Balkenende heeft iets te verbergen

Thomas Cool

The Devil in Design.

Bij de presentatie van het regeerakkoord op 1 maart 2007 in de Tweede Kamer stelden de coalitie-partijen dat ook is afgesproken dat er geen parlementair onderzoek naar de politieke steun voor de oorlog in Irak zou komen.

In het regeerakkoord worden de termen ‘parlementair onderzoek’ en ‘Irak’ echter niet genoemd. Kijk zelf maar. In het akkoord is dus niet terug te vinden dat er geen parlementair onderzoek naar de deelname aan de Irak-oorlog zou mogen plaatsvinden.

Het blijkt een afspraak te zijn die buiten de officiële tekst is gemaakt. Dit is zoals de side letter in de Ahold-fraude. In het officiële contract staat iets anders dan via andere afspraken is geregeld. Het dagblad Trouw spreekt hier van een heren-akkoord.

Andere kranten zijn minder secuur. Die schrijven dat dit in het regeerakkoord is afgesproken. Maar het regeerakkoord stelt slechts: ‘Een adequaat volkenrechtelijk mandaat is vereist bij deelname aan missies met inzet van Nederlandse militairen.’ Volgens Wouter Bos is dat de winst van de afspraak dat er geen onderzoek naar Irak wordt gehouden.

Wouter verzwijgt dan echter het onderscheid tussen (1) een ‘regeerakkoord’ dat voor de regering geldt en (2) het ‘controleren van de regering’ dat door het parlement moet geschieden.

De politieke leiders Balkenende, Bos en Rouvoet plegen daarmee een inbreuk op de dualiteit die tussen regering en parlement dient te bestaan. Ze voeren een monistisch stelsel in waarbij de regering bepaalt wat het parlement moet doen. En ze weten dat drommels goed want ze kijken wel uit om dit expliciet in het regeerakkoord op te nemen. Zouden ze dat wel doen, dan zouden ze formeel bevestigen wat nu alleen ‘informeel’ is afgesproken, en daarmee ze zouden allerlei slapende honden wakker maken.

Iemand als André Rouvoet die ooit aan een parlementaire enquête deelnam, stelt daarmee zeer teleur. Maar ook de nieuwe fractievoorzitters in het parlement laten zich hiermee muilkorven.

Tegelijkertijd is er een onderscheid tussen het materieel steunen van de oorlog en het politiek steunen daarvan. Nederland deed het tweede. De militairen kwamen pas nadat de Amerikanen de oorlog ‘wonnen’ en er ‘vrede bewaard’ moest worden. Door de nadruk op de militaire deelname te leggen en de politieke steun te verdoezelen plegen onze politieke voormannen andermaal een verdwijntruuk. De kern van de materie ligt altijd bij de politieke steun. Juist politici weten dat. De militaire steun is ook belangrijk, maar volgt de politieke keuze. Balkenende, Bos en Rouvoet doen alsof dat niet het geval is en niet relevant is.

De conclusie is dat de topbestuurders van het land het volk belazeren waar het bij staat.

Nu heeft Balkenende daar natuurlijk wel een reden voor.

(a) Volkenrechtelijk deugt de politieke steun voor de Amerikaanse inval in Irak niet. Het programma van controle werkte. Zoals wel bleek toen geen massavernietigingswapens werden gevonden.

(b) De zogenaamde bewijzen voor massavernietigingswapens waren flinterdun. Een goed politicus kon aan zijn water aanvoelen dat hij door de Amerikanen gemanipuleerd werd. En ook door de Engelsen, waar de Amerikanen verwezen naar Brits onderzoek en andersom. De rol van Tony Blair is uiterst curieus – en even curieus is dat Wouter Bos nooit veel kritiek op Blair heeft gehad.

(c) Het is wel erg toevallig dat Jaap de Hoop Scheffer na de Nederlandse politieke steun voor de Amerikaanse inval tot topman bij de NAVO is benoemd. Het is de vraag wat zich hier laat bewijzen maar het is wel het proberen waard. Vervolgens zou een parlementaire enquete-commissie kunnen adviseren dat in dit soort gevallen dit soort benoemingen geweigerd worden om alle schijn van vermenging te vermijden.

(d) Amerika had Irak nooit mogen binnenvallen zonder een goed plan voor de periode na de verovering. Wellicht hadden de Amerikanen daar nog niet zelf over nagedacht maar dan hadden de partners erop moeten wijzen.

Op alle punten heeft Balkendende zich gedragen als een schoothondje, dat uit de burelen van zijn wetenschappelijke bureau van het CDA werd geplukt, en dat plots bij Bush mocht opzitten en pootjes geven.

En nergens heeft hij de politieke analyse gemaakt dat Bush met een binnenlands politiek probleem zat om na de coup tegen Al Gore opnieuw verkiezingen te willen winnen, dat Bush na 9/11 een daad moest stellen en dat hij Osama Bin Laden niet kon vangen, dat Bush bevriend was met de olie- en wapenwereld, dat Bush een familiecomplex heeft – een vader en moeder die hem niet echt serieus nemen zodat hij hen graag het hoofd van Saddam brengt om eindelijk hun liefde en respect te winnen.

Irak is natuurlijk niet belangrijk. Het zijn in de ogen van Balkenende maar Soennieten en Shiieten, en wat Koerden, met wat grote olievoorraden, en nu een miljoen vluchtelingen en wat chaos en een paar doden per dag. Niet iets waar Balkenende zich druk over maakt of waarover hij verantwoording hoeft af te leggen, want hij is terzake kundig en hoeft niet vervangen te worden. Zoals hij alle problemen met zijn born-again christelijke geborneerdheid blijmoedig van zich afschudt hoe groot de ellende ook is die hij veroorzaakt. Want met een meerderheid heb je de macht en wanneer je geen vragen beantwoordt dan heb je het rustig. Hoewel hij de laatste tijd soms wat gepikeerd is en het durft de mondhoeken naar beneden te trekken.

Werkelijk boos was hij dat SP en VVD het aandurfden nu al tegen de AOW-voorstellen te zijn terwijl er nog niet eens wetsvoorstellen lagen. De plannen worden volgens Balkenende nog maar slechts in het regeerakkoord genoemd en voordat je dan tegen kunt zijn moet je wel eerst wachten totdat er een wettekst ligt, vond hij. Dus bij een ‘herenakkoord’ dat niet eens in het regeerakkoord staat, kun je het wel helemaal schudden. Wonderlijk is het, in zo’n mate boos worden over zo’n bagatel terwijl je ijzig blijft ten aanzien van de situatie in Irak en daar helemaal alle mogelijkheid tot vragen stellen in de knop smoort, met een totale verkrachting van het parlementaire recht op onderzoek en controle.

De beste manier voor de oppositie om hierop te reageren is een geheime stemming te eisen. Zodat niet duidelijk is of voorstemmers uit coalitiepartijen of oppositie komen. Op deze wijze kan het parlement laten zien dat het niet de regering is die het moet controleren.

Thomas Cool is econometrist en samen met journalist Hans Hulst auteur van De ontketende kiezer(2003).