Het Eustonmanifest

Norman Geras, Damian Counsell, Alan Johnson en Shalom Lappin

A. Preambule
Wij zijn democraten en progressieven. We presenteren hier een nieuw politiek verbond. Velen van ons behoren tot politiek Links, maar onze principes zijn niet exclusivistisch. We doen juist een handreiking over de grenzen van socialistisch links, naar egalitaire liberalen en anderen met een onversneden democratische toewijding. Sterker nog, de herschikking van het progressieve gedachtegoed, die wij beogen, houdt in dat we een lijn trekken tussen de linkse krachten die trouw blijven aan de authentieke waarden van Links en stromingen die zich de laatste tijd al te flexibel ten aanzien van die waarden opstellen. Het houdt dat we optrekken met ware democraten, socialistisch of niet.

Dit initiatief heeft zijn wortels en achterban op het Internet, vooral in de bloggersgemeenschap. We hebben echter het gevoel dat deze achterban elders – in de meeste media en de andere politieke fora – sterk is ondervertegenwoordigd.

De verklaring die volgt is een beginselverklaring. Ze luidt de start in van een nieuwe website die zal dienen als basis voor het uitdragen van ons gedachtegoed.

B. Verklaring van principes

1) Voor democratie
Wij zijn toegewijd aan democratische normen, procedures en structuren – vrijheid van meningsuiting en vergadering, vrije verkiezingen, de scheiding der wetgevende, uitvoerende en rechterlijke machten en de scheiding van kerk en staat. We koesteren de tradities en instituten, en de erfenis van goed bestuur in die landen waar liberale, pluriforme democratieën zijn gevestigd.

2) Geen vergoelijking van tirannie
We weigeren vergoelijkingen aan te dragen en begrip te tonen voor reactionaire regimes en bewegingen die de democratie beschouwen als een gehate vijand, regimes die hun eigen volk onderdrukken en bewegingen die dat nastreven. We trekken een duidelijke streep tussen onszelf en díe links-liberale stemmen die dezer dagen al te snel met apologetische verklaringen voor dergelijke politieke krachten komen.

3) Mensenrechten voor iedereen
De fundamentele mensenrechten, zoals vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, beschouwen wij inderdaad als universeel en bindend voor alle staten en politieke bewegingen, sterker nog, voor iedereen. Inbreuk op deze rechten hoort in alle gevallen te worden veroordeeld, ongeacht persoon of culturele context. We wijzen de twee maten af waarmee zo vaak wordt gemeten in de zogenaamde progressieve opinie, waarvan de vertegenwoordigers zich het meest verontwaardigd tonen over relatief kleine (maar zeer reële) schendingen van mensenrechten die dichterbij huis plaatshebben, of onder verantwoording van zekere in ongenade geraakte regeringen. We wijzen ook het culturele relativisme af volgens welke fundamentele mensenrechten niet gelden voor bepaalde naties of volkeren.

4) Gelijkheid
Wij omarmen een egalitaire politiek. We streven naar de verbetering van de relatie tussen de seksen (totdat volledige seksegelijkheid is bereikt), tussen de verschillende etnische gemeenschappen, tussen de verschillende religieuze en niet-religieuze groeperingen en tussen mensen van diverse seksuele geaardheid – evenals naar meer sociale en economische gelijkheid. We laten ruimte voor meningsverschillen over het economische beleid waarmee die grotere gelijkheid het beste kan worden bereikt, maar we steunen de belangen van de werkende mensen in de hele wereld en hun recht om zich te organiseren om voor die belangen op te komen. Democratische vakbonden zijn de cruciale organisaties in de strijd voor de arbeidersbelangen en ook essentieel op het gebied van mensenrechten, democratisering en egalitair internationalisme. Arbeidersrechten zijn mensenrechten. De universele aanname van de conventies van de Internationale Arbeiders Organisatie – tegenwoordig stelselmatig veronachtzaamd door regeringen overal ter wereld – is een prioriteit voor ons. We leggen ons toe op de verdediging van de rechten van kinderen en de bescherming van mensen tegen seksuele slavernij en alle vormen van geinstitutionaliseerd misbruik.

