Humanisme
Roel de Rederijker
Van de leugen ben ik vijand, niet van de bedrogen mensen.
(Coornhert, Zedekunst, boek 4, 7:41)
Minister Vogelaar zei niet zo lang geleden dat Nederland een islamitische traditie erbij zou krijgen. Waarbij? Ze zei: “Nederland is een land dat is gevormd door joods-christelijke tradities”. Op den duur zou er dan een ‘joods-christelijke-islamitische traditie’ ontstaan. Deze uitlatingen worden gekenmerkt door:
een gebrek aan kennis van het verleden
een naïviteit ten aanzien van de toekomst.
Naief ten aanzien van de toekomst: net alsof Joden en Palestijnen zo fijn samenleven! Alsof christenen in de meeste islamitische landen niet onderdrukt worden! Genoeg over de toekomst van Vogelaar. Kent zij het verleden van Nederland echter wel?
Want er ontbreekt iets aan Vogelaar haar lijst van tradities. Wat is het dat het christendom in onze streken zodanig heeft bijgeschaafd, dat de christenen in Nederland andersdenkenden niet meer martelen, verbannen, uitstoten of als ketters verbranden? Het is iets dat de islamitische landen missen.
Het heet h-u-m-a-n-i-s-m-e: een vorm van medemenselijkheid en redelijkheid die onder invloed van de klassieke cultuur van Grieken en Romeinen in Europa is ontstaan. Het stelt vrijheid van meningsuiting boven de morele chantage van degenen die zich gekwetst voelen door andermans meningen (en die zelf in heilige boeken andersdenkenden laten martelen in de hel).
Door de geschiedenis heen zijn humanisten ontslagen, gemarteld, vervolgd en verbrand. Maar gaandeweg hebben de humanisten het christendom zodanig kunnen beschaven dat christenen zulke praktijken achterwege laten.
Humanisme heeft bepaalde kenmerken. Een ervan is een soort gebrek aan interesse, misschien een tikkeltje verachting, voor uitspraken die wetenschappelijk oncontroleerbaar zijn. Een ander kenmerk van humanisme is een soort vaderlijk geduld ten aanzien van boeken die pretenderen het woord van God te bevatten. Een derde kenmerk is het pogen in dialoog met andersdenkenden te blijven.
Humanisme is ook waakzaam: voor je het weet, ben je je vrijheid weer kwijt. Hoe heeft Vogelaar het humanisme kunnen vergeten? Het is een angstaanjagend idee om door nitwits te worden geregeerd.
Misschien zijn de woorden van Nietzsche hierop van toepassing:
Wer vom Pöbel ist, dessen Gedenken geht zurück bis zum Grossvater, – mit dem Grossvater aber hört die Zeit auf.
(Wie bij het gepeupel hoort, die kent het verleden tot aan zijn grootvader, – maar voorbij zijn grootvader houdt de tijd voor hem op.)
Roel de Rederijker gelooft in sociale rechtvaardigheid (‘eerlijk delen’) en de noodzaak van de vorming van een politieke elite: als verscheurde figuur houdt hij van satire en vrijheid van meningsuiting.
RSS