Red de economie, schaf zware lichamelijke arbeid af

Herman van der Helm

Illustratie: Kitan Club, via Les Retro-Galeries de Mister Gutsy

In Nederland zit de arbeidsmarkt op slot. Veel mensen staan aan de zijlijn en willen graag een baan. Er zijn circa 700.000 werklozen. Degenen die wel werk hebben, en een vast contract, blijven angstvallig op hun plek zitten om geen risico te lopen. Dit is voor de economische ontwikkeling en de mogelijkheid om flexibel in te spelen op veranderende omstandigheden een zeer ongewenste situatie.

Diverse deskundigen vinden het daarom noodzakelijk om de beschermende regels voor werknemers te verminderen en de duur van de WW-bijstand te verkorten. Ze verwachten dan dat er veel meer beweging komt in de arbeidsmarkt en het wisselen van werk naar andere werk veel makkelijker plaatsvindt.

Passende arbeid

Er is veel werk in bepaalde vakgebieden en veel minder in andere. Je zou verwachten dat dit dus een goed streven is.

Als we eens goed naar de arbeidsmarkt kijken, valt er iets bijzonders op. Er is een groep die lichamelijke arbeid verricht en een groep die voornamelijk geestelijke arbeid verricht. Het is een utopie te denken dat die groepen in werk zouden kunnen wisselen, hoe sterk die vraag uit de een of de andere groep ook zou zijn.

Het begrip passende arbeid is al jaren geleden verlaten om mensen te stimuleren elk soort werk aan te pakken. Dit werkt maar ten dele. Er is wel een andere belangrijke reden waarom deze uitwisseling niet goed werkt.

Lageloonlanden

De mensen die lichamelijk werk doen, kun je onderverdelen in mensen die zwaar en licht lichamelijk werk doen. Licht lichamelijk werk is werk dat beweging behoeft, zoals het bedienen van machines. Zwaar lichamelijk werk is werk waar lichaamsarbeid noodzakelijk is om materialen te verplaatsen, zoals sjouwen, tillen en duw- en trekwerk. Dat zorgt voor vermoeidheid en slijtage van het lichaam. Feitelijk wordt er bij zwaar werk dus gezondheid ingeleverd en omgezet in inkomen voor de werker.

Er zijn veel meer mensen beschikbaar in de groep van geestelijk werk en licht lichamelijk werk. Het grootste deel van de mensen die in de WW zitten, vallen hieronder. In de andere groep van zwaarder lichamelijk werk is een groot tekort aan werkers die dit zouden willen of kunnen. Dit tekort wordt aangevuld door mensen vanuit lageloonlanden aan te trekken. Zij hebben er, vanwege hun lage levensstandaard, geen problemen mee om hun gezondheid om te zetten in geld.

Vermeende hogere kosten

Om die reden zou dus het zwaardere werk eigenlijk lichter gemaakt moeten worden. Dit zou realiseerbaar zijn als we zouden zorgen dat alles waar getild, gesjouwd geduwd of getrokken moet worden met het lichaam, hulpmiddelen ingezet zouden worden. Voor heel veel productieprocessen is dit nu al een normale zaak zoals robots aan de lopende band, stapelaars en heftrucks in magazijnen, hydraulische kraantjes bij grondwerk, enzovoort.

Toch is een heel groot gedeelte van het werk dat met de hand kán worden gedaan nog steeds niet geautomatiseerd of gemechaniseerd. Vaak vanwege vermeende hogere kosten wordt de mens met zijn lichaamskracht ingezet.

Zwaar werk verbannen

Dit leidt tot hoge uitvalpercentages en de daaraan gekoppelde kosten voor werkgever en maatschappij en niet in de laatste plaats tot een onprettige gezondheidstoestand van de werker die vaak zijn pensioen niet werkend haalt. Ziekteverzuim kost werkgevers elf miljard euro per jaar. Tweeënhalf miljard daarvan, dus een kwart, is toe te schrijven aan defecten aan het bewegingsstelsel. Daarbovenop komen de kosten voor de gezondheidszorg ten behoeve van ziekten aan het bewegingsstelsel: circa één miljard per jaar.

Nemen we daarbij de kosten die we nu uitgeven aan uitkeringen van mensen die geen zwaar beroep wensen of kunnen uitvoeren en de extra uitgaven die we doen aan mensen die we uit lageloonlanden inhuren, valt wel in te schatten hoeveel miljarden het zou opbrengen als we het zware werk zouden verbannen uit onze maatschappij.

Gerichte subsidie

Voor veel specifieke beroepen is nog geen mechanisatie beschikbaar. Met alle know-how van de vele technici, arbo- en veiligheidskundigen, high tech-bedrijven, ontwikkelaars en uitvinders is dit op kortere termijn op te lossen. Als we dit zouden willen, ontstaat een veelheid aan werk. Een beperkte financiële stimulering van deze ontwikkelingen zou vanuit de overheid kunnen komen door gerichte subsidie.

Onze economie zou een enorme boost krijgen als we de moed hadden te besluiten dat we geen zware beroepen meer willen. Zo’n rigoureuze insteek zou je kunnen vergelijken met Duitsland, waar men heeft besloten kernenergie in de nabije toekomst volledig uit de samenleving te bannen. Stoppen met zwaar werk zou het Nederlandse ‘Wirtschaftwunder’ kunnen veroorzaken.

Herman van der Helm is uitvinder, ondernemer en de geestelijke vader van het Burgernetwerk.