5) Ontwikkeling voor vrijheid
Wij staan voor wereldwijde economische ontwikkeling in dienst van de vrijheid en we zijn tegen structurele economische onderdrukking en vernietiging van het milieu. De huidige uitbreiding van wereldmarkten mag niet uitsluitend de belangen dienen van een kleine, corporatistische elite in het moderne westen en haar partners in de ontwikkelingslanden. De voordelen van grootschalige ontwikkeling door de uitbreiding van wereldhandel moet zo eerlijk mogelijk worden verdeeld zodat de sociale en economische belangen van arbeiders, boeren en consumenten in alle landen worden gediend. Globalisering zou moeten staan voor wereldwijde sociale integratie en toewijding aan sociale rechtvaardigheid. Wij steunen radicale hervormingen van de voornaamste instituten op het gebied van wereldwijd economisch beleid (De Wereldhandelsorganisatie, Het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank) om die doelen te bereiken en we steunen eerlijke handel, meer hulp, kwijtschelding van schulden en de campagne om te zorgen dat armoede tot het verleden behoort. Ontwikkeling kan de levensverwachting en de levenskwaliteit vergroten door zwaar werk te verlichten en de werkdag te verkorten. Het kan vrijheid brengen voor de jeugd, ontdekkingsmogelijkheden voor mensen van middelbare leeftijd en zekerheid voor bejaarden. Het verbreedt horizonten en de kansen om te reizen, en het helpt vrienden van vreemdelingen te maken. Wereldwijde ontwikkeling moet in pas zijn met een groei die niet belastend is voor het milieu.

6) Tegen anti-Amerikanisme
We verwerpen zonder meer het anti-Amerikanisme waardoor het meeste liberale gedachtegoed (en een deel van het conservatieve gedachtegoed) op het moment is vergiftigd. Het gaat er hier niet om de VS als een modelmaatschappij op te hemelen. We zijn ons bewust van de Amerikaanse tekortkomingen. Maar in zekere mate heeft de hele ontwikkelde wereld diezelfde tekortkomingen. De Verenigde Staten zijn een groots land en een grootse natie. Het is de zetel van een sterke democratie waarachter een nobele traditie schuilt die zich kan beroemen op duurzame constitutionele en sociale prestaties. Het Amerikaanse volk heeft een bruisende cultuur geproduceerd die het plezier en de inspiratiebron van miljoenen vormt en die de afgunst wekt van even zovelen. Dat de Amerikaanse buitenlandse politiek vaak progressieve regeringen en bewegingen heeft tegengewerkt terwijl ze autoritaire, destructieve regeringen en bewegingen heeft gesteund, rechtvaardigt geen generaliserende vooroordelen tegen Amerika en het Amerikaanse volk.

7) Voor een twee-staten-oplossing
We erkennen het recht op zelfbeschikking van zowel het Israelische als het Palestijnse volk in het kader van een twee-staten-oplossing. Er kan geen redelijke oplossing van het Israelisch-Palestijnse conflict zijn als de legitieme rechten en belangen van één van beide partijen ondergeschikt worden gemaakt of genegeerd.

8) Tegen racisme
Anti-racisme is één van de pijlers van Links en het liberalisme. We zijn tegen elke vorm van racistische bevooroordeeldheid en racistisch gedrag: het anti-immigrantenracisme van extreemrechts, tribaal en interetnisch racisme, racisme tegen mensen uit moslimlanden en hun nakomelingen, in het bijzonder onder het mom van de War on Terror. De recente opleving van een andere, zeer oude vorm van racisme, namelijk antisemitisme, wordt nog altijd niet voldoende onderkend in linkse en liberale kringen. Sommige mensen maken misbruik van de legitieme grieven van het Palestijnse volk onder de Israelische bezetting en maskeren vooroordelen tegen het Joodse volk met de term ‘antizionisme’. Ook die vorm van racisme verwerpen we, wat vanzelfsprekend zou moeten zijn.

