Beeldvorming

Peter Breedveld

Namio Harukawa

Een tijdje geleden ontving ik een mail van Kim, een studente journalistiek die op Frontaal Naakt was gestuit na het googelen van de woorden ‘schuld media beeldvorming moslims’. Ze was bezig met een scriptie over beeldvorming rond moslims en wilde daarvoor de mening van een aantal ‘deskundigen’ weten. En ja, dan kom je al snel bij mij uit, dat is duidelijk. Kim interviewde me per mail en met haar toestemming publiceer ik hieronder haar vragen en mijn antwoorden.

Hoe vind je dat de Islam in het nieuws wordt gebracht, met name door de televisie? Is dit een ‘eerlijke’ berichtgeving?

Ik ben geen islamdeskundige, dus ik kan werkelijk niet oordelen over hoe ‘eerlijk’ de berichtgeving over de islam is, en ik vind dat veel mensen die daarover wel een oordeel geven, keer op keer, ook geen recht van spreken hebben omdat ze er net zo weinig vanaf weten als ik. De berichtgeving over de islamitische wereld is, denk ik, erg eenzijdig.

Is de hoeveelheid media-aandacht evenredig aan hoe belangrijk de gebeurtenissen zijn?

Er zijn de afgelopen jaren nogal veel ingrijpende dingen gebeurd die direct gerelateerd zijn aan de islam. Moslims hebben aanslagen gepleegd, bedreigen opiniemakers en politici, geven er blijk van vijandig te staan tegenover onze vrije samenleving, ze hebben de wind er goed onder, dus het lijkt me terecht dat er veel media-aandacht is.

Wat voor beeld van moslims denk je dat mensen hebben die eigenlijk niet veel met de Islam in aanraking komen? Hoe komt dit?

Ik ken niet zoveel mensen die weinig met de islam – ik neem aan dat je moslims bedoelt – in aanraking komen. Ik kan me voorstellen dat veel mensen zich ongerust maken, want zie je moslims op televisie, dan zijn het meestal verongelijkte schreeuwlelijkerds die op z’n best intolerante, en op zijn slechtst dreigende taal uitslaan. Ga je op het Internet kijken, bijvoorbeeld op het forum van Maroc.nl, dan zie je daar ook voornamelijk intolerante, vaak zeer agressieve moslims in actie. Tja, die bevestigen alle vooroordelen over de bloeddorstige, radicale moslims.

Zijn er bepaalde media die een scheef beeld geven van de Islam en dat hierdoor mensen een scheef beeld krijgen van de media? Zo ja, welke?

Media, alle media, geven een eenzijdig beeld van de islam, van moslims. Je zou, afgaande op wat je op televisie ziet en in de krant leest, denken dat er in het Midden-Oosten alleen maar boze, schreeuwende vlaggenverbranders zijn die tussen het bidden door slechts aan zionistische complotten en aan de Grote Satan kunnen denken. Die, zeg maar, allemaal staan te popelen om ons de strot af te snijden. Dankzij kenners als Hassnae Bouazza, die in Vrij Nederland maandelijks over de Arabische media bericht, krijgen we gelukkig af en toe ook een heel ander inkijkje in de Arabische/islamitische wereld. Dankzij haar weten we dat er voor veel Arabieren belangrijker zaken zijn dan Israel, bijvoorbeeld met wie een bepaald popsterretje het tegenwoordig doet, of wat de laatste stand van zaken is in de strijd der seksen.

Je kent natuurlijk het boek van Joris Luyendijk, Het zijn net mensen, waarin onder andere wordt beschreven hoe redacties in Nederland van hun correspondenten alleen maar verhalen over oververhitte vlaggenverbranders willen en niet zijn geïnteresseerd in wat de zwijgende meerderheid in Arabische landen bezighoudt.

Anil Ramdas overkwam als correspondent in India iets vergelijkbaars. Hij is een zelfingenomen kwezel, Ramdas, en een gek bovendien, die ervan overtuigd schijnt te zijn dat mensen op straat tegen hem oplopen omdat-ie bruin is. Hij betoogde ook een keer dat moslims, wanneer je iets lelijks over ze zegt, eigenlijk geen andere keuze hebben dan gewelddadig te worden.

Maar als NRC-correspondent in India heeft-ie mooie verhalen geschreven, over hoe het was om in India te leven, hoe mensen daar tegen alledaagse, banale dingen aankijken. Dat was zeer leerzaam, en Ramdas kreeg er blijkbaar de ruimte voor, maar hij kreeg ook erg veel kritiek op die werkwijze, en erg lang heeft zijn correspondentschap volgens mij niet geduurd.

Dirk Vlasblom heeft op dergelijke wijze jarenlang vanuit Indonesië op deze manier gecorrespondeerd. Zo zou het in het Midden-Oosten eigenlijk ook moeten gaan. Natuurlijk moet het grote nieuws worden verslagen, de vijandigheden jegens Israel en Amerika, de persbreidel enzovoort, maar een inkijkje in het dagelijkse leven van gewone mensen kan een zoveel evenwichtiger beeld geven.

Kunnen de media verantwoordelijk worden gehouden voor een deel van de problemen in de relatie tussen moslims en niet-moslims in Nederland?

Nee, absoluut niet. Ik krijg jeuk van de huidige mode om de media overal de schuld van te geven. Dat de relatie tussen moslims en anderen problematisch is, wordt veroorzaakt door een groep intolerante moslims die de hele samenleving in gijzeling houden met hun gedreig en gedrein en door de afwezigheid van moslims die tegen die intolerantie een ondubbelzinnig ‘nee’ laten horen.

Toen Theo van Gogh werd vermoord, zei bijna iedere moslim, die een microfoon onder zijn neus kreeg gedrukt, dat die moord natuurlijk niet mocht, maar dat Van Gogh wel te ver was gegaan. Daaruit kun je concluderen dat het volgens veel moslims je eigen schuld is als je wordt vermoord, wanneer je je in hun ogen schuldig maakt aan blasfemie. Sinds die moord is er van alles gedaan om alsjeblieft te voorkomen dat moslims maar niet gekwetst zouden worden. Kunst werd van de muur gehaald, een oratie van een hoogleraar werd gecensureerd, een kruis moest van een oorlogsmonument worden verwijderd, een lied van Spinvis werd in de ban gedaan, en het ging maar door en ging maar door. En tegelijkertijd werden politici bedreigd en kunstenaars mishandeld, terwijl types als Anja Meulenbelt en Mohamed Rabbae schreeuwden dat de ‘islamofobie’ hoogtij vierde in Nederland.

Als je mij vraagt waarom de relatie tussen moslims en anderen problematisch is geworden, dan lijkt me die inperking van allerlei tot voor kort vanzelfsprekende vrijheden, die Nederland zo’n fijn land maakten en de bedreiging van politici, kunstenaars en opiniemakers de oorzaak.

Overigens heb ik wel sterk de indruk dat die problematische relatie zich vooral op de opiniepagina’s van de kranten en in programma’s als Nova afspeelt, want op straat en in de trein merk ik er weinig van. Daar zie ik moslims en anderen normaal met elkaar omgaan.

Kan de moslimsgemeenschap in Nederland verantwoordelijk worden gehouden voor de maatschappelijke spanningen?

Die gemeenschap is natuurlijk geen ondeelbaar geheel, maar in zekere zin wel, ja. Blijkbaar kan een een groep intolerante scherpslijpers de hele rest in een ijzeren wurggreep houden. Op fora als Maroc.nl zie je een beetje hoe het werkt: iedere moslim die een afwijkend geluid laat horen, die zich uitspreekt tegen intolerante radicalen als imam Fawaz, wordt op die fora uitgescholden en bedreigd. Dan moet je moedig zijn om je uit te spreken tegen de radicalen, ook al omdat politici als Balkenende je absoluut niet steunen, integendeel. Moslims met een afwijkend geluid worden in eigen kring gezien als verraders, terwijl ze door de overheid worden beschouwd als oproerkraaiers die ‘polariseren’.

En toch is er een grote noodzaak voor een groep moslims die zich ondubbelzinnig en luid uitspreekt voor onze vrije, open samenleving en tegen de radicalen, die kritiek desnoods met geweld willen onderdrukken.

Hoe kan het negatieve beeld dat veel Nederlanders hebben over de Islam worden veranderd, of is dat überhaupt nodig?

Dat is zeker nodig. Door wat ik boven al stelde: moslims moeten zich uitspreken tegen de intoleranten en radicalen en voor de open democratie, voor de vrijheid van meningsuiting. Overheden moeten niet meer, voordat er zelfs maar een moslim aan te pas komt, aan het censureren slaan, geen kunst meer van de muur halen, geen liedjes meer in de ban doen, bedreigde politici en opiniemakers beschermen, niet demoniseren.

Ik weet het, veel moslims worden boos als je zegt dat ze afstand moeten nemen van hun intolerante geloofsgenoten. “Waarom moet ik me verantwoorden voor hun gedrag?” Dat hoeft niet, maar het helpt het imago van je geliefde islam verbeteren als je laat zien dat een moslim niet per definitie tegen vrijheid is, of gewelddadig is, antisemitisch, homofoob en wat niet al. Het zou helpen de verhoudingen te verbeteren, en waarom zou je dat niet willen?

Vergeet vanavond om half acht niet te luisteren naar Hassnae’s interview met polderprofeet Kader Abdolah op Radio 5. Zie de verrassende wending in de discussie die ik heb met ‘Abdelouahid’ onder de column van Ali Eddaoudi op de website van de NIO.