Luther

Peter Breedveld

Foto: Yoshiyuki Iwase

Fouad Laroui wijst er in de Volkskrant op dat de islam geen instituut kent, zoals de Rooms-katholieke kerk, en dat het daarom onzinnig is om te pleiten voor een islamitische Luther. Luther verzette zich immers tegen het instituut dat de Rooms-katholieke kerk was.

In dat licht is het opvallend dat de islam in Nederland eigenlijk weinig diversiteit laat zien. Je zou verwachten dat de afwezigheid van een instituut betekent dat moslims hier een individuele invulling geven aan hun geloof, maar het tegendeel is waar. De ene moslim houdt wat strenger de regels in acht dan de andere, maar over het algemeen loopt iedereen netjes in dezelfde pas.

De hele Marokkaanse islamitische gemeenschap, bijvoorbeeld, wacht slaafs op het verlossende woord van een groepje baardmannen in het thuisland, dat op het laatst mogelijke moment beslist op welke dag precies de Ramadan is afgelopen en het Suikerfeest mag worden gevierd. Zoveel invloed heeft zelfs het Vaticaan niet meer op de Nederlandse rooms-katholieken.

Luther kwam niet alleen in opstand tegen het instituut – als kind was ik enorm onder de indruk van Luthers leerstuk over het eigen geweten als moreel kompas. Wij zijn alleen verantwoording schuldig aan God, en niet aan priesters en kerkleiders. Luther heeft niets minder dan een mentaliteitsomslag teweeg gebracht, en in die zin is de roep om een islamitische Luther helemaal niet onzinnig. Een mentaliteitsomslag, en geen moderne versie van de islamitische leer, is wat de islam nodig heeft. Iemand die mensen leert naar hun eigen hart te luisteren, in plaats van tot de letter de oekazes van een paar gewichtigdoeners in Rabat te gehoorzamen, laat staan zich iets aan te trekken van de morele oordelen van vaders, broers en de buurvrouw. Imams zijn het probleem niet, het klakkeloze conformisme van de Nederlandse moslims is dat.

Er bevinden zich binnen de Marokkaanse gemeenschap individualistische vrijdenkers die voor veranderingen zouden kunnen zorgen, ware het niet dat zulke mensen door de Nederlandse overheid en door de media compleet worden genegeerd. Laroui klaagt terecht dat de overheid altijd met islamisten als Tariq Ramadan in gesprek gaat. Echt eigenzinnige moslims lopen meer kans vervolgd te worden wegens het kwetsen van bevolkingsgroepen.

Maar wat er binnen de islam gebeurt, zou ons helemaal niet moeten interesseren. De Nederlandse rechtsstaat is juist zo ingericht dat we ons met theologische kwesties niet hoeven bezig te houden. Iedere gelovige en ongelovige moet zich aan de Nederlandse wet houden, en die is over het algemeen heel duidelijk over wat wel en wat niet mag. Wat zal het ons boeien wat de particuliere mening van Tariq Ramadan over homoseksualiteit is, of wat daarover in de koran staat? In Nederland hebben homoseksuelen dezelfde rechten als alle andere burgers, en moslims hebben dat te respecteren. Er is geen ruimte voor discussie daarover.

Door altijd maar weer in gesprek te gaan met moslims die menen dat er wèl ruimte voor zo’n discussie is, wekken politici als Job Cohen de indruk dat we bereid zijn een mouw te passen aan onze grondrechten, of aan die van sommige burgers. Daardoor voelen sommige moslims zich aangemoedigd critici te bedreigen en te intimideren. Daartegen wordt nog altijd niet of halfslachtig opgetreden. Schrijfster Ebru Umar kreeg van hem te verstaan dat ze niet in Amsterdam hóefde te wonen. Toen ze een jaar later door een paar Marokkanen werd mishandeld, heeft hij geprobeerd dat geheim te houden. Eerder al had hij Amsterdam ‘moslim-city’ genoemd.

Duizend islamitische Luthers zouden nog helemaal niks beginnen tegen één Job Cohen. Die man heeft de islamitische gemeenschap meer kwaad gedaan dan Mohammed Bouyeri, Jneid Fawaz, de Tilburgse salafisten en alle Bert & Ernie-kapsels van Nederland bij elkaar. Hij heeft er alles aan gedaan om elke vooruitgang in de islamitische gemeenschap tegen te houden. Gewoon, door er niet te zijn voor de dissidenten binnen die gemeenschap. Hetzelfde geldt uiteraard voor premier Balkenende, de minister van Justitie, het stadsbestuur van Rotterdam en een hele stoet intellectuelen die zich steevast drukker maakt om de vrijheid van meningsuiting van types als Jneid Fawaz en Tariq Ramadan dan om de vrijheid van Nederlandse staatsburgers om hun leven in te richten zoals zij dat zelf willen.

Wij hebben geen islamitische Luther nodig, we moeten van de Job Cohens af.