9) Verenigd tegen terreur
We zijn tegen elke vorm van terrorisme. Het opzettelijk doden van burgers is een misdaad volgens de internationale wetgeving en alle erkende gedragslijnen in oorlogssituaties, en kan niet worden vergoelijkt met het argument dat het voor een rechtvaardig doel is. Door islamisme geïnspireerd terrorisme is vandaag de dag wijdverspreid. Het bedreigt de democratische waarden en vrijheden van volkeren in vele landen. Het rechtvaardigt geen vooroordelen tegen moslims, die het vaakst slachtoffer van islamistisch terrorisme zijn, en onder wie zich de dapperste tegenstanders van het islamisme bevinden. Hoe dan ook, zoals alle terrorisme is ook moslimterrorisme een bedreiging waartegen moet worden gevochten en dat niet mag worden vergoelijkt.

10) Een nieuw internationalisme
Wij staan voor een internationalistische politiek en voor de hervorming van de internationale wetgeving – in het belang van wereldwijde democratisering en ontwikkeling. Interventie uit humanitaire overwegingen is geen veronachtzaming van soevereiniteit, maar juist de integratie daarvan in het leven van alle volkeren. Wanneer een staat het leven van haar eigen burgers beschermt (wanneer ze haar burgers niet martelt of vermoord en voorziet in hun meest basale behoeften), moet haar soevereiniteit worden gerespecteerd. Maar als een staat de levens van haar burgers schendt, vervalt haar aanspraak op soevereiniteit en rust er op de schouders van de internationale gemeenschap de plicht om in te grijpen. Wanneer een grens van onmenselijkheid is overschreden, is er een ‘verantwoordelijkheid om te beschermen’.

11) Een kritische openheid
We trekken een les uit de rampzalige geschiedenis van de linkse apologeten ten aanzien van de misdaden van het stalinisme en het maoïsme alsmede de recentere exercities (sommige reacties op de misdaden van 9/11, de vergoelijking cab zelfmoordterrorisme, de weinig charmante verbonden van de anti-oorlogsbeweging met antiliberale theocraten) en verwerpen de gedachte dat er onder lieden aan linkse zijde geen tegenstanders zouden zijn. Net zo goed verwerpen we het idee dat we niet zouden kunnen openstaan voor ideeën en individuen uit rechtse hoek. Aanhangers van Links die zich verenigen met antidemocratische krachten of die vergoelijken, moeten in duidelijke en ondubbelzinnige taal worden bekritiseerd. Aan de andere kant zullen we luisteren naar liberale en conservatieve stemmen die bijdragen aan de versterking van democratische normen en gebruiken en van de inzet voor de vooruitgang van de mensheid.

12) Historische waarheden
Wij hameren op de plicht van ware democraten om de historische waarheid te respecteren. Het zijn niet alleen fascisten, Holocaustontkenners en dergelijke die de geschiedenis proberen te vervalsen. Eén van de tragedies van Links is dat haar eigen reputatie op dit gebied enorm is geschaad door de internationale communistische beweging, en er zijn mensen die daar nog steeds geen lering uit hebben getrokken. Politieke eerlijkheid en oprechtheid zijn onze primaire plicht.

13) Vrijheid van ideeën
We houden de liberale traditie van de vrijheid van ideeën hoog. Nu meer dan ooit is het nodig dat, met inachtneming van het wettelijke verbod op laster, smaad en aanzetten tot haat, mensen de vrijheid moeten hebben om ideeën – zelfs hele ideesystemen – te bekritiseren. Dit houdt ook de vrijheid in om religie te bekritiseren: of het nou om specifieke religies gaat of om religies in het algemeen. Respect betekent niet er het zwijgen toe doen wanneer iemands overtuiging vraagtekens oproept.

14) Open Bron
Als onderdeel van de vrije uitwisseling van ideeën en in het belang van de aanmoediging van gezamenlijke intellectuele inspanning steunen wij de open ontwikkeling van software en ander creatief werk en zijn we tegen het patenteren van genen, algoritmes en natuurlijke verschijnselen. We zijn tegen de terugwerkende kracht van wetten op het gebied van intellectueel eigendom om de financiële belangen van corporatieve auteursrechthouders te dienen. Het Open Bronmodel is collectief, concurrerend en meritocratisch. Het is geen theoretisch ideaal, maar een beproefde realiteit waaruit gemeenschappelijke goederen zijn voortgekomen waarvan de kracht en robuustheid de afgelopen tientallen jaren is bewezen. Sterker nog, de idealen van de wetenschappelijke gemeenschap die de grondslag vormen van de Open Bronsamenwerking heeft de mensheid al honderden jaren lang gediend.

