Home » Archief » Nachleben


[11.07.2016]

Nachleben

Anita Brus

zom7

Ik heb mij op de tuin gestort en mij helemaal uitgeleefd op een plant. Zo’n irritante met langwerpige, spitse bladeren. Aan zijn extreem lange, naar alle kanten uitschietende pluimen en sprieten herken je hem als woest onkruid. Hij begint onschuldig tussen de stoeptegels, maar als hij eenmaal wortel schiet in het vrije veld, bereikt hij oerwoudachtige proporties en ontneemt hij het zicht op de meer ‘fatsoenlijke’ planten.

Ondertussen lees ik over de joodse kunsthistoricus Aby Warburg, die geboren werd in 1866 en overleed in 1929. Hij geloofde in ‘Nachleben‘. De kunstgeschiedenis ontwikkelt zich niet volgens een keurig lineair patroon, maar schoksgewijs met steeds weer stappen achteruit, waarbij het is alsof je in een kuil valt. Af en toe duikt er een beeld op als een gedrocht dat altijd al aanwezig was, maar dat zich verscholen hield en door de mensheid dood was verklaard.

Duister verleden

Het zijn die gedrochten, schrikbeelden en obsessies die volgens Warburg onze cultuur bepalen en die opdoemen uit een onbewust en duister verleden. Hij had het ook over vertakkingen, adderkluwens en draaikolken. Ikzelf zag vooral een uit de kluiten gegroeide plant die met wortel en al moest worden losgerukt.

Alsof ik een stuk onkruid uit mijzelf moest scheppen, ging ik de plant te lijf. Ik pakte mijn scherpste schop en zette die aan een kant van de plant in de aarde vast om het groene gevaarte vervolgens omhoog te bewegen. Er kwam echter pas beweging in de plant na hem aan alle kanten met mijn schop belaagd te hebben en zelfs toen kreeg ik hem niet los. De uitsteeksels boden harde weerstand en leken mij, hoe meer ik schepte en er aan trok, naar de diepte van het gat in de grond onder de wortels te zuigen. Ik zag mijzelf reeds met al mijn frustraties in dit gat verdwijnen, maar dat gebeurde niet. Met heel mijn lijf trok ik de gigantische kluwen uiteindelijk uit de grond en sleepte hem met de mij nog resterende kracht naar de vuilnisbelt. Missie volbracht, Nachleben verwijderd.

Primitief monster

Wat levert ons dit op voor de geschiedenis? Warburg zag het somber in en ging evenals Nietzsche ten onder aan zijn depressies. Wij gaan niet vooruit zoals sinds de Verlichting en Darwins evolutieleer wel is gedacht, maar vallen steeds weer terug in de gaten van de herhaaldelijk opdoemende gedrochten.

Wie gelooft dat kolonialisme, rassenstrijd en homohaat ver achter ons liggen houdt zichzelf voor de gek. Juist als we denken dat de strijd gewonnen is, steekt het primitieve monster weer de kop op. En dat willen wij dan steeds weer opnieuw met alle kracht uitroeien, waarbij het de passie en frustratie is die ons voortdrijft.

Anita Brus is docent in de Spaanse taal/literatuur/kunst en schrijft over tango in het tijdschrift La Cadena. Zij publiceert ook teksten in het Spaans en in het Nederlands op haar eigen weblog. Lees het verbijsterende relaas over haar domrechtse date. Volg haar op Twitter.

