Buitenbeentjes
Lydia Vermeer
Volgens mijn grootvader is er soms een zieke, psychopathische tolerantie in dit land. Hij heeft ene Anton en ene Marcus gekend. Beiden politieke leiders en beiden aanhangers van een buitenlands terroristisch regime. Anton kon alleen degenen overtuigen die al overtuigd waren, Marcus was gevaarlijker. Hij had een geheel eigen waarheid.
Marcus was zelf afgereisd naar Parijs, had geen guillotine gezien en dus was Robespierre een groot mensenvriend. In Odessa had hij samen met Bernard Shaw gedineerd en van terreur en hongersnood niets gezien, dus waren Lenin en Stalin grote mensenvrienden. De broer van de Nederlandse minister-president was zo enthousiast over de nieuwe dageraad dat hij was vertrokken naar Moskou om te helpen met de aanleg van de metro. Hij was door de geheime politie doodgeschoten, maar ja, zei Marcus, als je een omelet wilt bakken moet je eieren breken.
Naar Anton luisterde nooit iemand, dat was te voorspellen. Maar Marcus was de clown van het parlement en kon op zo’n grappige manier schelden op de regeringen van de westerse democratieën dat veel mensen zich over hem amuseerden.
Anton had de pech dat zijn grote idool zijn land kwam bezetten. Marcus heeft ook wel eens gedroomd over grote macht, maar dat liep anders. Gelukkig maar. Wel kon hij blijven volhouden dat hij, nadat Duitsland in oorlog was geraakt met Rusland, persoonlijk de Duitsers uit Nederland had gejaagd.
Anton had geheuld met de vijand, werd ter dood veroordeeld en geëxecuteerd. Marcus heeft ook geheuld met de vijand, maar zijn land was niet door zijn grote idool bezet en hij kreeg geen straf. Sterker, een pressiegroep, aanhangers van hem, kreeg gedaan dat hij geëerd werd en dat een zaal van het parlement naar hem werd genoemd. Een raar verhaal van Opa. Zou hij aan het dementeren zijn? Maar hij zegt ook dat er eens een Stalinlaan in Amsterdam is geweest, die nu Vrijheidslaan heet. Hij hoopt dat het met die zaal ook zo zal gaan.
In de jaren dertig moest je nog erg oppassen als je opvattingen had die afweken van de heersende burgerlijke moraal. Voorlopers van nieuwe stromingen zijn soms eigenwijze mensen, worden soms maatschappelijke buitenbeentjes, op hun beurt intolerant tegenover andersdenkenden. Mijn opa zegt dat de zogenaamde vrijdenkers de wijsheid in pacht meenden te hebben. De eerste vegetariërs waren volgens hem erg onverdraagzame mensen.
Soms is het volgens hem andersom. Iemand voelt zich een maatschappelijke rebel en wil dat blijven. En wil daarom graag tegen het zere been van de conventionele burgers schoppen. Sommige museumdirecteuren zijn zo volgens hem. Hoe gekker het idee is waar iemand mee aan komt zetten, hoe meer kans hij heeft het etiket te krijgen van een achtenswaardig modern kunstenaar. Touwtjes, uit de muur naar beneden hangend. Een partij oud roest. Een blikje uitwerpselen. Of gewoon een vlak met rode verf. Zouden er veel landen zijn waarvan de overheid ten gunste van de verloedering van de kunst en de bespotting van de beschaving subsidies beschikbaar stelt?
Fragment uit Terug naar Ariadne: bespiegelingen van een naaktmodel, uitgeverij Panta Menei, 1998.
RSS