Jullie hebben het mis

Thomas Cool

Illustratie: Miriam Pertegato

In 1970-1975, toen ik student-assistant bij W.F. Hermans in Groningen was en meemaakte hoe hij door collega-wetenschappers met haat en nijd onderuit geschoffeld werd (zie daarvoor WFH’s eigen werk maar zie ook mijn eigen verslag in boekvorm Zonder professoren, dat mede is gebaseerd op diens aantekeningen die hij op een gegeven moment met een hopeloos gebaar aan me wegschonk), ontdekte ik ook dat deze auteur van Ik heb altijd gelijk bij anderen het bloed door de ogen kon doen lopen met de al te nuchtere opmerking dat hij gewoon gelijk had en dat niemand daar een iota aan kon veranderen.

W.F. Hermans was een beminnelijk mens en een groot diplomaat, die met grote precisie zijn diplomatieke missie kon verwoorden, en uit het aantal conflicten dat regelmatig rondom hem ontstond, valt af te leiden hoe slecht de mensheid in zijn dagen kon luisteren. Wanneer men hem gewoon gelijk gegeven had was er geen vuiltje aan de lucht geweest, was hij meteen tot de orde van de dag overgegaan en had hij zijn aandacht aan nog mooiere wetenschap en literatuur kunnen wijden. Maar de ego’s van zijn inmiddels vergeten verpesters waren te opgeblazen om het grote talent te onderkennen dat Hermans was.

Waar de egodrift in 1970-1975 al niet te houden was lijkt er anno 2007 nog weinig veranderd. Ik heb er weinig behoefte aan om eenzelfde lot als W.F. Hermans te ondergaan al was het maar omdat ik niet diezelfde pen hanteer en omdat ik het me ook daardoor niet kan permitteren naar Parijs te verhuizen. Ook al heb ik nogal vaak gelijk dan zal ik het maar niet zo helder zeggen en de boodschap voorzichtiger formuleren door aan te geven dat jullie het mis hebben. Wanneer de lezer nu in de spiegel wil kijken of er bloed door de ogen loopt dan kan het effect van deze behoedzaamheid meteen gecontroleerd worden.

Mijn hoop is altijd dat wetenschap, politiek en literatuur elkaar kunnen vinden en versterken. Die gedachte probeer ik ook vorm te geven in mijn eigen schrijven. Overigens was ik natuurlijk niet echt student-assistent bij WFH maar ik heb er desondanks een leuk boek over kunnen schrijven. Wellicht kan dat verslag van mijn student-assistentschap en literair contact met WFH voor Joost Zwagerman een aanknopingspunt zijn om eens wat van mijn werk te gaan lezen. Wanneer hij het boek Zonder professoren amusant vindt en misschien zelfs heeft kunnen lachen dan zou hij ook een ander boek kunnen proberen, met name De ontketende kiezer zodat hij vervolgens kan gaan huilen. Een breed spectrum aldus, maar het vereist wel dat een auteur ook eens leest, en dat kan teveel zijn gevraagd.

Zwagerman heeft een pamflet De schaamte voor links aan ‘vrienden en dierbaren’ cadeau gedaan. Daar behoor ik niet toe en het is te koop bij Querido voor EUR 6,95 per stuk. Klaarblijkelijk kost het politieke debat nu geld. Ik heb daar moeite mee. Het staat buiten kijf dat een auteur zijn inkomen moet verdienen maar het is gangbaar aan te bevelen dat men zijn dagelijks brood verdient met een eerzaam beroep en dat het politieke debat vervolgens laagdrempelig wordt gehouden. Voor mijn werk ontkom ik er niet aan om royalties te vragen omdat er tenslotte werk in zit maar meestal zet ik toch een leesbare tekst op het internet. Er wordt zoveel gepubliceerd en een burger zou geld tekort komen als hij voor al die meningen zou moeten gaan betalen. Ik neem aan dat Zwagerman nog teveel een literair auteur is en nog te weinig vertrouwd is met politiek om dit te beseffen.

Het gevolg is wel dat mijn commentaar op Zwagerman’s positie noodzakelijkerwijs beperkt moet blijven. Ik heb de beschikking over een krantenartikel en enkele websites waarin van het pamflet sprake is. De kritiek van de schrijver richt zich op de onderwerpen van het onderwijs, de multiculturaliteit en de moraliteit. Met een titel die doet denken aan De schaamte voorbij richt hij zich nu tot ‘links’ waaronder hij blijkbaar de PvdA, SP, GroenLinks en D66 rekent zodat Mark Rutte weer goed wegkomt. Wie met name deze recensie en dit discussieverslag leest, komt tot de conclusie dat hier grote en complexe onderwerpen aangesneden worden en dat Zwagerman weliswaar ontevreden is zoals velen met hem maar nog niet echt het antwoord heeft gegeven.

We mogen er blij mee zijn dat het Sociaal Liberaal Forum, dat stevig in het midden is genesteld niet de toorn van deze literair-politieke auteur op de hals heeft gehaald.

Het valt toe te juichen dat burgers nadenken over politiek en dat ook schrijvers die dagelijks beroepsmatig nadenken over het schrijven zelf van zich doen laten horen. Dit pamflet is een beginneling en geeft enkele wankele stappen weer op het moeilijke terrein van de politiek waarin beleidskeuzes gemaakt worden en vorm gegeven wordt aan de maatschappij. Laten we hopen dat Joost Zwagerman zich door deze eerste mislukking niet laat weerhouden en ons na duchtige studie verrast met een analyse waar we wat mee kunnen.

Wat met name nuttig zou zijn is dat Zwagerman, of wie dan ook, die het in zijn hoofd krijgt om kritiek te hebben op wat links of rechts los of vast zit, eerst eens kijkt naar wat er in het verleden al aan kritiek is uitgeoefend, en nagaat wie het mis heeft gehad en wie er inmiddels gelijk heeft gekregen. Voortdurend zelf het ei proberen uit te vinden leidt tot een geschiedenis en een inhoud van niets en je verliest de inzichten van verstandige mensen die het regelmatig bij het rechte eind hebben gehad. Het probleem met de kritiek op de politiek, en dan niet alleen Zwagerman’s ‘links’, en niet alleen de Nederlandse politiek, is dat er te weinig respect is voor inzichten van de wetenschap. Daar ligt de kern van de problemen.

Jullie hebben het weer eens mis. Zwagerman met zijn pamflet, de recensies met hun analyses en de ‘linkse’ partijen met hun replieken. We hebben weer even een zomerzotheid gehad, het ging nergens over, het was geen literatuur, het was geen politiek. Rituelen van gemanoeuvreer op de vierkante millimeter. De dames en heren dronken een glas, deden een plas, en lieten alles zoals het was. Maar goed, Hitler moest ook eerst half Europa veroveren en Engeland aanvallen voordat de Engelse verantwoordelijke politici bedachten dat Churchill toch wel een beetje gelijk had en voordat ze zich zover konden zetten om eens naar hem te luisteren.

Thomas Cool, econometrist en en co-auteur van De ontketende kiezer (2003), is voorzitter van het Sociaal Liberaal Forum.