15) Een kostbare erfenis
We verwerpen de angst voor moderniteit, de angst voor vrijheid, irrationalisme, vrouwenonderdrukking en we herbevestigen de idealen die de democratische revoluties van de achttiende eeuw hebben geïnspireerd: vrijheid, gelijkheid en solidariteit; mensenrechten; het nastreven van geluk. Deze inspirerende ideeën zijn door de sociaal-democratische, egalitaire, feministische en antikoloniale veranderingen van de negentiende en twintigste eeuw tot ons aller erfgoed gaan behoren – door het nastreven van sociale rechtvaardigheid, het voorzien in welvaart, door de broeder- en zusterschap van alle mannen en vrouwen. Niemand zou mogen worden uigesloten, niemand achtergelaten. Van deze waarden zijn wij aanhangers. Maar zeloten zijn we niet, want we omarmen tevens de waarden van vrij onderzoek, open dialoog en creatieve twijfel, van zorgvuldig oordeel en een gevoel voor realiteit. We verwerpen elke claim op een totale en absolute waarheid.

C. Toelichting
Wij verdedigen liberale en pluralistische democratieën tegen een ieder die deze minachten en tegen totalitaire en andere tirannieke regimes. Maar ook deze democratieën hebben hun eigen tekortkomingen. De strijd voor de ontwikkeling van democratischer instituten en procedures, voor de medezeggenschap van mensen zonder invloed, zonder een stem of zonder politieke middelen staat permanent hoog op de prioriteitenlijst van Links.

De sociale en economische fundamenten van de liberale democratieën zijn getekend door verregaande ongelijkheid van rijkdom en inkomen en het instandhouden van onverdiende privileges. Wereldwijde ongelijkheid is een schandaal voor het morele bewustzijn van de mensheid. Miljoenen leven in vreselijke armoede. Week in, week uit sterven tienduizenden mensen – vooral kinderen – aan ziektes die te voorkomen zijn. Uit de ongelijke verdeling van rijkdom, zowel tussen individuen als tussen landen, volgt een willekeurige verdeling van levenskansen.

Dit is een blamage voor de internationale gemeenschap. Als aanhangers van de linkse traditie vechten we voor rechtvaardigheid en een fatsoenlijk leven voor iedereen. Volgens diezelfde traditie moeten we ook vechten tegen de sterke krachten van de totalitaire tirannie die weer in opkomst zijn. Beide slagen moeten gelijktijdig worden uitgevochten. De ene moet niet worden opgeofferd ten gunste van de andere.

We verwerpen de manier van redeneren waarbij wordt gesteld dat Amerika op 11 september 2001 een ‘koekje van eigen deeg’ heeft gekregen of dat de aanslagen ‘begrijpelijk’ zijn vanwege de Amerikaanse buitenlandse politiek. Er is op die dag massamoord gepleegd, gemotiveerd door onwelriekende fundamentalistische overtuigingen en waarvoor geen verzachtende omstandigheden zijn.

De opstellers van dit manifest verschillen van mening over de militaire interventie in Irak, zowel voor als tegen. We erkennen dat er redelijke grond was voor twijfel aan de rechtvaardiging van de interventie, de manier waarop die is doorgezet, de strategie (of het gebrek daaraan) voor de nasleep en de vooruitzichten voor een succesvolle democratisering. We zijn het echter eens over het reactionaire, semi-fascistische en moorddadige karakter van het Baathistische regime in Irak, en we beschouwen de omverwerping daarvan als de bevrijding van het Irakese volk. We zijn het er ook over eens dat echte liberalen en aanhangers van Links zich meer hadden moeten bezighouden met de strijd om in Irak een democratische orde te vestigen, in plaats te blijven kibbelen over de interventie.

