Kiezen voor onze cultuur

Marco de Baar

Illustratie: Synagoge van Dura Europos

In de paragraaf ‘Kiezen voor onze Cultuur’ uit het PVV verkiezingsprogramma is te lezen hoe de Nederlandse cultuur teloor gaat. Wat de Nederlandse cultuur inhoudt wordt niet gespecificeerd, maar waartegen ze beschermd moet worden, wordt duidelijk benoemd: Cultuurrelativistische elites ontkennen de superioriteit van onze cultuur, faciliteren Islamisering, haat tegen het westen, en keren zich af van het patriottisme.

De volgende oplossingen worden genoemd: Op elke school en elk overheidsgebouw moet onze vlag wapperen. De canon van onze vaderlandse geschiedenis moet worden verplicht op school. Kritische beschouwingen over de Nederlandse rol in de geschiedenis zijn ‘weg met ons’-verhalen, en dus niet gewenst in het onderwijs of in musea. Lokale tradities zoals kievietseieren rapen en carnaval ‘verdienen respect.’ Subsidies voor musea, bibliotheken en ons erfgoed moeten worden gehandhaafd. Linkse omroepen die de ‘klimaatnonsens’ van Al Gore promoten, ‘linksmensen’ voor de microfoon halen of negatief berichten over de PVV moeten hun subsidie kwijtraken. De dominantie van Joods-Christelijke en humanistische cultuur moet worden geformaliseerd in artikel 1 van de Nederlandse Grondwet.

De PVV dicht het gezellige Nederland een speciale plek toe in Europa. De PVV claimt de cultuur te verdedigen en te omarmen, maar uit de tekst blijkt juist een diepe minachting voor belangrijke elementen uit onze cultuur, in het bijzonder voor de wetenschappen en de kunsten. In de hele cultuurparagraaf wordt niet gesproken over de uitvoerende en beeldende kunsten, de literatuur, de orkesten (of zelfs het Concertgebouworkest), behalve dat door Islamisering bedreigde kunstenaars beschermd moeten worden en dat kunstsubsidies moeten worden afgeschaft.

Met andere woorden, de PVV beschouwt onze cultuur als folklore, een statische entiteit, die patriottisch en nostalgisch beleefd dient te worden. Onze cultuur is echter gevormd tijdens een eeuwenlange ontwikkeling en ontelbare interacties, en ontwikkelt zich nog steeds razendsnel.

De Griekse wijsgeren ontwikkelden de logica. Ze introduceerden de notie dat er een verschil is tussen de werkelijkheid, en het beeld dat wij daarvan hebben. De vraag hoe wij, ondanks deze discrepantie, de werkelijkheid kunnen kennen is een centrale notie in onze cultuur, die nog steeds actueel is in menig wetenschappelijk debat. Daarnaast ontwikkelden ze de geometrie, en de wiskunde van de gehele en rationale getallen. Ze kenden de irrationale getallen al, maar wilden daarop geen wiskunde baseren.

Augustinus, afkomstig uit Noord Afrika, introduceert Plato in zijn theologie. Hij bewondert Virgilius en Aristoteles. Thomas van Aquino gebruikte later veel van Augustinus theologie, wat leidde tot de herintroductie  van het werk van Aristoteles in de vroege Europese filosofie. Vooral de teleologie, het concept dat systemen zich naar een gedefinieerde ideale eindtoestand ontwikkelen, vindt zijn weerslag in de Europese wetenschap in de middeleeuwen.

Tegelijkertijd werd in de middeleeuwen in de Islamitische wereld (Spanje, Noord Afrika, Arabisch schiereiland, Perzië, en delen van India) de Griekse wetenschap bestudeerd, en verder ontwikkeld door (onder andere) Mohammed ibn Moesa al-Chwarizmi, Qutb al-Din al-Shirazi en Abu Ali al-Hasan ibn al-Haytham. Bijdragen aan de Algebra, het decimale stelsel, en de wiskunde van de reële (rationale en irrationale) getallen werden daarna in Europa geïntroduceerd. Ook de Arabische medische wetenschap was ver ontwikkeld, zoals blijkt uit de eerste mechanistische interpretaties van het functioneren van organen zoals het oog en het hartbloedvaten systeem.

Verschillende Mediterrane culturen hadden formele rechtssystemen. De Romeinen ontwikkelden het Romeinse Recht, aantoonbaar onder invloed van Griekse teksten. Het Romeinse recht heeft op haar beurt de ontwikkeling van de Westerse rechtssystemen vergaand bepaald. Na de ondergang van het Romeinse Rijk, prevaleert het Germaanse recht even, waarna het Rooms-katholieke canonieke recht en weer later een combinatie van het canonieke, Romeinse en Feodale recht gebruikt worden. In 1804 wordt het Napoleontische rechtssysteem ingevoerd, met daarin het nieuwe concept van Montesquieu, de scheiding van de machten. De wetgevende, uitvoerende en rechtelijke macht berusten niet bij één en dezelfde persoon of instantie, maar de machten hebben ieder hun eigen bevoegdheden en eigen zelfstandigheid. Pas met de Napoleontische code wordt er in de Europese rechtspraak geen onderscheid gemaakt tussen rang en stand.

Met de ontdekking van de beide Amerika’s en de inventarisatie van de eilanden in de Pacific ontstaat er een interesse voor nieuwe culturen, planten en dieren. De Duitser Von Humbold is pionier op het gebied van de plant,- en dierkunde in Zuid Amerika, en voert de eerste systematische rapportages uit van pas ontdekte indiaanse culturen. Darwins studies veranderen het mensbeeld definitief. Tot dan toe was de mens het eindpunt van de schepping. Na Darwin was hij een van de schakels in een zich voortdurende ontwikkelende reeks. Genetische variatie stellen systemen in staat zich aan te passen aan de continu veranderende omgeving. Daarmee ligt het eindpunt niet meer vast. Tot Darwin was de wetenschap teleologisch, daarna niet meer.

