De oorlog tegen bijstandsmoeders

Zihni Özdil

Illustratie: Norman Lindsay

Niet zo lang geleden had ik een radiodebat met een VVD-raadslid uit de gemeente Kampen. Daar wilde zij het zogenaamde ‘Work First‘-project inzetten om – ik zal de officiële mantra maar even vertalen naar gewone mensentaal – bijstandsgerechtigden te pesten.

Het raadslid wilde een bijna fascistoïde totaaldruk uitoefenen op bijstandsgerechtigden. Want, zo meldde ze bezorgd, ‘in deze tijd is het een goede zaak dat we minder gemeenschapsgeld uitgeven aan bijstandsuitkeringen’.

Goed gelobbyd

Op een uiterst rigoureuze manier moest de gemeente gaan controleren of ze ‘echt op zoek zijn naar werk’. Onder andere door ze te dwingen tot twee keer per dag langs te komen om te laten zien wat ze hebben uitgespookt.

Even los van de extra kosten die deze bureaucratische lompslomp met zich meebrengt, was dit VVD-raadslid echter niet verontwaardigd over de enorme subsidies voor rijken en bedrijven die haar gemeente uitkeert.

Zo was haar antwoord op mijn vraag, waarom ze wel makkelijk twee ton belastinggeld overhevelde naar de bouwsector, het de standaardreactie ‘ja, maar zij hebben beloofd hun best te doen banen te creëren in Kampen’. En ‘ze hebben goed gelobbyd’.

Wat wel eerlijk was van haar, want inderdaad, bijstandsmoeders hebben geen lobby.

Bijstandstrekkend bedrijfsleven

Geen haar op het hoofd van het VVD-raadslid dat eraan zou denken om de totaaldruk, die ze op bijstandsgerechtigden wil leggen, ook toe te passen op rijke mensen die belastinggeld krijgen. Door bijvoorbeeld het bijstandstrekkende bedrijfsleven eveneens te dwingen twee keer per dag langs te komen om te kijken of ze hun beloftes voor werkgelegenheid waarmaken.

Daarbij moet ik opmerken dat het oneerlijk is om alleen de VVD hierop aan te spreken. Want ook de PVDA is een rechtse, neoliberale partij – weliswaar met een flinterdun rood jasje – als we puur kijken naar geïmplementeerd en gesteund beleid.

En ook op het gebied van bijstandsmoeders pesten doen PVDA bestuurders niets onder voor hun VVD collega’s.

Collectief straffen

Onlangs besloot PVDA-wethouder Marko Florijn in Rotterdam – al jarenlang in de voorhoede als het gaat om repressief beleid en collectief straffen van zwakkeren in de samenleving – de ‘fraude in de bijstand voortaan per wijk aan te pakken’.

Uiteraard zal Florijn nooit dezelfde intensieve maatregelen hanteren tegen de Rotterdamse beerput van bestuurlijke fraude of vriendjespolitiek bij aanbestedingen. Behalve futiele ballonnetjes voor de bühne, zoals een softwareprogramma dat gaat piepen bij vermeende vastgoedfraude.

Selectieve verontwaardiging

Bij de bedragen die omgaan in de fraudes die gepleegd worden door rijkelui valt die 2 miljoen euro die Florijn hoopt te besparen op bijstandsmoeders in het niet.

Deze stuitende selectieve verontwaardiging is een inherent kenmerk van de neoliberale religie. Het is ook altijd vrijwel onmogelijk, om mensen die deze religie aanhangen, te overtuigen op basis van feiten en argumenten.

Daarvoor is het tenslotte een religie.

Het kwalijkste is dat deze neoliberalen, en hun priesters in het publieke debat, ook nog eens succesvol zijn in het intellectueel vergiftigen van de bevolking.

Sociale heilstaat

Dit doen ze bijvoorbeeld door altijd feiten en cijfers achterwege te laten als ze hun ‘luie bijstandstrekkers kosten de gemeenschap teveel geld’-mantra uitdragen.

Daarom is het voor de bevolking een onbekend gegeven dat er wél een enorme sociale heilstaat wordt gecreëerd voor rijken en multinationals, terwijl de gewone bevolking zich steeds meer moet conformeren aan de grillen van ‘marktwerking’.

