het verdikke voor het eerst zijn, dat ik een soort van bewondering kan opbrengen voor het strategische ellebogenwerk van de Amerikanen. Helaas geloof ik er geen bal van dat het zo is gegaan.

Want de afgelopen vijftig jaar gaan de Amerikanen iedere keer weer nat met hun op zich goed te rechtvaardigen acties, omdat ze er hardnekkig van uitgaan dat allerlei ver weg wonende volkjes langs de kant van de weg zullen staan juichen, als zij met hun tanks komen binnenrollen om de democratie te brengen. Ze lijken daarvan overtuigd te zijn geraakt, toen de Franse en Hollandse meiden in 1945 op hun tanks sprongen en hen vol op de mond kusten. Maar in Frankrijk en Nederland hoefde geen democratie gebracht te worden. Die democratie bestond daar al, en hoefde na het verslaan van de nazi’s alleen maar in ere hersteld te worden. Democratie kún je namelijk niet “brengen”, dat moet van binnenuit komen. Eerste voorwaarde is, dat het betreffende volk met de democratie onverenigbare samenlevingsvormen als tribalisme, feodalisme en theocratie wel zo’n beetje achter zich gelaten moet hebben. Hetgeen nergens in de islamitische wereld het geval is.

Pas als de uit het Westen binnengutsende stroom olietriljarden opdroogt, zullen de islamitische bevolkingen uit onvrede aan de macht van hun feodale heersers en geestelijken gaan morrelen. Dat is de enige weg naar democratie. Wie de Umma dus écht wil democratiseren, vindt een commercieel aanwendbare waterstofmotor uit. Misschien iets voor de wonderbaarlijke techneuten van de NASA? Die steenwoestijnen op Mars hebben we tenslotte onderhand wel een keer gezien. En als de islam zoals die nu bestaat in elkaar duikelt, is er voor de gemiddelde aardbewoner nauwelijks reden meer, om naar allerlei onhandige biosferen op Mars te willen emigreren.

Elke Vlasveld (1959) groeide op in een sterk linksgeoriënteerd milieu. Nadat het gezin in de 70-er jaren zoals zovele alternatieven van Randstad naar het Noorden verhuisde teneinde “terug naar de natuur te gaan”, kwam ze nauw in aanraking met de wereld van biologisch dynamische tuinbouw, milieu- en vredesbeweging. Het welig woekerende dogmatisme in dit gesloten wereldje, deden haar kritischer en kritischer worden over de vaak bizarre beweringen en claims die er opgang deden. Na definitief besloten te hebben dat ze toch écht loepzuiver liberaal was, voegde ze de daad bij het woord en werd zelfstandig ondernemer.