Alf Berendse

Psychotherapeut Joost Bosland vergelijkt de reacties op Wilders met reacties van TBS-personeel op een borderliner. Daarbij zegt hij niet keihard dat hij Wilders een borderliner vindt, zo dapper is hij niet, maar hij beschuldigt wel iedere Nederlander van een gebrek aan gezond verstand. Pretentieus geeft hij zijn onlangs verschenen boekje De waanzin rond Wilders de ondertitel ‘Psychologie van de polarisatie in Nederland’ mee.

Bosland ziet nog maar twee groepen in de Nederlandse samenleving: zij die zich geheel overgeven aan de retoriek van Wilders en zij die er met afschuw op reageren. Bosland heeft in tbs-klinieken ervaren dat teamleden ook zo zwart-wit reageren op opgenomen borderliners. Pak daar de DSM-IV bij, het handboek voor classificering en diagnosticering van psychiatrische aandoeningen. Iemand met de ‘persoonlijkheidsstoornis’ borderline vertoont een aanhoudend patroon van instabiele interpersoonlijke relaties, een instabiel zelfbeeld, instabiele emoties en een sterke impulsiviteit. In relaties wisselen idealisatie en afkeer van de ander elkaar af; de borderliner is suïcidaal of automutileert of dreigt met dit gedrag; smijt met geld of neukt meer dan goed is of heeft een eetstoornis; de borderliner heeft woedeaanvallen of grote moeite woede te beheersen; stress veroorzaakt bij de borderliner paranoia of dissociatieve verschijnselen.

Bosland heeft Wilders niet persoonlijk gediagnosticeerd, hij kent net als iedereen slechts diens openbare optredens, diens openbare gedrag. Niets daarvan komt in de buurt bij een van de DSM-critera. Sterker nog, als Wilders echt een borderliner was, zou hij zich morgen zomaar kunnen bekeren tot de islam. Wijselijk gaat Bosland dan ook niet in op Wilders’ vermeende borderlinekenmerken. Dat is laf, Wilders wel in de vergelijking betrekken maar geen concrete uitspraken doen over diens gedrag en psyche. Bosland heeft de ‘diagnose’ slechts nodig om wat algemeenheden te presenteren over hoe met Wilders wordt omgegaan en wat daar de ‘psychologische’ achtergronden van zijn.

Nederlanders zijn, stelt hij, onzeker geworden door de toenemende individualisering en de financiële crisis, massaal op zoek gegaan naar simpele antwoorden op moeilijke vragen. ‘We’ zijn ook, omdat er geen gemeenschappelijke vijand meer is, onze angsten gaan afreageren op landgenoten met een andere culturele achtergrond. Mensen zijn niet meer in staat in het contact met anderen in te schatten wat er gebeurt, zijn achterdochtig en worden door hun gebrek aan over- en inzicht vaak teleurgesteld door de dagelijkse praktijk. Daar worden mensen agressief van. Wilders speelt daar handig op in.

Terzijde: als een borderliner ergens niet handig in is, is het wel in het bespelen van anderen. Als Bosland dat in tbs-klinieken anders heeft gezien, getuigt het slechts van de stommiteit van de behandelmedewerkers die manipulaties niet doorzien.

Enfin, om van de simpele antwoorden en het afreageren af te komen, evenals van verder polariserende negatieve reacties op Wilders, moeten we de hand in eigen boezem steken en zelf zorgen voor herstel van de sociale samenhang. Aldus Bosland. Wilders, zijn aanhangers en zijn tegenstanders doen inbinden zal ons niet lukken, wij kunnen slechts zelf met gezond verstand reageren. Verbeter de wereld en begin bij jezelf.

Wat een verbluffende inzichten, zo had nog niemand het bekeken. Nog een pareltje van wijsheid: wij zijn in de samenleving meer en meer tegenover elkaar komen te staan en dit heeft tot een splijting geleid! Moet ik uitleggen dat Bosland hier geen relatie tussen twee verschijnselen legt, maar gewoon twee keer hetzelfde zegt?

Hoe kunnen wij volgens de psychotherapeut uit de tweespalt komen, hoe kunnen wij onze opwinding temperen? Hij adviseert te komen tot een verbindende visie op de problemen in de samenleving. Niet ‘het grote verhaal’ op een totalitaire wijze aan de samenleving opleggen, maar een verbindende visie, een overlappende consensus vinden in een fatsoenlijk debat waarin visie en standpunten worden onderbouwd, waarin wordt gezocht naar het gemeenschappelijk belang en waarbij elkaar uitspelen en tegen elkaar opzetten achterwege blijft. Stop met elkaar zwartmaken, zoek de nuance en blijf met elkaar in gesprek. Er moeten direct 150 exemplaren van zijn boekje naar de Tweede Kamer, daar kan men nog iets van Bosland leren.

Bosland heeft het veel over ‘wij’, hoe wij reageren. Daarbij praat hij alsof er een meervoudig wij bestaat: de wij die polariseren; de wij die worden meegesleept in polarisatie, de gepolariseerde wij; de wij die niet moet meedoen aan polarisatie; de wij die voor Wilders is en de wij die tegen hem is. Bosland zelf behoort echter niet tot ons, want hij is de neutrale analyticus. Zijn stelling dat wij, ieder van ons, in een van twee kampen zit, pro- of anti-Wilders, is natuurlijk op zichzelf al polariserend. Omdat Bosland Wilders niet echt een borderliner durft te noemen en hij voor het overige behoorlijk warrig praat, heeft menigeen op het www de indruk dat hij bedoelt dat wij samen één borderliner zijn: de helft van ons idealiseert Wilders en de andere helft keert zich van hem af. Waar blijf ik dan? Ik volg het Wilders-debat minzaam, als licht amuserend, maar daar is in Boslands visie geen ruimte voor.

Wilders vreest de islam en sleept een deel van ‘ons’ daarin mee, de rest vreest Wilders. Bosland vreest dat de polarisatie de samenleving zal verscheuren en dat de natie uit elkaar valt. Bosland heeft zelf een kenmerk van de borderliner, die dramatiseert ook graag.

Alf Berendse is van mening dat de psychiatrie alle diagnoses ‘persoonlijkheidsstoornis’ moet schrappen. Een onaangenaam mens zijn is geen ziekte.