Home » Archief » Wat er gebeurt als de leugen regeert


[15.08.2019]

Wat er gebeurt als de leugen regeert

Werner de Gruijter

Een blik op de geschiedenis leert dat de democratie afhankelijk is van het vertrouwen in haar instituten zoals politiek en media. Het geloof in de integriteit van de politiek neemt echter al jaren af. In deze (en andere) democratische instituten draait het om de speurtocht naar waarheid. Dus als het vertrouwen in een deze instituten is aangetast, dan is er iets aan de hand met de waarheidsvinding – met alle gevolgen van dien. De vraag is echter of deze historische les vandaag de dag door onze politici is geleerd.

Het zijn vreemde tijden. Het wekt bijvoorbeeld nog amper verbazing wanneer de Amerikaanse president Donald Trump sinds 2016 op meer dan 10.000 flagrante leugens is betrapt. De president is een waar liegbeest – en komt er nog mee weg ook. Want geconfronteerd met deze feitelijkheden is zijn notoire reactie: “This is fake news!” – wat op zichzelf weer een leugen is. Maar wel een die als een wegwerpgebaar ingezet kan worden om zich van de kritiek te ontdoen.

Ondertussen ontkent de president het klimaatprobleem, wordt door hem bezuinigd op de wetenschappen, worden de media aangevallen, worden bevolkingsgroepen gestigmatiseerd en wordt er karaktermoord gepleegd op collega-politici die hem van enige kritiek voorzien en ga zo verder. Niet alleen in de Verenigde Staten. Het Trump-achtig onkruid verspreidt zich als een ware plaag over het Westen.

Nationaalsocialistisch Duitsland

Deze aanval op het kritische denken en de speurtocht naar waarheid dwingt tot nadere analyse. Een die laat zien dat het verschijnsel Trump geen toeval is, maar het voorlopige eindresultaat is van een veel langduriger patroon. Wat we nu meemaken, blijkt slechts kinderspel te zijn bij wat in het verleden is gebeurd. De sabotage van het gezonde verstand vond bijvoorbeeld in nationaalsocialistisch Duitsland veel grondiger plaats. In het boek ‘A social history of the third reich’ (1971) van Richard Grunberger (1924-2005) wordt daar gedetailleerd verslag van gedaan. Het geldt als een klassieker in de sociale wetenschappen. Hier volgt daarvan een korte bewerking onder het mom van de waarschuwing van de Romeinse staatsman, filosoof en schrijver Marcus Tullius Cicero (106 – 46 vChr): ‘Wie de geschiedenis niet kent, is gedoemd voor eeuwig een kind te blijven.’

In het tijdperk na afloop van de Eerste Wereldoorlog werd Duitsland gekenmerkt door een politieke worsteling over de vraag of de toekomst het beste tegemoet kon worden getreden met een restoratie van de status quo of dat een progressiever model mogelijk was. Links geloofde dat niet alleen de politiek; ook de economie democratisch moest worden ingericht. Conservatieven die hunkerden naar een restoratie van feodale verhoudingen, zweerden bij een soort morele en economische belijdenis. Ze wilden hard bezuinigen om zogenaamd de excessen uit het systeem te krijgen (wat in de realiteit betekende dat de gewone man de rekening betaald zou krijgen ten bate van een kleine elite).

Deze worsteling duurde jaren en verliep verre van soepel. Wat daarbij meespeelde was dat er in de jaren na de eerste grote oorlog epidemieën waren uitgebroken, er internationale onrust heerste, de media zich op de vlakte hielden, autoritarisme nog in vele hoofden zat en politici elkaar de tent uitvochten door karaktermoord te plegen in plaats van op inhoud te argumenteren – de felle woordenstrijd leidde zelfs tot menig politieke moord, vooral gepleegd door rechtse fanatici. Slachtoffers van deze identiteitspolitiek waren onder andere de linkse politica Rosa Luxemburg, de katholiek Matthias Erzberger en de liberaal Walther Rathenau.

