Moskee

Michael Bloomberg

Wij staan hier, op Governors Island, op de plek waar de eerste kolonisten voet aan wal zetten in Nieuw Amsterdam, en waar de kiem voor religieuze tolerantie voor het eerst werd gelegd. Hier zien we het inspirerende vrijheidssymbool dat, meer dan 250 jaar later, miljoenen immigranten in de haven zou begroeten. En hier verklaren we – nadrukkelijker dan ooit – dat dit de meest vrije stad ter wereld is. Dat maakt New York speciaal en anders en sterk.

Onze deuren staan voor iedereen open – iedereen met een droom en de bereidheid om hard te werken en zich aan de spelregels te houden. New York City is gebouwd door immigranten en drijft op immigranten – mensen uit meer dan honderd verschillende landen, die meer dan tweehonderd verschillende talen spreken en elke bestaande religie aanhangen. En het maakt niet uit of je ouders hier nou zijn geboren of je hier gisteren bent aangekomen, je bent een New Yorker.

We zijn het misschien niet altijd eens met onze stadsgenoten. Zo is het leven nou eenmaal in zo’n diverse en drukke stad. Maar we erkennen ook dat New Yorker te zijn, betekent dat je met je stadsgenoten samenleeft in een sfeer van wederzijds respect en tolerantie. En het is juist die geest van openheid en acceptatie die op 9/11 werd aangevallen.

Op die dag zijn 3000 mensen gedood omdat een stel moorddadige fanatiekelingen ons onze vrijheid van godsdienst en van meningsuiting misgunden en de vrijheid om onze eigen dromen te verwezenlijken en onze eigen levens te bepalen.

Van alle kostbare vrijheden is de vrijheid van godsdienst misschien wel de belangrijkste. En het is een vrijheid die, zelfs in een stad die zo is geworteld in de Nederlandse traditie van tolerantie, gedurende lange jaren hard is bevochten. In de jaren vijftig van de zeventiende eeuw vroeg de kleine joodse gemeenschap in Lower Manhattan de Nederlandse gouverneur Peter Stuyvesant om toestemming voor de bouw van een synagoge – die haar werd geweigerd.

In 1657, toen Stuyvesant ook de Quakers verbood bijeen te komen, ondertekende een groep niet-Quakers de Remonstrantie van Vlissingen, een petitie die het recht bepleitte van Quakers en van anderen om in alle vrijheid hun godsdienst te belijden. Dit is waarschijnlijk de eerste officiële, politieke petitie voor godsdienstvrijheid in de Amerikaanse koloniën – en de initiatiefnemer werd in de gevangenis gegooid en uit Nieuw Amsterdam verbannen.

In de 18e eeuw, toen godsdienstvrijheid al een begrip begon te worden in Amerika, werd het Rooms-katholieken verboden hun godsdienst te belijden – en priesters konden worden opgepakt. Dientengevolge werd pas in de jaren 80 van de 18e eeuw de eerste Rooms-katholieke parochie gesticht – St. Peter’s in Barclay Street, slechts één blok ten noorden van het World Trade Center verwijderd en één blok ten zuiden van de voorgestelde moskee/gemeenschapscentrum.

Vanmorgen heeft de New Yorkse Monumentenzorgcommissie unaniem gestemd tegen uitbreiding van de status als monument van het gebouw op Park Place, waar de moskee annex gemeenschapsruimte is gepland. Die beslissing is geheel gebaseerd op het feit dat het gebouw weinig architecturale betekenis heeft. Maar monument of niet, er zou toch geen enkel wettelijk bezwaar zijn geweest tegen het openen van een moskee in dat gebouw, vanwege het simpele feit dat het gebouw privé-eigendom is en de eigenaren het recht hebben het te gebruiken als gebedshuis.

De regering mag mensen dat recht op geen enkele manier ontzeggen – en als ze dat al zou proberen, zou ze meteen door de rechter worden teruggefloten wegens overtreding van de Amerikaanse grondwet. Wat je ook mag denken van de voorgestelde moskee annex gemeenschapsruimte, stel jezelf deze belangrijke vraag, die in de hitte van het debat uit het oog is verloren: mag een regering proberen burgers het recht te ontzeggen om een gebedshuis te bouwen op grond die in privébezit is? Dat gebeurt misschien in andere landen, maar hier mogen we dat nooit toestaan. Deze natie is gefundeerd op het principe dat de regering nooit tussen godsdiensten mag kiezen, of de ene religie boven de andere mag stellen.

De plek van het World Trade Center zal altijd een speciale plek in onze stad en onze harten hebben. Maar we zouden het beste in onszelf verloochenen – en wie we als New Yorkers en als Amerikanen zijn – als we ‘nee’ zouden zeggen tegen een moskee in Lower Manhattan.

Laten we ook niet vergeten dat onder de slachtoffers van 9/11 ook moslims waren, en dat onze islamitische stadsgenoten samen met ons hebben gerouwd – als New Yorkers en als Amerikanen. We zouden onze waarden verraden – en onze vijanden in de kaart spelen – als we moslims anders zouden behandelen dan andere burgers. Sterker nog: toegeven aan populisme zou een overwinning voor de terroristen zijn – en daar moeten we voor passen.

Daarom geloof ik dat dit een belangrijke test is voor de scheiding tussen kerk en staat en dat het van cruciaal belang is dat we die test doorstaan.

Op 11 september 2001 haastten duizenden mensen zich heroïsch naar het World Trade Center en redden tienduizenden levens. Meer dan 400 van hen overleefden dat niet. Terwijl ze de brandende gebouwen binnenstormden, vroeg niet één van hen: “Tot welke god bid je?” “Wat is je geloof?”

De aanval was een oorlogsdaad – en de mensen die als eerste ter plekke waren, verdedigden niet alleen onze stad, maar ook ons land en onze grondwet. We zouden hun nagedachtenis niet eren door mensen de grondwettelijke rechten te ontzeggen waarvoor zij juist zijn gestorven, en door de vrijheid in te perken waarop de terroristen het hebben voorzien.

Het is uiteraard niet onredelijk de initiatiefnemers van de geplande moskee te vragen rekening te houden met de gevoeligheden rond de situatie en het is zelfs zo dat hun plan een project rond een interreligieuze gemeenschap behelst. Ik hoop dat de New Yorkse gemeenschap op die manier zelfs nog hechter wordt en dat ze de valse en weerzinwekkende idee helpt bestrijden dat de aanvallen van 9/11 op enige wijze in overeenstemming waren met de islam. Moslims maken net zo goed deel uit van onze stad en ons land als mensen met welk ander geloof ook en ze zijn even welkom te bidden in Lower Manhattan als elke andere groep. Sterker nog, ze bidden daar al bijna een jaar, wat hun goed recht is.

De stadsdeelraad in Lower Manhattan heeft met overweldigende meerderheid voor steun van het plan gestemd en ik verwacht dat de gemeenschapsruimte en de moskee zullen bijdragen aan het leven en de vitaliteit van de buurt en van de hele stad.

Politieke controverses komen en gaan, maar onze waarden en tradities blijven altijd bestaan – en er is geen buurt in deze stad verboden voor Gods liefde en genade, zoals de religieuze vertegenwoordigers hier vandaag kunnen beamen.

Michael Bloomberg is de republikeinse burgemeester van New York. Je kunt ‘m bovenstaande speech – precieze datum en tijd zijn me vooralsnog niet duidelijk – hier zien en horen uitspreken.