De verlichting en de industrialisatie hebben de basis gelegd voor de moderne samenleving, onder andere omdat de rol van religie werd teruggedrongen en werd vervangen door de rede. De ordening van het economisch leven onderging structurele veranderingen. De intellectuele elite geloofde in vooruitgang en rationaliteit, in een geconstrueerde en ordelijke maatschappij met een sturend centrum. Een proces van modernisering kwam op gang. Met de ontwikkeling van de experimentele wetenschap werden ook disciplines ontwikkeld zoals de statistiek. Hoewel in eerste instantie bedoeld voor beleidsmakers, kreeg de statistiek een bijzondere beduiding in de duiding van experimentele gegevens. Essentieel voor dit proces is de emancipatie van de ingenieurskunde. Deze ontwikkelde zich tot een volwaardige wetenschappelijke discipline door een vergaande mathematisering en formalisering van haar kennis.

De impact die de ingenieurskunde daarna weer op de wetenschappen heeft gehad is immens. Steeds krachtigere en betrouwbaardere instrumenten werden ontwikkeld, waarmee steeds kleinere of juist grotere structuren geobserveerd konden worden. De instrumenten kunnen in een baan op de aarde gebracht worden, om de aarde of de ruimte in detail observeren.

De computer deed zijn intrede. De rekenkracht vergroot zich exponentieel. Steeds zwaardere mathematische modellen, zoals klimaatmodellen, en immense datastromen kunnen worden geëvalueerd. Daardoor kan nu de ideale wereld van de mathematische modellen op grote schaal vergeleken worden met de echte wereld. De grote rekenkracht en verbeterde instrumentatie maken ook de interdisciplinaire wetenschap mogelijk, zoals de samenwerking tussen biologen en fysici die gezamenlijk op zoek gaan naar fenomenen als het transport van eiwitten in cellen.

Er ontstonden ook geheel nieuwe disciplines: Het succes van de combinatie van experiment en theorie straalde uit, en opende de ruimte voor nieuwe wetenschappen zoals de humaniora, de farmacie, en de psychologie. Interesse in de mens als systeem, en de mens in zijn verschillende samenlevingen kwamen als wetenschappelijke discipline tot ontwikkeling. De nieuwe disciplines waren op zoek naar concepten om hun werk te ontwikkelen, en speelden vaak leentje-buur bij de oude disciplines.

Samenvattend: De Nederlandse cultuur, of rechtspraak bestaat als zodanig niet. De ontwikkeling van de wetenschap, de filosofie, het recht en de kunsten wordt gekenmerkt door een voortdurende aaneenschakeling van interacties, lompweg kopiëren, en wederzijdse inspiraties. Hier door ontstaan continu nieuwe concepten die op hun beurt weer toegepast worden in nieuwe ontwikkelingen. De combinaties lijken oneindig. De kennis ontwikkelt zich razendsnel en steeds sneller. De interactie tussen de Europese culturen onderling, en de interactie tussen de Arabische, Griekse en Europese culturen hebben van oudsher aantoonbaar tot grote voordelen geleid voor alle partijen.

De PVV is aantoonbaar antiwetenschappelijk. Haar positie met betrekking tot kritische analyse van onze rol in de geschiedenis staat loodrecht op ieder rationeel en redelijk beginsel. Haar positie in het klimaatdebat of de ontkenning van de meerwaarde van statistische gegevens in het fameuze recidive debat zijn onwetenschappelijk, onredelijk en irrationeel. Daarmee neemt ze afstand van een van de belangrijkste verworvenheden van de Europese cultuur.

De PVV frustreert aantoonbaar de uitoefening van de hoge kunsten in Nederland. Onder het motto: “Waarom zouden Henk en Ingrid daarvoor betalen?” wordt een hoogwaardig element in onze cultuur gewoonweg genegeerd. Voor fanfares in Limburg en Brabant heeft de PVV overigens wel geld over.

PVV politici hebben aantoonbaar geprobeerd om invloed op de rechtspraak uit te oefenen, een directe aantasting van het mandaat van de rechterlijke macht. Dit incident liet zien hoe Wilders denkt over het scheiden der machten, een van de hoekstenen van ons rechtssysteem.

De PVV heeft moeite het democratische proces en de kritische analyse die daarbij hoort. Dion Graus heeft na zijn onnavolgbare optreden in de commissie de Wit de perspolitie voorgesteld. Negatieve berichtgeving over de PVV, of het aan het woord laten van mensen met een linkse overtuiging wordt als argument aangevoerd om subsidies te korten van de publieke omroepen.

Maar het belangrijkste is misschien wel dit: Net als bij biologische systemen verloopt de ontwikkeling van de wetenschap en cultuur zonder plan. De ideale uitkomst van dit proces is niet gedefinieerd, maar evolueert mee met de continu veranderende omstandigheden. Door het folkloristisch-absolutisme van de PVV wordt het broodnodige aanpassingsvermogen van de Nederlandse cultuur aangetast en zullen we moeilijk nieuwe kansen verzilveren in de opkomende economieën zoals Turkije (nogmaals), Oost Europa, Brazilië, India, China, of de Golfstaten.

Marco de Baar is als liberaal voor de volle ontplooing van het individu, inclusief een rijke intellectuele en culturele ontwikkeling. Hij kan niet accepteren dat de VVD de anti-intellectuelen en de cultuurbarbaren van de PVV gedoogt.

« terug naar home