Algehele ontreddering

Uiteindelijk trokken de conservatieven in deze worsteling aan het langste eind, en daarmee ook de belangen van investeerders en de industrie. Maar het beleid van marktvrijheid aan de ene kant en harde bezuinigingen aan de andere kant, werd enigszins ironisch onder een sociaal-democratische coalitie, ingezet onder leiding van kanselier Heinrich Brüning. Met goede bedoelingen werd het verkocht aan het publiek: de inflatie zou erdoor naar beneden gaan en de economische groei zou worden aangezwengeld. Maar het resultaat was toenemende werkloosheid, toenemende onzekerheid, een kleinere overheid, minder machtige vakbonden en lagere lonen.

Wat daarbij niet meehielp, was dat de internationale handel door de depressie was ingestort. Dat raakte vooral Duitsland extra hard (er waren immers sancties tegen het land ingesteld sinds de Eerste Wereldoorlog). Het gevolg was een instorting van de industriële productie met ruim 42 procent(!), zes miljoen werklozen (waarvan het grootste deel onverzekerd), en een toename van de inflatie waardoor het spaargeld van de meeste mensen verdampte. In deze situatie van algehele ontreddering verloren veel Duitsers het vertrouwen in hun democratische instituten, die immers niet in staat waren gebleken de gewone man te beschermen.

Wat sinds de twintiger jaren langzaam aan was ontstaan, kwam nu in een stroomversnelling. Het was een crisis die niet alleen materieel, maar volgens Grunberger ook spiritueel van aard was. Sinds de beroemde Duitse filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900) veertig jaar daarvoor al eens had vastgesteld dat ‘God’ in de moderne wereld was gestorven, stond nu de dood van het vooruitgangsgeloof op het spel. De wonderen van de Verlichting (techniek, rationaliteit en wetenschap) werden immers in het amorele Duitse universum van toen, lange tijd als een vervangend oriëntatiepunt gezien om het leven op af te stemmen. Het individueel verkrijgen van zoveel mogelijk luxe goederen gold als belangrijk inspiratiebron. De moeilijke economische situatie haalde dit materialistische en individualistische ideaal echter effectief onderuit.

Joods complot

De demoralisatie en leegheid die overbleven, vertaalden zich volgens Grunberger in een algeheel gevoel te leven in een eindtijd. Onheilsprofetieën en samenzweringstheorieën (denk aan het ‘Joodse complot’) kwamen in toenemende mate in zwang. Zo werd bijvoorbeeld het pseudowetenschappelijke werk “Der Untergang des Abendlandes” van Oswald Spengler, over de veronderstelde teloorgang van het Westen, plots een bestseller van formaat en daarmee invloedrijk. Ook de media hadden daarin hun aandeel door commerciële belangen systematisch hoger te achten dan waarachtigheid. Rationaliteit en wetenschappelijkheid verloren geleidelijk hun aantrekkingskracht. De tijd was daardoor rijp geworden voor mythische verhalen (Odin-verering stak de kop op) gekoppeld aan een gecultiveerd wij-gevoel en het idee van een ‘verlosser’ die alle problemen zou oplossen.

Concreet betekende dit dat de leider van de nationaalsocialisten, Adolf Hitler, meer dan wie ook profiteerde van Heinrich Brünings onpopulaire bezuinigingspolitiek. En dat zag ook het amoreel opererende grootkapitaal, dat vanaf 1931 massaal de kant koos van Hitler (voornamelijk omdat men als de dood was voor het (achteraf niet-reële) ‘rode’ gevaar). Het bood Hitler in ieder geval de financiële mogelijkheid zich als anti-elitaire redder van de economische malaise op te werpen; door de problemen van het kapitalistische systeem te wijten aan de Joodse bevolkingsgroep, de zondebokken van die tijd (waardoor de echte elite de dans ontsprong). In November 1932 leidde dit tot een daverende verkiezingsoverwinning – een op de drie Duitsers stemde op de nazi’s die daarmee de grootste partij werden.

De aanval op het gezonde denken kreeg nu pas echt de wind in de rug. Wat zou volgen, waren boekverbrandingen; zuiveringen van docenten, academici en journalisten; kunstenaars die in de ban werden gedaan tot aan een beroemd fysicus als Professor Jordan die openlijk meende dat het Führerprincipe kon worden waargenomen in het gedrag van moleculaire deeltjes. Dat alles onder het nazistische adagium: “We denken met ons bloed!” – en we weten inmiddels welke vlucht dat toen heeft genomen.

