Genesis
Peter Breedveld
In verschillende besprekingen van Robert Crumbs verstripping van het bijbelboek Genesis las ik dat Crumb het idee, om God te tekenen als een man met een lange witte baard, via een droom kreeg. Ik vroeg me af wat er zo bijzonder aan een bebaarde God is – iedereen stelt zich God voor als een knorrige Sinterklaas – toen ik het boek zelf kreeg opgestuurd met een begeleidend persbericht. Daar hebben de besprekers dat van die God-met-baard gewoon klakkeloos uit overgeschreven.
Crumbs conventionele God is typerend voor de manier waarop hij Genesis heeft aangepakt. Het is een heel conservatieve navertelling geworden. Crumb heeft vrijwel de integrale tekst gebruikt en voorzien van illustraties. Daarbij heeft hij vooral geput uit een Torah-vertaling van Robert Alter, die dichtbij het oorspronkelijke Hebreeuws blijft, en uit de King James-bijbel. De Nederlandse vertaler, schrijver Nicolaas Matsier, heeft de Statenbijbel en drie modernere vertalingen gebruikt. Een goede keuze, want zo behoudt de tekst iets vaag-sacraals, iets goddelijks.
Hoewel Crumb zich weinig dichterlijke vrijheiden veroorloofd, voegen zijn sublieme tekeningen wel degelijk iets aan de tekst toe. Staat er in de oorspronkelijke tekst bijvoorbeeld zonder veel omhaal vermeld dat Abraham, om zijn eigen hachje te redden, zijn vrouw Sara aan de Farao van Egypte prostitueert, in de tekeningen laat Crumb ruimte voor het afgrijzen en het verdriet van Sara.
Vreemd vind ik dan weer de scène waarin Abraham op het punt staat zijn eigen zoon Isaäk te offeren. Ik heb me altijd verbeeld dat dit met veel schoppen en schreeuwen gepaard ging, maar Crumbs Isaäk ondergaat het allemaal gelaten. Hij vindt het niet leuk, maar het is toch je vader, hè?
In Genesis laten de mannen zich door de vrouwen nogal eens het hoofd op hol brengen. Wie de vrouwen van Crumb ziet, begrijpt waarom. Ze bulken van de seks, met borsten en billen die zowat uit hun kaftans barsten. Achterin het boek legt Crumb echter uit dat er waarschijnlijk nog een andere reden was dat farao’s en koningen zo graag met de vrouwelijke hoofdpersonages uit Genesis naar bed gingen. Hen werd een goddelijke invoed toegedicht en via de geslachtsgemeenschap met zo’n vrouw legitimeerde een man zijn wereldse macht.
Sara, bijvoorbeeld, had veel meer macht dan je als moderne, patriarchale lezer op het eerste gezicht zou denken. Vandaar dat Abram zonder enige tegenspraak zijn eigen zoon Ishmael met zijn moeder de woestijn instuurt, als Sara dat opdraagt.
Crumbs getekende Genesis was voor mij, opgegroeid met de verhalen uit de bijbel, een feest van herkenning en soms van her(ontdekking). Dat er in het eerste bijbelboek nog helemaal geen sprake was van een hel en van de Duivel, heb ik me bijvoorbeeld nu pas gerealiseerd. Crumbs tekeningen zijn ambachtelijke kleinoden, haast zonde om met de ogen te worden verorberd. Zijn figuren zijn altijd wat statisch, en hier krijgen de tekeningen daarom iets van steenreliëfs uit de oudheid. Crumbs landschappen zijn magnifiek. Ik hoop dat hij nu het bijbelboek Exodus gaat verstrippen.
Robert Crumb: Het boek Genesis; uitgeverij Oog & Blik/De Harmonie; 208 pagina’s in zwart-wit; prijs 22,50
RSS