Frans Smeets

Illustratie: Nikolai Fomin

Vorig jaar was het vierhonderd jaar geleden dat Henry Hudson het huidige New York ontdekte. Tijd om eens goed uit te pakken met een groot feest in New York, om Nederland onder de aandacht van de Amerikanen te brengen. Onder de paraplu van New York 400 werd een veelheid aan activiteiten ontwikkeld. Klap op de vuurpijl moest het New Island Festival worden. Een festival waarin Nederland zijn culturele hebben en houwen ging tonen.

Of zoals de organisatie zelf schreef: ‘The festival will kick off the fall with provocative theatre, stunning site-specific performance, dazzling visual arts and exhilarating DJ sets, performed by world class Dutch performers.‘

Als Nederland zijn “world class performers” op pad stuurt, dan krijg je veelzeggende namen als: Lotte van den Berg, de Jongens en Jacob Rens @ his Cow. Wie kent ze niet? Alle deelnemers staan hier.

Wie het artistieke deelnemersveld en hun acts bekijkt, ziet in feite een overplaatsing van het Oerolfestival, overgoten met een sausje Boulevards of Broken Dreams en met een klein snufje ‘kijk ons met de tijd meegaan’.

En, zoals meestal als je iets probeert te imiteren, dingen samen te voegen of over te hevelen naar het buitenland, is het een faliekante mislukking. Zo ook dit festival. Een festival zonder identiteit.

Wie de filmpjes bekijkt, kan dan ook alleen maar een grote zucht slaken. Het is een bevestiging van het beeld dat we al jaren voorbij zien komen; de kunstenaar als nonchalante slons, veel tenten en een houding van een gezellig en grenzeloos (lees: onbeschoft en ongemanierd) feestje bouwen. Koninginnedag zonder de kleur oranje. Terschelling in New York als symbool van culturele kneuterigheid.

Er bleken dan ook bijna alleen Nederlanders op het festival af te komen. De New Yorker had geen interesse en de Amerikaanse pers zag de Nederlanders niet eens staan. Een feest van en voor Nederlanders. Maar om daarvoor iedereen een oceaan over te laten steken ?

Het had iets tragisch hoe Alexander, Maxima, Balkenende, Verhagen en de vele overgevlogen politici zich lieten fêteren op Terschelling in de Hudson. De Nederlandse regering organiseert een groot lustrumfeest vanwege een vierhonderdjarige relatie met het machtigste land ter aarde en geen enkele Amerikaanse hoogwaardigheidsbekleder wil op hun feestje komen. Hoe zou dat toch komen? Zou Hillary Clinton geen zin hebben om koks met hun klompen op de eettafel te zien lopen? Mevrouw Clinton zal toch wel begrijpen dat we hier te maken hebben met de expressieve kant van hoogstaand kunstenaarsschap?

Doorgaans ben ik niet zo van het gezeur over belastingcenten van de hardwerkende Nederlander. Als je een feest houdt, moet je uitpakken en dat mag best een paar centen kosten. Een land zou normaliter bij een dergelijke gelegenheid dan ook zijn meest internationaal succesvolle artiesten ingehuurd hebben. Succes als criterium.

Had Nederland gewoon Andre Rieu met zijn domme Sissipaleis overgevlogen, Jaap van Zweden en het Metropool Orkest, om vervolgens het feest over te laten nemen door de meest gerenommeerde DJ’s, dan had de hele Hudson vol bootjes gelegen.

Het falen van het New Island Festival toont aan hoe in Nederland wordt omgegaan met kunst en cultuur. De overheid heeft het inhoudelijke kunstdebat op afstand gezet om geen artistieke keuze te hoeven maken. Althans in theorie. Niemand weet hoe zo’n besluit, om het hele tentenkamp van Terschelling over te hevelen, tot stand komt. Waarschijnlijk gaat het om enkele ambtenaren of een vage kunstcommissie. Daarmee maakt de overheid via een omweg wel een artistieke keuze, alleen ongecontroleerd en zonder enig debat. En dan is het de criterium niet internationaal succes, maar de voorkeur van een clubje mensen dat elkaar in Nederland al jaren wederzijds bewondert. Alleen de wereld weet nog niet hoe geweldig ze zijn.

De arrogantie en wereldvreemdheid is van dien aard, dat ze zelfs dachten even te gaan bepalen wat de New Yorkers leuk moeten vinden. Maar die trappen daar niet in en hebben geen zin om het gelijk en het narcisme van een naar binnen gekeerde kunstwereld te bevredigen. Als je met de rug naar je gasten staat, moet je niet verwachten dat men naar je feestje komt.

Frans Smeets exposeert enkele producten van zijn genialiteit van 12 juni tot 11 juli voor de tentoonstelling Anti-beeld.