Anita Brus, 11.07.2016 @ 06:44

[Home]
 

16 Reacties

op 11 07 2016 at 07:30 schreef yurp:

En de stukken wortel die je niet uit de grond hebt gekregen zullen rustig weer teruggroeien tot meerdere nieuwe planten als je niet uitkijkt. Als we dan toch in de onkruid analogieen blijven :)

op 11 07 2016 at 09:16 schreef Thomas E:

Reiken naar het goddelijke, maar gepakt worden door demonen. Telkens weer. Die strijd, zowel innerlijk als maatschappelijk, probeerde Warburg cultuurhistorisch aantoonbaar te maken. Dus ging hij kersenplukkend op zoek naar de slang, de bliksem en het dierenoffer in schilderijen, beelden en boekenillustraties. Het dualisme van de bliksem die ook als waardevolle elektriciteit kon worden aangewend, en slangengif dat ook als tegengif of hartmedicijn kon dienen, zag hij als het ultieme bewijs dat de mensheid zich nooit uit deze ‘banvloek’ zou kunnen bevrijden. Al met al was het een nogal vooringenomen en dwangmatige kijk op de kunstgeschiedenis.

op 11 07 2016 at 09:29 schreef Floris Schreve:

Aby Warburg was een groot visionair, een van de reuzen van mijn vakgebied (kunstgeschiedenis). Hij geloofde trouwens, als een van de weinigen van zijn tijd, niet dat de ene cultuur in absolute termen boven de andere kon worden geplaatst. Kunstuitingen van de Native Americans waren niet inferieur, maar gelijkwaardig aan die van bijvoorbeeld de Europese klassieke oudheid. Als kunsthistoricus was hij spreekwoordelijk ‘zijn tijd ver vooruit’ (al zou hij het niet met die uitdrukking eens zijn, omdat deze ook weer een impliciet waardeoordeel inhoudt). Hoe dan ook, onze tijd zou best wat meer Warburgs kunnen gebruiken, ter compensatie van de ‘Onze God is toch de beste- roepers’, van PVV-stemmer tot ‘intellectuele born again conservatief’

op 11 07 2016 at 11:48 schreef Ana:

Degenen die een vooringenomen en dwangmatige kijk op de kunstgeschiedenis hadden waren zijn tijdgenoten die de kunstgeschiedenis in het keurslijf goten van het chronologische verloop (met de Klassieke Oudheid als voorbeeld en ideaal). Inderdaad, Floris Schreve, Warburg was zijn tijd ver vooruit.

op 11 07 2016 at 13:04 schreef Thomas E:

Laat ik voorop stellen dat ik geen kunsthistoricus ben, maar wel hevig geïnteresseerd in kunst(stromingen). Dan denk je vanzelf ook na over wat vind ik mooi, waarom vind ik het mooi en zou ik het over 50 jaar nog steeds mooi vinden. Kán kunst wel tijdloos mooi gevonden worden- ondanks andere context en tijd? En dan spreken de opvattingen van een andere pionier, Hans-Georg Gadamer, mij toch meer aan dan die van Warburg. Hij filosofeert vanuit een ‘leeg denkraam’ over de tijdloze esthetische waarde van kunst, terwijl Warburg in allerlei symbolieken zijn cultuurhistorische theorieën bevestigd wil zien. Nou ja, het zal wel een kwestie van smaak zijn.

op 11 07 2016 at 13:57 schreef Ana:

Bij Warburg gaat het nou juist niet over esthetiek (‘mooi of niet mooi’), noch over ‘symbolieken’. Dat was de wijze waarop Erwin Panofsky met de opvattingen van Warburg aan de haal ging.

op 11 07 2016 at 14:36 schreef Hans Naaktloper:

Ik denk dat de naam voor die plant is: Afriflora, ’t gerdocht wordt verspreid vanuit Aalsmeer, maar is gebakerd door onze slaafjes in Ethiopië.

Depressies zijn voorkomend bij fatsoenlijke erudiete mensen die het allemaal zien gebeuren maar niet de moed en de fysieke kracht kunnen opbrengen om van zich af te bijten door die fascistische smoelen voor eens en voor altijd te laten zwijgen.