Bijvoorbeeld, wat kost die bijstand de samenleving nu concreet? Heeft u weleens getallen gehoord van de heren en dames politici? Ik in ieder geval niet.

Als u zich, in plaats van u druk te maken om halalhuizen, halalbroodjes, shariarecht of om de volgende winnaar van de zoveelste geestdodende ‘reality-show‘ de moeite zou nemen om een half uurtje miljoenennota’s door te spitten, komt u er makkelijk achter.

Bijna verwaarloosbaar

Zo kostte de bijstand de belastingbetaler in 2012 4,9 miljard euro. Dat bedrag komt neer op 0,8 procent van het BBP. Oftewel, slechts twee procent van alle uitgaven van de Nederlandse overheid in 2012.

Laten we de 5,3 miljard van de WW – ook zo’n ‘onhoudbaar’ gedrocht, als u de politiek moet geloven – daarbij optellen.

Dan komen we in totaal uit op 1,7 procent van het BBP en 4,6 procent van alle uitgaven.

U leest het goed; de kosten van al die ‘luie, dure bijstandsmoeders’ waar Rutte zich zo druk over maakt, zijn bijna verwaarloosbaar in het grote plaatje van het Nederlandse huishoudboekje.

Gratis geld

Alleen al de hypotheekrenteaftrek, de subsidie voor huizenbezitters, kost de belastingbetaler meer dan het dubbele van de bijstand.

Bovendien gaat de helft van deze villasubsidie naar de twintig procent rijkste huizenbezitters. Zeg maar gerust, de allerrijksten vangen het meeste gratis geld via deze subsidie.

Maar toch wordt continu het idee gegeven dat vooral bijstandstrekkers frauduleuze of luie types zijn, die de samenleving veel te veel geld kosten.

De enorme problemen die veel bijstandsgerechtigden, vooral bijstandsmoeders in arme wijken, ondervinden in hun dagelijkse strijd om te overleven en te zorgen dat hun kinderen niet voor galg en rad opgroeien, worden altijd onderbelicht.

Kliklijn voor bijstandsfraude

Laat staan dat de Nederlandse bevolking op de hoogte is van het feit dat bijstandsgerechtigden in ernstige mate in hun privacy worden geschonden. Tot aan ‘heimelijke observaties’ toe.

Bovendien benoemt niemand in deze tijd van ‘benoemen’ ooit dat de fraude in de bijstand verwaarloosbaar is. Ook al zal het kabinetsbeleid zorgen voor een toename.

Deze oorlog tegen bijstandsmoeders wordt alsmaar uitgebreid. Zo is er zelfs een echte kliklijn voor bijstandsfraude. Maar een kliklijn voor de onvergelijkbaar grotere aanbestedingsfraude, acquisitiefraude, beleggingsfraude of bankenfraude is ondenkbaar.

Westerse beschaving

Maar al zou zelfs wel een kwart van de bijstandsgerechtigden frauderen. Is het dan gerechtvaardigd om arme bijstandsmoeders die net rondkomen van die uitkering – die, nogmaals, niet eens één procent van het BBP bedraagt –  te laten stikken?

Het sociale vangnet in Nederland is het product van onze, ironisch genoeg door rechtse rakkers zo bejubelde, ‘westerse beschaving’. Het heeft jarenlange strijd gekost om het Verlichtingsidee, dat wij als beschaafde mensen groepen, die minder geprivilegieerd zijn, een redelijk bestaansniveau moeten geven, te implementeren.

Een jonge moeder in een arme wijk die wordt achtergelaten door haar man, verdient alle steun. Een kind opvoeden is een 24/7-baan, helemaal voor arme mensen zonder partner.

Het zou ons aller zorg moeten zijn dat zo’n kind en die ouder zoveel mogelijk dezelfde kansen krijgen als bijstands- en subsidietrekkers in Wassenaar.

Subsidiestelsel voor bedrijven

U leest het goed, in rijke wijken als Wassenaar krijgen mensen ook bijstand en subsidie. En ook nog eens vele malen hogere bedragen dan mensen in arme wijken. Bovendien wordt de sociale heilstaat voor deze groep juist uitgebreid door diezelfde rechtse rakkers die van arme-bijstandsmoeders-demoniseren een dagtaak hebben gemaakt.

