Home » Archief » Thomas Sankara, de piraat die de Wereldbank uitdaagde


[05.11.2020]

Thomas Sankara, de piraat die de Wereldbank uitdaagde

Werner de Gruijter


Illustratie: Anders Zorn

In een tijdperk waarin de winnaars van het kapitalisme de teugels stevig in handen hebben, leest de beroemde speech over schuldproblematiek uit 1987 van Thomas Sankara, de voormalige leider van Burkino Faso, weg als een scene uit een piratenroman die, verrassend genoeg, niets aan actualiteitswaarde heeft ingeboet.

Vlak voor de uitbraak van Covid-19 alarmeerde David Malpass, president van de Wereldbank, de internationale media. Malpass: “De omvang, snelheid en breedte van de huidige schuldengolf zouden ons allemaal aan het hart moeten gaan.”

Nog nooit was er zoveel schuld aanwezig op de wereld als nu. Voor de duidelijkheid: de hoeveelheid corporale, private en publieke schuld werd begin dit jaar wereldwijd nog geschat op zo’n 253 biljoen dollar, zo’n drie maal meer dan de gehele wereldbevolking in een jaar kan produceren. De pandemie maakt de situatie daarbovenop nog ernstiger – wat de kans op crisis vergroot. Malpass: “Het onderstreept waarom schuldbeheer en transparantie topprioriteiten moeten zijn voor beleidsmakers.” Deze oproep tot openheid lijkt echter aan dovemans oren gericht; westerse leiders hullen zich vooralsnog in nevelen.

Het is tegen deze achtergrond, volgens de 33-jarige Italiaanse kunstenaar Giacomo Cardoni (artiestennaam GIACOARDO), dat de piraat als archetype van enige betekenis kan zijn voor toekomstig leiderschap.

Piratenleiders

“Over het algemeen,” schrijft Giacomo, “wordt de geschiedenis geschreven door de winnaars, en daarmee de meerderheid, waardoor de oorspronkelijke betekenis van piraterij een negatieve connotatie heeft gekregen. Maar hoe zit het met de verliezers die als minderheid worden gestigmatiseerd en die met het predicaat ‘piraat’ van hun rechten worden beroofd? Waar kun je die voorbeelden vinden van die mensen die, tegen alle waarschijnlijkheid in, hun vrijheden durfden te bevechten?”

De Italiaanse kunstenaar streek zo’n zeven jaar geleden neer in Amsterdam en verdiepte zich in de geschiedenis van de piraterij. Hij werkt momenteel aan een Piraten-Museum (PiMu) in de vorm van een oud schip op wielen dat letterlijk van buurt naar buurt en van stad naar stad kan rijden, om zo de vergeten verhalen onder de aandacht te brengen.

Een opvallende verschijning tussen de historische en romantische piratenfiguren in dit museum, is de naam van de man die middels een coup van 1983 tot 1987 het pluche beklede in Burkino Faso (wat zoveel betekent als ‘land van oprechte mensen’): Thomas Sankara.

Sankara is niet zozeer letterlijk een piraat, vervolgt Giacomo, maar wel figuurlijk; als metafoor dus. De Burkinees wilde zijn land zo min mogelijk afhankelijk laten zijn – en stapte met deze wens buiten de bestaande orde.

Daar was moed voor nodig, want het betekende onder meer dat er gebroken moest worden met oude, tribale machtsstructuren – zo verbood hij vrouwenbesnijdenis; gedwongen huwelijken; hij zette vrouwen neer op sleutelposities in zijn regime; verminderde en passant het salaris van ambtenaren (inclusief zijn eigen salaris); deed dure bolides van de overheid in de ban (voortaan reed de ambtenarentop rond in simpele Renaults); verbeterde de voedselproductie (in vier jaar tijd verdween de honger); werkte aan programma’s op het gebied van huisvesting, herbebossing, hygiëne en transport en stootte in de tussentijd vooral de oude koloniale macht voor het hoofd, Frankrijk – en de dictatoriale buurlanden zoals Ivoorkust, die aan de leiband liepen van internationale schuldeisers.

Sankara’s speech

Het subversieve piratenhart van Sankara komt misschien nog wel het meest tot uitdrukking in een van zijn beroemdste speeches over schuld. Uitgesproken op 29 juli 1987 ten overstaan van de voorloper van de Afrikaanse variant van de Europese unie, die zetelt in Addis-Abeba.

Die speech viel op. Allereerst wist Sankara met ogenschijnlijk simpel taalgebruik complexe problemen inzichtelijk te maken die ook nu nog spelen. Zo schetste hij een beeld waarin eeuwenoude koloniale verhoudingen soepel samengaan met de ongelijke economische machtsverhoudingen van vandaag de dag – alsof het lichaam van de Black Lives Matter-beweging al begon te ademen in het Burkino Faso van de jaren 80.

Bovendien lijkt Sankara’s korte verhandeling over economische crisis bijna een voorbode te zijn voor de golf aan schuldproblemen die nu op ons afkomt. Uiteindelijk komt hij tot de conclusie dat zijn volk niet volledig verantwoordelijk gesteld kan worden voor de oorzaak achter de schuldenproblematiek: de schuld moet dan ook worden kwijtgescholden. Hij wijst daarbij niet alleen Afrika de weg, maar ook Europa. Hier volgt een ingekorte bewerking van deze speech:

“De oorsprong van schuld komt voort uit de oorsprong van het kolonialisme. Degenen die ons geld lenen, zijn degenen die ons hebben gekoloniseerd. Zij zijn dezelfden die vroeger onze staten en economieën bestuurden.

In zijn huidige vorm is schuld een vakkundig beheerde herovering van Afrika, bedoeld om zijn groei en ontwikkeling te onderwerpen aan buitenlandse regels. Zo wordt ieder van ons een financiële slaaf, dat wil zeggen een ware slaaf, van degenen die verraderlijk genoeg waren geweest om geld in onze landen te stoppen met verplichtingen voor ons om terug te betalen.

Zolang ze winst hadden, was er echter geen debat. Maar nu ze verliezen lijden, eisen ze terugbetaling en praten we over crisis. Nee, meneer de president… Ze gokten. Ze verloren. Dat zijn de regels van het spel. Dat zijn de risico’s. En het leven gaat verder gewoon door…

We kunnen namelijk niet terugbetalen, omdat we daar geen middelen voor hebben. We kunnen niet terugbetalen, omdat we niet verantwoordelijk zijn voor deze schuld…!

Schulden zijn het resultaat van confrontaties. Als ons wordt verteld over de economische crisis, zegt niemand dat deze crisis plotseling is ontstaan. De crisis was er altijd al, maar werd steeds erger omdat het volk zich steeds bewuster werd van zijn rechten tegen de uitbuiters.

We bevinden ons vandaag de dag dan ook in een crisis omdat de massa weigert te accepteren dat rijkdom in de handen van een paar individuen wordt geconcentreerd. We bevinden ons in een crisis omdat we te maken hebben met deze particuliere rijkdom die we niet mogen benoemen….

Er is dus een strijd, en de intensivering ervan baart degenen met financiële macht zorgen. Nu wordt ons, Afrikaanse leiders, gevraagd medeplichtig te zijn bij een afweging – een afweging ten gunste van degenen met financiële macht.

Nee..!

We kunnen niet meegaan met degenen die het bloed van onze mensen uitzuigen en leven van het zweet dat onze mensen produceren.

Het is onze plicht om een ​​eenheidsfront in Addis-Abeba tegen deze schulden te creëren. Dat is de enige manier om te beweren dat de weigering om terug te betalen geen agressieve zet van onze kant is, maar een broederlijke zet om de waarheid te bespreken.

Bovendien zijn de populaire massa’s van Europa niet tegen de populaire massa’s van Afrika. Degenen die Afrika willen uitbuiten, zijn ook degenen die Europa willen uitbuiten.

We hebben een gemeenschappelijke vijand…

De rijken en de armen hebben niet dezelfde moraal. Zowel de Bijbel als de Koran kunnen daarom niet degenen dienen die mensen uitbuiten als ook degenen die worden uitgebuit.

We kunnen namelijk niet accepteren dat ons wordt verteld over de verdiensten van degenen die terugbetalen en over het wantrouwen jegens degenen die dat niet kunnen.

Integendeel, we moeten vandaag erkennen dat het normaal is dat de rijksten de grootste dieven zijn. Wanneer een arme man steelt, is dat slechts diefstal, een kleine misdaad – het gaat uitsluitend om overleven en noodzaak. De rijken zijn degenen die stelen van de schatkist en die mensen uitbuiten.

Mijnheer de president, mijn voorstel is niet alleen bedoeld om een ​​spektakel te provoceren of te creëren. Ik zeg alleen wat een ieder van ons denkt en wenst.

Wie wil hier niet dat de schuld volledig wordt kwijtgescholden?

Wie dat niet doet, kan vertrekken, in zijn vliegtuig stappen en rechtstreeks naar de Wereldbank gaan om te betalen..!

Als Burkina Faso de enige is die weigert te betalen, zal ik hier niet levend voor de volgende conferentie staan! Maar met de steun van iedereen hier hoeven we niet te betalen. Daarbij zouden we onze schamele middelen kunnen besteden aan onze eigen ontwikkeling.”

Sankara nam geen blad voor de mond en is daarmee een toonbeeld van transparant leiderschap – ook al is het twijfelachtig of dit nu een boodschap is waar de Wereldbank zich in kan vinden. Waarschijnlijker is dat als Sankara vandaag geleefd zou hebben hij, net zoals de piraten in 18e-eeuw, door de status quo bestempeld zou worden als ‘hosti humani generis’, vijand voor de mensheid.

Dat gebeurde in ieder geval in de jaren 80 – want vier maanden na deze speech werd Sankara vermoord. En wel in een coup die direct gesteund werd door buurland Ivoorkust en indirect door Frankrijk, nota bene gepleegd door zijn boezemvriend Blaise Compaore.

Schuldverlichting

Toch is Sankara’s roep om schuldkwijtschelding (zeker in geval van nood) geen doodzonde – althans, dat zou die niet moeten zijn. Gerenommeerde intellectuelen als de Amerikaanse econoom Michael Hudson en zijn Britse evenknie Ann Pettifor en de onlangs overleden Amerikaanse antropoloog David Graeber scharen zich achter dit idee. Bovendien is deze methode van herschikking in het verleden meermaals met succes toegepast.

Zo kon Duitsland zich bijvoorbeeld na de Tweede Wereldoorlog snel herstellen (en werd de fout van de onredelijke herstelbetalingen na de Eerste Wereldoorlog die het land destabiliseerde, vermeden). Ook het meest recente voorbeeld, de gedeeltelijke schuldkwijtschelding van Afrikaanse landen in 2005, verlichtte de last. VN-medewerker Eric LeCompte vertelde daarover onlangs tegen de BBC: “Hierdoor konden meer dan 50 miljoen kinderen in Afrika naar school die anders nooit een klas van binnen zouden hebben gezien.”

Ondanks bewezen successen is schuldkwijtschelding als oplossing in een financiële crisis echter niet de norm. Het betekent namelijk dat de pijn bij de superrijken wordt gelegd, terwijl zij normaliter de dans weten te ontspringen: de kredietcrisis van 2008 is bijvoorbeeld met bezuinigingsklappen in de publieke sector in veel westerse landen opgevangen door de midden- en onderklassen. Tegelijkertijd is het internationale bedrijfsleven minder belasting gaan betalen, werden financiële instellingen gered op kosten van de staat en creëerden daarbij de centrale banken (vooral sinds de Covid-19-uitbraak) dermate veel extra geld dat de gemiddelde miljardair alleen dit jaar al volgens de Zwitserse UBS-bank een vermogensstijging kende van zo’n 27 procent.

Deze sociale onrechtvaardigheden zijn vermoedelijk de reden waarom Sankara’s woorden vandaag de dag resoneren.

Ambigue

Maar kritiek op de voormalig Burkinese leider is er ook. Tegen het einde van zijn korte leven, toen zijn populariteit tanende was, openbaarde zich bijvoorbeeld een meer autoritaire kant; zelfs mensenrechtenorganisaties moesten daarvoor waarschuwen.

Thomas Sankara’s testament is, zo concludeert de Italiaanse kunstenaar Giacomo Cardoni – net als de piraat als beeldfiguur in verhalen: ‘ambigue’. Hij kan gezien worden als een subversief personage dat crimineel gedrag vertoont, maar ook heldendaden verricht en strijdt tegen onderdrukkende krachten met open vizier.

In deze wereld, die overspoeld dreigt te worden door een schuldengolf, klinkt luid de misthoorn van de Wereldbank, die leiders wijst op schuldbeheer en transparantie. Maar in weerwil vermoedelijk van diezelfde bank laat Thomas Sankara zien dat deze wens misschien het beste kan worden ingevuld door een leider met bonkend piratenhart.

Werner de Gruijter (1976, Winterswijk) psycholoog en docent sociale wetenschappen op de Hogeschool van Amsterdam. Hij verdiepte zich zowel in Jungiaanse psychoanalyse als in de geschiedenis van het Westerse intellectuele denken.

Werner de Gruijter, 05.11.2020 @ 08:28

[Home]
 

1 Reactie

op 05 11 2020 at 08:29 schreef Peter:

Reageren? Leesfrontaalnaakt@gmail.com.

 


Home

Archief

 

STEUN FRONTAAL NAAKT MET EEN TIKKIE!

 

 

 

Become a Patron!
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

Vermaakt u zich een beetje met deze site? Laat uw waardering blijken met een kleine donatie (grote mag ook!): NL59 RABO 0393 4449 61 (SWIFT BIC RABONL2U) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.

 

pbgif (88k image)
 

MEEST GELEZEN IN SEPTEMBER

O Woke bestaat niet

O Wierd Duk de geniepige klootzak

O Waarom keert niemand Geert Wilders de rug toe?

O Hoe NRC zichzelf uit angst voor de wokies compleet voor schut zet

O Ik menstrueer; WAT IS DAAR MIS MEE?!

O Wappies hebben ook rechten

O Vrouwen, koester de heks in jezelf!

O Sigrid Kaag de Messias

O Wappies en nazi’s

O Ik was zelf een complotdenker

 

MEEST GELEZEN EVER

O YouPorn

O Hoi, Jesse Klaver, ik heb geen zin om te boeten voor jouw papatijd

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Ik word vervolgd wegens belediging van een seriebelediger

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O Ga je nu Wierd Duk ontslaan, Telegraaf?

O Ik ga naar Japan verhuizen

O Hoi, Onderwijsraad, zit de mensen eens niet zo in hun nek te hijgen!

O Kappen met je hypocriete gejank, landgenoten, je racisme schijnt door

O Lekker hitsen tegen migranten met Wierd Duk en Lucas Hartong

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

“Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.” (Hafid Bouazza).

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Peter is soms een beetje intens en zo maar hij kan wél echt goed schrijven.” (Özcan Akyol)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“Literaire Spartacus” (André Holterman)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

네덜란드 매체 프론탈 나크트(Frontaal Naakt)에 따르면, 네덜란드 라 (MT News)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.” (Lousewies van der Laan)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS