Hendrikje Fictorie

Illustratie: Alexei Tkachev

Moord en doodslag omringen heden ten dage de nieuwsconsument. Het was nooit anders, het zal nooit veranderen, moord en doodslag omringen hen die zich daarover willen laten informeren. Nieuw, nieuwer, nieuwst, dat heeft de nieuwslezer het liefst. Spanning en sensatie, censuur niet nodig, alles kan en alles mag, hoe dwazer en zotter, hoe liever het de lezer is, die immers de bekende dingen allang zag passeren en niet nogmaals hoeft door te nemen. Het oude bestaat niet meer, het nieuwe, dat is alles dat telt.

Bepaalde moord en doodslagverhalen trekken het oog van de nieuwslezer niet. De berichten in een verloren hoekje op pagina 6 of zelfs 14, vooral een linkerpagina, wegens het onopvallende wegmoffelvermogen van die pagina’s.

Kleine moordaanslagen

Die verhalen zijn de kleine persoonlijke moordaanslagen, gepleegd door het slachtoffer zelf. Vooral niet teveel ruchtbaarheid aan geven, het betreft hier immers niet een roemenswaardige, voortijdige dood na manhaftig gedragen ziekte die de dood tot gevolg zou hebben en werkelijk waar niet langer opgewacht kon worden in dit lijdzame lijden dat sterfbed heet.

Nee, het betreft de dood die onbenoembaar blijkt te zijn in rouwadvertenties en openbare gelegenheden. Gebruik het woord niet, verhef het woord tot jargon en spreek van suïcide, de tegenhanger van de milde dood, zeg maar. Deze dood vindt vaak plaats, vaker dan de nieuwslezer weten wil en nog vaker vindt deze dood bijna plaats, op het nippertje voorkomen door een dappere intervenieerder die het waagt de ongelukkige op zijn recht – nee zijn plicht! – tot leven te wijzen.

Toestand van de wereld

Oorzaken zijn algemeen bekend, sinds Émile Durkheim (1858-1917) er zijn grote werk aan wijdde als socioloog, nog voordat er zoiets was als sociologie. Van oorsprong filosoof en dus bekend met het betere denkwerk en de geschiedenis die aan het heden voorafging, was Durkheim analytisch sterk en wist hij aannemelijk te maken dat er een correlatie is tussen het aantal zelfmoorden (oeps, zo viel het woord alsnog, excuses aan de tere zieltjes van de lezertjes) en de toestand van de wereld.

De neiging bestaat een zelfmoord te beschouwen als een hoogstindividuele daad, gepleegd door een getormenteerde ziel die in zekere zin op voorhand al ongeschikt voor het leven bevonden kon worden. Want wie de hand aan zichzelf slaat, zal wel een laffe persoon zijn.

Moed en context

Daarbij wordt geheel voorbijgegaan aan zowel de moed die nodig is om wens in handeling om te zetten (zou toch eenvoudig te begrijpen moeten zijn voor iedereen die ‘Ik vertrek’ als favoriet tv-programma heeft) als aan het feit dat een moord, op wie dan ook, zelfs de moord op zichzelf, ten allen tijde een context kent die veel, zoniet alles, zeggen kan over de motieven van de pleger van deze daad.

In korte samenvatting: een zelfmoordenaar maakt een statement, te weten ‘tot hier en niet verder’.

Foutieve redenering

Aan wie dat statement is gericht, is evident: aan de maatschappij als geheel en de personen die deze maatschappij verkankeren met ergerniswekkende en tenenkrommende wijzen van bestaan die het vanzelfsprekend schijnen te achten anderen niet alleen te schofferen, maar ook te kleineren, te intimideren en het gevoel te bezorgen dat het bestaan niet langer gedoogd, geduld en verdragen kan worden.

Om deze foutieve redenering onderuit te halen, ziet de zelfmoordenaar zich genoodzaakt te doen wat ten langen leste overblijft, het nemen van het eigen leven en daarmee de eer aan zichzelf houdend, voortaan en voorgoed onbereikbaar voor de vuige streken van de onzin uitkramende idioten waar hij zich door omringd voelt.

Incidenten en toevalligheden

Je leest erover op pagina 6 of pagina 14. In het klein, in korte zinnen, zonder details. De achtergronden zijn te gruwelijk om te noteren. Ze zouden immers de hele maatschappij en haar functioneren ter discussie stellen en mogelijkerwijze de angst voor een totale ontmanteling daarvan bewaarheid laten worden.

Hou derhalve de kleine meldingen in het oog. Tel ze. En bij een toename in aantal, besef dan dat dat geen incidenten en toevalligheden zijn, maar een voorbode van wat nog komen gaat, de totale teloorgang van het systeem dat deze moorden tot stand bracht. Zelf gedaan.

Hendrikje Fictorie schreef een boek over de zelfmoord van haar broer, ‘Mijn broer en ik’. Ze heeft ook een blog.