Hiermee staan we niet alleen lijnrecht tegenover de aanhangers van Links die hun steun uitspreken voor de bendes van jihadistische en Baathistische bandieten van het zogenaamde Irakese verzet, maar ook tegenover anderen die het op één of andere manier klaarspelen zich te plaatsen tussen dergelijke krachten en hen, die proberen nieuw, democratisch leven in het land te brengen. We hebben tevens weinig op met diegenen die lippendienst bewijzen aan de pogingen tot democratisering in Irak en tegelijkertijd een hoop energie verspillen aan kritiek op politieke tegenstanders in eigen land (die blijkbaar verantwoordelijk zijn voor alles dat misgaat in Irak) en die er tactisch het zwijgen toe doen wanneer het gaat over de Irakese ‘opstand’. De vele linkse opposanten van de omverwerping van de Irakese dictatuur, die niet in staat waren tot enig begrip voor de overwegingen van andere aanhangers van Links om die omverwerping te steunen, die kwistig strooien met gruwel en excommunicatie, die excuses en boetedoening eisen, die verraden de democratische warden die ze zeggen voor te staan.

Er zijn in Europa steeds meer gevallen van vandalisme tegen synagogen en Joodse begraafplaatsen en aanvallen op Joden zelf. ‘Antizionisme’ heeft zich nu zodanig ontwikkeld dat het salonfähig is geworden voor Links om zich openlijk in te laten met antisemieten. Intelligente, goed opgeleide mensen deinzen er niet voor terug te beweren dat de oorlog in Irak in het belang is van ‘Joodse belangen’ of om subtiele toespelingen te maken naar de schadelijke Joodse invloed op internationale en nationale politiek – opmerkingen die sinds de Holocaust meer dan vijftig jaar lang niemand had kunnen maken zonder zichzelf publiekelijk te schande te maken. Wij spreken ons uit tegen dergelijke onverdraagzaamheid.

De schending van mensenrechten in de Abu Ghraib-gevangenis, de Guantanamo-baai en via de uitlevering van verdachte terroristen aan landen waar martelen tot de alledaagse praktijk behoort, moet ondubbelzinnig worden veroordeeld als een breuk met universele principes die voornamelijk door de democratische mogendheden in het algemeen en de Verenigde Staten in het bijzonder zijn gevestigd. Maar we verwerpen de dubbele standaard die Links hanteert en waarbij de mensenrechtenschendingen door democratieën worden beschouwd als de ergste schendingen, terwijl er wordt gezwegen of aanzienlijk minder hard van de toren wordt geblazen over schendingen die vele malen erger zijn. Het is inmiddels zo erg dat vertegenwoordigers van Amnesty International, een organisatie die wereldwijd enorm veel respect geniet dankzij het onschatbaar waardevolle werk dat ze gedurende tientallen jaren heeft gedaan, nu wegkomen met groteske vergelijkingen tussen Guantanamo en de gulag en dat de wetgeving in het kader van de strijd tegen het terrorisme in de Verenigde Staten en andere democratieën een grotere aanval op de mensenrechten vormen dan alles dat we in de afgelopen vijftig jaar hebben gezien.

D. Conclusie
Het is van vitaal belang voor de toekomst van de progressieve politiek is dat mensen met liberale, egalitaire en internationalistische visies zich ondubbelzinnig uitspreken. We moeten ons duidelijk onderscheiden van diegenen, die het hele progressief-democratische gedachtegoed verstikken onder een deken van simplistisch ‘anti-imperialisme’ en/of vijandigheid jegens de huidige Amerikaanse regering. De waarden en doelen van dat gedachtegoed – democratische waarden, mensenrechten, de voortdurende strijd tegen onrechtvaardige privileges en macht, solidariteit met mensen die vechten tegen tirannie en onderdrukking – vormen een Links dat het waard is om zich bij aan te sluiten.

Het Euston Manifesto is een initiatief van een groep Britse bloggers die elkaar ontmoetten in onder andere een pub in de Londense buurt Euston. Lees er meer over in dit artikel in dagblad De Pers.