Alf Berendse

Illustratie: Mihály Zichy

Wouter Bos heeft twintig miljard ter beschikking gesteld om de kredietcrisis bij banken te helpen tegengaan. De helft daarvan is nu (19 oktober 2008) toegezegd aan ING. ‘Niet om een ongezonde bank te redden’, zegt Bos, ‘maar om een gezond bedrijf met goed management voor omvallen te behoeden’. Doorzichtige ‘double-speak‘.

Het gaat goed met ING, maar het bedrijf gaat zonder overheidssteun failliet (‘valt om’). Het management heeft het goed gedaan, maar andere banken willen ING geen geld meer lenen en voor straf krijgen de directeuren dit jaar geen bonus. Bos noemt de staatsteun een ‘buffer’ en vergelijkt het met een jas voor de winter: die trek je niet aan als je al verkouden en grieperig bent, maar om dat te voorkomen. Hij laat daarbij buiten beschouwing dat een financieel gezonde burger die jas al heeft hangen, of hem zelf kan betalen; dat een gezonde bank zelf voor een buffer zorgt.

We moeten terug naar 2001 om de directe oorzaak van de kredietcrisis aan te wijzen. Toen besloot Alan Greenspan, indertijd directeur van de ‘Federal Reserve System‘ (de Amerikaanse centrale bank, de facto een overheidsorgaan), om de rente op leningen door de ‘Fed‘ aanzienlijk te verlagen. In opdracht van Bush stond de rente al laag en na 9/11 moest worden voorkomen dat, in de paniek na de aanslagen, de consumptie stil kwam te liggen. Geld moest blijven rollen, dus werd het bijna gratis. Greenspan maakte het banken en hypotheekverstrekkers mogelijk geld uit te lenen aan iedere sloeber die normaliter niet voor een lening in aanmerking kwam. Dat de banken Greenspan volgden, mag hen als kortzichtige stommiteit worden verweten: de klap kwam later, als gevolg van een ‘natuurlijk’ weer stijgende rente. De banken leenden geld van elkaar om het uitgeleende geld te dekken, verkochten de risico’s van de leningen aan elkaar, en maakten van de ‘dekking’ van bankschulden een ondoorzichtige toestand. Ook niet-Amerikaanse banken, waaronder Fortis en ING, deden hieraan mee.

De kredietcrisis begon met een onverantwoordelijke ingreep in de geldhandel, door de Amerikaanse overheid, maar de commerciële banken hadden beter moeten weten. Hun dreigende faillissementen hebben ze aan zichzelf te danken.

In plaats van nu de ‘onzichtbare hand’ van de economie haar werk te laten doen, treden regeringen als banken op en herhalen zij dezelfde fout: Wouter Bos leent tien miljard, die hij niet heeft, aan ING, zodat ING kan doorgaan met geld uitlenen aan banken en bedrijven die in de huidige situatie niet kunnen garanderen dat zij het ooit terugbetalen. Het is meer van hetzelfde.

Komt wel goed, zegt Bos, ING moet 8,5 procent rente betalen. Maar vooralsnog heeft Bos de staatschuld met 76,8 miljard verhoogd: 16,8 voor de nationalisatie van Fortis, vijftig miljard voor het betalen van schulden van Fortis, en tien miljard voor ING. Hij belooft dat de belastingbetaler er niet voor opdraait, want met Fortis komt alles goed en dan wordt de bank weer met winst verkocht, en met ING komt alles goed en die betaalt haar lening dik terug. En wat nu als het met Fortis en ING niet goed komt? Dan kan Bos altijd bankbiljetten laten drukken, zoveel als nodig om de staatschuld mee te betalen. Inflatie, geldontwaarding.

Wereldwijd krijgt ‘ongebreideld kapitalisme’ de schuld van de huidige crisis. Maar ongebreideld kapitalisme bestaat nergens, overal wordt de economie gedeeltelijk of geheel bestuurd door overheden. De crisis begon met overheidsingrijpen en overheidsingrijpen zal haar doen verslechteren.

Bos wilde niet dat hem wordt verweten dat hij alleen de banken steunt, en dat hij als socialist vooral het kapitalisme op de been houdt. Ook spaarders die hun geld kwijtraakten aan IJslandse banken krijgen gegarandeerd hun geld terug, indien niet van IJsland, dan van de Nederlandse overheid. Gelokt door een hoge spaarrente van de IJslandse banken, hebben de spaarders gegokt en verloren. Eigen schuld dikke bult, dat geldt ook voor mensen die in het casino verliezen. Maar als straks heel IJsland failliet gaat, zullen belastingbetalers en ondernemers opdraaien voor de gebrekkige financiële inzichten van de spaarders. Hogere belastingen en inflatie, meer heeft Bos niet te bieden, als het nog verder mis gaat.

De door mij gewenste Hugo Boss winterjas (90 procent zuiver scheerwol, 10 procent kasjmier) kost 429 euro. Kan ik daarvoor bij Wouter Bos een lening afsluiten? Volgend jaar zomer heb ik de lening zeker niet terugbetaald en mag Bos mij de jas afnemen. Die is dan nog vijftig euro waard.

Alf Berendse is groot voorstander van ongebreideld kapitalisme, maar leent nooit geld uit; hij geeft het nog liever weg.