Ik ben niet van plan om depressief te worden, ik ga onkruid worden, en wee je gebeente wie het durft om zich met de foute agenda in mij actieradius te begeven.

op 11 07 2016 at 14:40 schreef Thomas E:

Zoals ik al zei, het zal een kwestie van smaak zijn. Ik heb kennelijk minder behoefte aan duiding, die toch vaak heel subjectief is, dan aan pogingen tot het definiëren van gelukkig stemmende esthetiek.

op 11 07 2016 at 15:24 schreef leo schmit:

Ik maak bezwaar tegen de term ‘woest onkruid’. Ik heb een veldje van 1400 vk meter met alleen maar ‘onkruid’. Tot mans-of-vrouw hoogte. Er komen duizenden bijen, hommels en andere pollenvreters op af in een omgeving die verder door agrarische mono-cultuur is bepaald. Dat met de ‘nodige’ hoeveelheid ‘urea’ en ‘round-up’ gifstoffen. Het onderscheid onkruid-kruid (‘fatsoenlijke planten’) is volkomen arbitrair.

Nu Warburg. Ik heb wat vragen: is W een leerling Van Jung met zijn verdrongen gedrochten? Is kunst een zaak van iets moois maken en dan toch ‘gedrochten’ te voorschijn toveren? Is het nodig de ‘Joodse’ identiteit van Warburg erbij te vermelden? Maakt dat hem dan meer geloofwaardig?

op 11 07 2016 at 16:12 schreef John de Beer:

@ leo schmit

Zo lang het feiten betreft kan er nooit iets op tegen zijn deze te vermelden.

En zo is het interessant te zien in welke mate Joodse denkers hebben bijgedragen aan de Europese cultuur en dat onder maatschappelijke omstandigheden die niet altijd even tolerant en flexibel waren. Ook Warburg behoorde tot de Joodse intelligentsia die zich had ontworsteld aan de greep van de religie, wat leidde tot een culturele en wetenschappelijke explosie op meerdere plaatsen in het vooroorlogse Europa.

Denk aan de Joodse componisten, dichters, politici, grondleggers van de psychiatrie en de medische wetenschap. Zelfs de oorspronkelijke uitvinder van de VW Kever, een van de krachtige symbolen van nazi-Duitsland, had een Joodse achtergrond. De Frankfurter ingenieur Josef Ganz had een gezinsauto met achterwielaandrijving ontwikkeld waarop hij het patent had. Dat werd hem even simpel als doeltreffend afgenomen door de nazi’s, waarna Ferdinand Porsche de geschiedenis inging als de uitvinder van de Volkswagen, dè auto van het Derde Rijk.

op 11 07 2016 at 18:46 schreef Ana:

Goeie vragen, Leo Schmit. Wat betreft onkruid; er bestaat ook leuk onkruid, maar dat is deze plant echt niet. Voor je het weet neemt hij je halve tuin in beslag.
Wat betreft de vragen: 1. Bij Warburg gaat het niet om archetypen. Warburg heeft het over monsterachtige vormen die latent in iedere cultuur aanwezig zijn en die steeds weer als (oude en tegelijkertijd nieuwe) symptomen kunnen opduiken. 2. Volgens Aby Warburg is kunst zonder die monsterachtige vormen bloedeloos; het ‘schone’ in de kunst heeft het ‘lelijke’ nodig om tot leven te komen. 3. Joods, omdat Warburg behalve Duits ook Joods was en er een link bestaat naar de Joodse cultuur van de ‘dibbouk’; de ziel van een dode die bezit neemt van een levende (Nachleben van iets wat dood was verklaard en plotseling weer opdoemt in de levende cultuur).

op 11 07 2016 at 20:20 schreef leo schmit:

Ana, dank voor je uitleg. Ik denk er nog even over na. Begrijp ik het goed dat ‘nachleben’ een soort (Joodse) doodscultus is, die telkens terugkeert in het heden? Wat betreft onkruid: Op mijn veldje staan ook veel paarse distels, ook al zo’n vermaledijde plant, die telkens weer terugkeert. Naar men hier zegt, tieren de distels welig, waar eerst brand heeft gewoed.

op 11 07 2016 at 22:03 schreef Peter:

Je bevind je op dun ijs, Leo. Wat is dat toch met jullie? Zit dat antisemitisme in jullie 24/7 te schreeuwen dat het eruit móet?

op 11 07 2016 at 22:28 schreef Ana:

Het gaat hier niet om religie of een ‘cultus’, wat niet wil zeggen dat Warburg niet ook onderzoek deed naar religieuze vormen. Dat zijn eigen achtergrond daarbij een rol speelde is net zo vanzelfsprekend als Haagse Harry Haags spreekt (knipoog naar Peter).

op 12 07 2016 at 11:03 schreef Gaz Typari:

Nou beter dun ijs dan glad ijs, nietwaar?

Is het onkruid nou het lelijke waardoor kolonialisme, rassenstrijd en homohaat de kop opsteken of heeft Leo gewoon gelijk? Is zijn veldje gewoon New York tussen een eindeloze vlakte ingeteelde Trump stemmers en homoverbieders?

op 14 07 2016 at 12:13 schreef Katalin Herzog:

In de voorgaande reacties valt op dat sommige schrijvers de analogieën die Anita gebruikt maar al te graag uit elkaar willen plukken. Zij gebruikt de analogie (dit lijkt op dat, maar niet letterlijk) als een literaire vorm om iets belangrijks zo te vertellen dat het mooi is en goed beklijft. Als je een van de 2 leden van de analogie benadrukt, geef je er of blijk van niet helemaal te begrijpen waar het om gaat of geen aandacht te schenken aan het literaire van de tekst. Uit elkaar plukken kan dus niet, maar de analogie op zijn kwaliteiten beoordelen (is dit wel de juiste en meest doeltreffende analogie?) kan wel. Dit is geen wet van mij, maar van het adequate lezen.

Nieuwe reactie
Naam:
E-mail:
Homepage:
  Afbeelding invoegen
 

 


Home

Archief

 

Become a Patron!
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

Vermaakt u zich een beetje met deze site? Laat uw waardering blijken met een kleine donatie (grote mag ook!): NL59 RABO 0393 4449 61 (SWIFT BIC RABONL2U) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.

 

pbgif (88k image)
 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

Meest gelezen in januari

O Wat doet Gerdi Verbeet eigenlijk om een goed mens te zijn?

O Ik wil mijn fucking vaccin

O Jouw vrijheid houdt op waar mijn verbodsfetisjisme welig tiert

O Ontlast de ic’s, verplicht de mensen af te vallen

O Waarom ik veganisten haat

O Dat is jouw monster, daarbuiten

O De hetze tegen Abdelkader Benali is puur racisme

O Wilders haat moslims, het masker valt af!

O YouPorn

O Nederland is heel rap een fascistische staat aan het worden

 

Meest gelezen ever

O YouPorn

O Hoi, Jesse Klaver, ik heb geen zin om te boeten voor jouw papatijd

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Ik word vervolgd wegens belediging van een seriebelediger

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O Ga je nu Wierd Duk ontslaan, Telegraaf?

O Ik ga naar Japan verhuizen

O Hoi, Onderwijsraad, zit de mensen eens niet zo in hun nek te hijgen!

O Kappen met je hypocriete gejank, landgenoten, je racisme schijnt door

O Lekker hitsen tegen migranten met Wierd Duk en Lucas Hartong

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

네덜란드 매체 프론탈 나크트(Frontaal Naakt)에 따르면, 네덜란드 라 (MT News)

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Literaire Spartacus” (André Holterman)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“Voorganger van de Linkse Kerk in Hersteld Verband.” (Carel Brendel)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.’ (Hafid Bouazza) ‘Complimenten voor Frontaal Naakt.

‘Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.’ (Lousewies van der Laan)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS