Op naar een wetenschappelijk verantwoorde euro 2.0

Thomas Colignatus

Naakt omdat het moet (foto: Iwase Yoshiyuki)

De Eurogroep wil dat landen hun soevereiniteit opgeven. Geen muntunie zonder politieke unie, zo luiden immers theorie en praktijk in de economische wetenschap ten aanzien van de optimal currency area. Brussel gebruikt iedere crisis om de geesten rijp te maken om bevoegdheden over te dragen.

De noordelijke landen en met name Angela Merkel verkeren daarbij in een wonderlijke spagaat. Als Oost-Duitse, die gebukt ging onder het DDR-regime, ziet Merkel het als haar historische plicht om mee te doen aan Europa. Als CDU-politica behoudt ze haar populariteit door de weigering dat Duitsland voor de andere landen gaat betalen.

Cynisch en irrationeel

Maar wanneer eenmaal bevoegdheden aan Brussel zijn overgedragen, dan zal de beslissing van Europa toch worden dat Duitsland wel degelijk moet gaan betalen. Ook Mark Rutte werkt loyaal mee aan het Brusselse project, maar zet in eigen land een andere toon op. Merkel en ook Rutte zijn cynisch en irrationeel, met de logica van politici die het niet aandurven de kiezers het hele verhaal te vertellen.

De exportoverschotten van Duitsland en Nederland zouden in het verleden zijn afgestraft met een stijging van de wisselkoers. Dankzij de euro kunnen zij goedkoop blijven exporteren en de winsten weer uitlenen aan het Zuiden, met de schijn van degelijke beleggingen, maar de werkelijkheid van potverteren en waan-investeringen.

Extra belasting op te goedkope exporten

In de toekomst moeten Duitsland en Nederland worden afgestraft met een extra belasting op te goedkope exporten en mag je hopen dat die opbrengsten gebruikt worden om de productiecapaciteit in het Zuiden te bevorderen. Misschien dat we dan over vijf jaar enig herstel hebben ?

Brussel doet voorstellen tot nadere integratie, maar vertelt evenmin het hele verhaal, namelijk dat in de toekomst overdrachten van Noord naar Zuid zijn te verwachten. Overdracht van bevoegdheden aan zo’n soort Brussel is aldus geen aanlokkelijk vooruitzicht. Brussel is primair een overheidsbureaucratie en geen wetenschappelijke instelling waarin transparantie voorop staat.

Bernard Connolly waarschuwde al in 1995

Een cruciaal voorbeeld is de affaire van ambtenaar Bernard Connolly, die in 1995 tegen de euro waarschuwde maar door de Europese Commissie ontslagen werd, en waarover sommigen nu denken dat diens advies best gehoord had mogen worden. Zie de Wall Street Journal (2013).

Connolly is commercieel adviseur geworden en moet paradoxaal genoeg nu zwijgen om zijn klanten niet voor de voeten te lopen. In dit zeldzame interview raamt hij dat Duitsland gedwongen kan zijn tot tien procent van zijn jaarlijks inkomen aan Zuid-Europa en wellicht zelfs Frankrijk over te dragen.

We zien hier twee hoofdproblemen. Ten eerste is hier gebrek aan wetenschappelijke basis bij de voorbereiding van het economisch beleid. Ten tweede heeft Noord-Europa een houding van schuld en boete ten aanzien van het gebruik van geld als monetair instrument. In het euroverdrag zijn een aantal no-bailout-voorwaarden geformuleerd, die nu de crisis versterken.

Euro loopt op zijn laatste benen

Ook in Nederland schrijft een gangbaar kritisch econoom Bas Jacobs over de Europese Centrale Bank (ECB): ‘Het is voor de ECB belangrijk om haar geloofwaardigheid te behouden bij de monetaire politiek. Daarom moet monetaire financiering van oninbare staats- en bankschulden (waar Mathijs Bouman en de Duitsers terecht bang voor zijn) worden voorkomen.’ Niet alleen Merkel en Rutte, maar ook critici Bouman en Jacobs begrijpen de situatie dus niet nog niet.

In Brussel en de hoofdsteden van Europa begint tegelijkertijd het besef door te dringen dat de euro op zijn laatste benen loopt en dat er gedacht moet worden aan een euro 2.0. Er is veel aan de euro 1.0 gesleuteld, maar het is een lappendeken geworden en het hete hangijzer is nog niet opgelost. Landen en banken moeten sparen om schulden af te lossen en ondertussen hebben ze geen inkomen omdat de economie stagneert. Het is een kip-ei probleem waarbij het ei tot omelet is platgeslagen.

Oplossing is niet bezuinigen

De no-bailout-condities in Europa werken precies zo uit als de Gouden Standaard uit de jaren ’30 van de vorige eeuw, waardoor de Grote Depressie ontstond. In Zuid Europa is het al een Grote Depressie. Het gesteggel over de honderden miljarden voor een gezonde Europese Banken Unie zal de zaak niet verbeteren. De oplossing ligt dus niet in bezuinigen.

In mijn paper Money as gold versus money as water doe ik enkele voorstellen voor de euro 2.0. Er is een korte samenvatting voor Jeroen Dijsselbloem.

Economische Hoven

Dit paper lanceert een nieuwe economische theorie voor een muntunie met een andere vorm van beleidscoördinatie.

– Overdracht van soevereiniteit aan Brussel is niet nodig wanneer landen ieder een eigen nationaal grondwettelijk Economisch Hof nemen, dat erop toeziet dat de informatie in de begrotingen deugt.

– Parlementen houden het budgetrecht maar verliezen de mogelijkheid te manipuleren met de informatie.

– In die Economische Hoven zitten wetenschappers uit eigen land, die beter toezicht kunnen houden dan de onwetenschappelijke bureaucraten in het verre Brussel.

– Landen kunnen morgen al beginnen om hun Economisch Hof in te stellen en het als zo’n Hof te behandelen, en dit op termijn formaliseren met een vastlegging in hun grondwet.

Laat de jonge generaties niet opdraaien

Het denken in termen van schuld en boete is te scheiden van de toepassing van het monetaire instrument. Ja, pak de politici aan die de perverse euroverdragen sloten, waarbij zij hun kiezers verkeerd informeerden. Ja, pak de bankiers aan die te gemakkelijk geld uitleenden. Ja, ontsla hoogleraren economie die er een rommeltje van maakten.

Nee, laat hele landen en jonge generaties niet opdraaien voor zulk falen en misbruik. Gebruik geld als een instrument, opdat het economisch mechanisme bijdraagt tot het algemeen welzijn.

Bovenal, gebruik ook de wetenschap als disciplinerend kader, zoals vaak al gebruikelijk is maar blijkbaar nog niet in de vormgeving van de democratie.

Thomas Colignatus is econometrist en leraar wiskunde te Scheveningen, en verbaast zich over de wereld en Nederland in het bijzonder.