Zo is het door de zogenaamde ‘vrije markt’-liefhebber Rutte zo bejubelde ‘topsectoren’ beleid niks anders dan een enorm subsidiestelsel voor bedrijven. Met het topsectorenbeleid worden de kosten en risico’s van hightech research and development gedragen door de belastingbetaler. Maar de winsten worden geplukt door het bedrijfsleven.

Beschermd tegen marktwerking

Als het kabinet echt van de vrije markt was, zou het de boodschap, die het geeft aan zieken en studenten, ook geven aan het bedrijfsleven: sorry, marktwerking, dus u draagt zelf de kosten van research and development.

Dit is slechts één voorbeeld. Op allerlei andere manieren worden de hoogste inkomens door de overheid beschermd tegen marktwerking.

Alleen bent u daar niet van op de hoogte. Want u wordt de hele dag afgeleid en belazerd met wezenloze debatten. In die zin is het zogenaamde ‘populisme’ van de PVV enorm nuttig voor de neoliberale broeders in het huidige kabinet.

Racisme is altijd de beste afleidingsmanoeuvre als je met guur beleid de arme massa’s een loer gaat draaien.

Apartheidsmentaliteit

Laat de bevolking maar denken dat die verschrikkelijke ‘Ander’ de schuld is van alle problemen. Die ‘Ander’ die nog altijd de ‘Ander’ blijft omdat we in Nederland maar niet willen snappen dat na vijftig jaar sinds de komst van de gastarbeiders hun (achter)kleinkinderen inmiddels gewoon Nederlanders zijn.

Anders had iedereen Sabine Uitslag (CDA) en gedoogpartner PVV uitgelachen toen ze in 2010 met hun racistische ‘Turken ontvangen thuiszorg in het buitenland’ een bezuiniging op de AWBZ verkochten.

Als er in Nederland niet zo’n Apartheidsmentaliteit heerste, hadden we gesnapt dat die ‘Turken’ gewoon Nederlanders zijn. En dat die bezuiniging iedereen raakt.

Maar nee, ‘Henk & Ingrid’ brulden meteen ‘bezuinigen!’. En de Turkse Nederlanders, inclusief de beroeps-Turken uit foute etnische clubs van het CDA, waren muisstil.

CDA-Turken

Want zij zien zichzelf eigenlijk ook niet als Nederlanders. Als zowel de fysieke als de spreekwoordelijke schotel de hele dag door op Turkije gericht staat, valt het niet op dat de CDA-Turken, die jarenlang stemvee sprokkelen in moskeeën, gewoon vrolijk meedoen met de PVV.

De oorlog van het kabinet Rutte tegen bijstandsmoeders, zieken, ouderen, studenten en vluchtelingen gaat onverminderd door. In deze tijdperk van ‘Benoemen’ wordt juist niks relevants benoemd. Het publieke en politieke debat is gedegradeerd tot een klucht vol vluchtige oneliners en racistische afleidingsmanoeuvres.

Daarnaast zijn teveel van mijn academische collega’s, die zich bezighouden met populisme, teveel vastgeroest in het postmoderne getheoretiseer. Ook bij hen ontbreekt te vaak elementaire feitenkennis. En hun taalgebruik is doorspekt met onnodig wollig jargon.

Want waarom zou je een miljoenennota of een ander beleidsdocument lezen in je werk over Nederland als er genoeg dode Franse filosofen zijn?

Wereldvreemde academici

Hierdoor bereikt het meeste van hun output niet veel meer dan een gesloten groep evenzeer wereldvreemde academici, die onderling urenlang lullen over post-, meta-, enzovoorts–ismen.

Als het zo doorgaat, staat mijn Nederland een bijzonder grimmige toekomst te wachten: een steeds meer economisch – en daarmee ook etnisch – gesegregeerd land waarin grote delen van de samenleving elkaar met de nek aankijken in de race to the bottom.

Terwijl de happy few in zijn vuistje lacht.

Zihni Özdil is maatschappijhistoricus. Hij is als wetenschappelijk docent en promovendus verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.