Kinderverkrachter

Jona Lendering

Foto: Zo’é

Niemand wordt graag vergeleken met een kinderverkrachter. Dat je, na zo’n belediging, naar de rechter stapt, is alleszins begrijpelijk en ik zal het klimaatwetenschapper Michael Mann – u kent hem van de ‘hockeystick‘ – niet kwalijk nemen dat hij het deed. Als u de details wil kennen, moet u die hier maar even nalezen; mij gaat het er in dit stukje om dat Mann het beter niet had kunnen doen.

Wetenschappelijke resultaten

De achterliggende vraag is hoe de wetenschap omgaat met het grote publiek. De voorlichting kent drie fases. In de eerste presenteer je de feiten. Zijn die onvoldoende om mensen te overtuigen, dan komt de tweede fase, waarin je uitlegt waarom wetenschappelijke informatie beter is dan andere. Een recent advies van de KNAW/JA adviseert voorlichters zoveel mogelijk ‘het wetenschappelijk bedrijf’ uit te leggen. Omdat je ook daarmee sommige mensen niet overtuigt, zoek je in de derde fase naar de bezorgdheid die verhindert dat ze waarde hechten aan wetenschappelijke resultaten.

Israëlische archeologie

Om twee voorbeelden uit de eigen, oudheidkundige praktijk te geven: als je zegt dat er tussen de antieke Macedoniërs en Grieken spanningen hebben bestaan of als je wijst op het gepolitiseerde karakter van de Israëlische archeologie, dan overtuig je niet iedereen. Doorgaans is het echter voldoende om uit te leggen wat het wetenschappelijk bedrijf inhoudt om mensen alsnog te doen begrijpen waarom je schreef wat je schreef. Het komt daarbij goed uit dat archeologische deducties, het historisch ambacht en het filologisch handwerk leuk genoeg zijn om mensen te boeien.

Door een adder gebeten

Het lukt echter niet altijd. Ook als je het handwerk uitlegt, blijven er mensen die zich niet laten overtuigen – die zich niet willen laten overtuigen. Ze zijn om iets bezorgd en het is niet moeilijk te zien wat: de noordgrens van Griekenland is pas een eeuw oud en de staat Israël wordt door niet alle buren erkend. Om die redenen is het begrijpelijk dat Grieken en Israëli’s als door een adder gebeten reageren als ze erop worden gewezen dat hun ‘historische uitspraken’ bediscussieerbaar zijn, en dat zij zich niet willen laten overtuigen als de methode wordt uitgelegd. Hun bezorgdheid is weliswaar niet rationeel – die grenzen zijn immers in staatsverdragen vastgelegd – maar daarom nog wel reëel.

Dreigende e-mails

Omdat je dus wel enig begrip kunt opbrengen voor sceptici, is er een basis voor een discussie, maar helaas overschreeuwen sceptici zichzelf te vaak. In mijn correspondentie word ik, naar aanleiding van volkomen normale webpagina’s, elke week wel een keer uitgemaakt voor antisemiet of fascist. Ik heb dreigende e-mails ontvangen met als bijlage foto’s waaruit bleek dat men had staan posten bij mijn huis. De politie kan daar weinig tegen doen en dat droeg niet bij aan mijn rust. Het is verleidelijk dan de dialoog af te wijzen en ik doe dat ook wel eens, bijvoorbeeld als mensen alleen schelden en geen argumenten – rationeel of irrationeel – hebben waarop überhaupt valt in te gaan.

Investeren in de dialoog

In principe moet de dialoog echter open blijven, want alleen door een bezorgdheid weg te nemen kun je mensen ervan overtuigen dat wetenschappelijke kennis beter is dan gewone. Alleen door alle drie fasen van de wetenschapsvoorlichting te doorlopen, behoud je draagvlak. Dat geldt voor Griekenland en Macedonië, voor Israël, voor de klimaatwetenschap, voor UMTS-masten, autisme, de islam en griepprikken: als irrationele angsten verhinderen dat mensen wetenschappelijke inzichten overnemen, moet de wetenschap meer investeren in de dialoog.

Persoonlijke grief

Michael Mann besluit nu naar de rechter te stappen. Ik begrijp zijn persoonlijke grief maar hij brengt hiermee de wetenschap enorme schade toe. Hij kan de zaak verliezen en dan ligt de klimaatwetenschap nog meer onder vuur. Hij kan de zaak ook winnen, maar dan heeft hij zijn vakgebied in de etalage gezet als een discipline die zijn gelijk haalt door intimidatie, zoals in Nederland is gebeurd toen het RIVM een rechtszaak aanspande tegen een scepticus.

Linksom of rechtsom zal de wetenschap lijden onder Manns actie. Hij had de dialoog moeten blijven kiezen.

Eerder gepubliceerd op Lenderings blog Mainzer Beobachter. Jona Lendering is als historicus werkzaam bij Livius Onderwijs, wanhoopt aan de toekomst van de geesteswetenschappen en schrijft daarom, of desondanks, een boek over het ontstaan van het christendom en rabbijnse jodendom. Tegenwoordig is hij ook columnist bij Sargasso.