De kernoorzaak van dit algehele verval van het gezonde verstand schuilt volgens Grunberger in het onvermogen van de middenklassen om politieke en economische macht te verwerven – daarmee bleef het leven van grote groepen mensen uiterst onzeker en radeloos. De leugens die nodig waren om het feodale establishment te handhaven, werden door de omstandigheden van kwaad tot erger.

Herhaling van de geschiedenis

Dat ‘eens, maar nooit meer!’ – was dan ook de boodschap van een generatie die de oorlog bewust heeft meegemaakt. Maar vandaag de dag lijkt het wederom alsof de leugen niet zozeer regeert, maar juist floreert. Het is wat dat betreft veelzeggend dat het vertrouwen dat mensen in politici hebben nu bijzonder laag is. Volgens het Pew Research Center gelooft bijvoorbeeld minder dan 20 procent van de Amerikanen dat de federale overheid integer handelt. Terwijl in 1958 nog 75 procent van de bevolking in de oprechtheid van haar politici geloofde. Ook in Nederland is het vertrouwen in de politiek laag, zo concludeerde tenminste onlangs nog voormalig vicepremier Johan Remkes die daar in een commissie onderzoek naar deed.

Natuurlijk is het niet aannemelijk dat de geschiedenis zich letterlijk zal herhalen en ook moet worden gezegd dat veel zaken in deze (korte) analyse slechts globaal zijn uitgewerkt en bovendien dat het onderwerp vanuit meerdere perspectieven kan worden bekeken. Allemaal waar. Maar toch rijst, met de uitspraak van de Romeinse staatsman Cicero in gedachten, de twijfel of de hedendaagse bestuurders in het Westen zich deze lessen uit het verleden wel voldoende hebben eigen gemaakt.

Het anti-intellectualisme is namelijk terug van weggeweest – en dat is voor degene die behept is met een beetje historisch besef en een democratisch hart, zorgelijk. Wie met dit inzicht naar het gedrag van onze hedendaagse leiders kijkt, ziet dikwijls kinderen vermomd als volwassen.

Werner de Gruijter (1976, Winterswijk) psycholoog en docent sociale wetenschappen op de Hogeschool van Amsterdam. Hij verdiepte zich zowel in Jungiaanse psychoanalyse als in de geschiedenis van het Westerse intellectuele denken.

Gastschrijver, 15.08.2019 @ 07:42

[Home]
 

1 Reactie

op 15 08 2019 at 07:43 schreef Peter:

Reageren? Leesfrontaalnaakt@gmail.com.

 


Home

Archief

 

Become a Patron!
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

Vermaakt u zich een beetje met deze site? Laat uw waardering blijken met een kleine donatie (grote mag ook!): NL59 RABO 0393 4449 61 (SWIFT BIC RABONL2U) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.

 

pbgif (88k image)
 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

Meest gelezen in september

O Robert Oey is een held

O Salafistische homohaters en de mooie ovens van Adolf Hitler

O De Nederlandse politie verdient die taser niet

O Too big to fail

O Jodengespuis

O Get a grip, media, Nederland kan Ridouan Taghi makkelijk aan

O Voorsorteren op het Forum voor Democratie

O Journalistieke kwaliteitsnormen

O Kutkind

O Moet u al bijna kotsen?

 

Meest gelezen ever

O YouPorn

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Het totale en angstwekkende gebrek aan integriteit van de #Metoo-meute

O Het historische besef van Jeroen Pauw

O Opbokken met je racistische kinderfeestje

O De extreemrechtse terreur van Twitter-troll Ans Aarsema

O Anne Faber en de moslims

O Anita Borst is een held

O Smachten en soppen met Thierry Baudet

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“Voorganger van de Linkse Kerk in Hersteld Verband.” (Carel Brendel)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.’ (Hafid Bouazza) ‘Complimenten voor Frontaal Naakt.

‘Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.’ (Lousewies van der Laan)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS