Ecohysterie

Ozymandias

Kort geleden bezocht ik de Pandadroom een nieuwe attractie in de Efteling. Het is een 3D show over de bedreiging van de natuur, mede mogelijk gemaakt door een het Wereld Natuur Fonds, die zeven miljoen euro aan het project gedoneerd heeft. De show start met vertederende beelden van twee spelende baby-ijsberen op de Noordpool, onder liefdevol toezicht van moeder ijsbeer. Dit vredig tafereel wordt zeer plotseling verstoord. Het plateau scheurt uit elkaar, door de Global Warming natuurlijk, en de moeder en baby ijsberen glijden hulpeloos naar beneden en komen op een ijsschots in de zee terecht. De scene eindigt met hartverscheurende beelden van de drie beren die langzaam van het vasteland afdrijven.

In de volgende scène zie ik vriendelijke vissen op de zeebodem die vredig zij aan zij leven, totdat het paradijselijk tafereel onderbroken wordt door grote vissersnetten de die zee leeghalen. De film eindigt met beelden van apen die vrolijk op de boomtoppen van het oerwoud spelen, tot ze naar beneden vallen omdat houthakkers de bomen omhalen. Deze film belast een nieuwe generatie kinderen met dezelfde boodschap die ik vroeger meekreeg toen ik naar Seabert of Captain Planet keek; de mensheid is een destructieve kracht die erop uit is de ongeschonden en harmonieuze natuur op gruwelijke wijze te verkrachten. De natuur wordt verheerlijkt, de mensen wordt afgeschilderd als de slechtheid zelve.

De manier waarop de Pandadroom de natuur verbeeldt, is duidelijk in de geest van de Romantiek. Dit is een stroming in de kunst, het schrijven, het denken en de architectuur die opkwam in de 18e eeuw en echt groot werd in de 19e eeuw. Een stroming die emotie, verbeelding, natuur, en authentieke cultuur als uitgangpunten neemt. De romantiek was vooral een reactie op alles wat de verlichting gebracht heeft, zoals rationaliteit, universalisme, objectiviteit, en industrialisatie. De ongerepte natuur was voor de Romantici iets moois en puurs waarin de mens zichzelf kon hervinden, daar waar die van zichzelf vervreemd was geraakt door technologische ontwikkelingen en modern denken.

Vermeng deze gedachten met een flinke portie christelijk en Marxistisch schuldgevoel over het eigen bestaan en de ideologische voedingsbodem voor het huidige milieubeweging denken is gelegd.

De laatste jaren gaat de natuur in Nederland er enorm op vooruit. De lucht wordt schoner, het groen wordt beschermd, en de biodiversiteit wordt in stand gehouden. Maar wie zijn oor te luisteren legt bij de milieubeweging, zou dit zo niet zeggen. De ecohysterie is niet afgenomen; nog steeds wil men ons wijsmaken dat de grote bedreigingen voortdurend op de loer liggen.
Als kind werd ik op school en bij het Jeugdjournaal al gebombardeerd met alarmerende berichten over het gat in de ozonlaag, de zure regen, en de voorspellingen van de Club van Rome. Zoveel schade als de natuur werd aangedaan; je zou je als mens er haast voor schamen dat je bestaat. We moesten dan ook boete doen; flink matigen met de consumptie en hard die vervuilende en kapitalistische bedrijven aanpakken. Achteraf bleken de berichten over de dode bossen door de zure regen, het gevaar van de ozonlaag en de onheilsberichten van de Club van Rome zwaar overtrokken.

Niet dat deze ontboezemingen leidden tot een nieuwe bescheidenheid van de milieubeweging, of een matiging van de ecohysterie. Een afstandelijke houding naar milieukwesties is nog altijd niet mogelijk. Wie de alarmistische boodschap niet wil slikken, is een dom en egoïstisch mens. En wie de tere natuur met zijn grove handen wil aantasten is per definitie slecht. Wie tegen vermeende vervuilers optreedt, zoals Wijnand Duyvendak dat deed, is per definitie goed. Feiten doen er niet meer toe. Ideologie en sentiment zijn leidend.

Geen wonder dat de politici zo vaak een doelloze en irrationele koers varen als het om milieuzaken gaat. Zo zegt Sjef van Putten van de Dierenbescherming tegen het schudden van ganzeneieren te zijn omdat het ‘gevoelsmatig’ slecht is, ook al kan hij op zijn vingers natellen dat als er teveel eieren uitkomen, de ganzenpopulatie zo snel zal groeien dat de ganzen massaal afgeschoten of vergast moeten worden. Het gemeentebestuur van Amsterdam wil vanaf 2009 alle auto’s van voor 1992 uit het gebied binnen de ring weren, ook al wijst onderzoek uit dat dit de lucht nauwelijks schoner zal maken. Onderzoeker Dolf Boddeke krijgt geen toestemming voor gecontroleerde experimenten met fosfaatinjecties in de zee, ook al bestaat er voldoende aanleiding om aan te nemen dat hierdoor de bedreigde visstand zal toenemen. Nederlanders wijken nu massaal uit naar Duitsland, omdat ze daarmee de Nederlandse vliegtaks kunnen ontlopen.

Er zijn genoeg goede redenen om zuinig om te gaan met de natuur, maar ik zou graag zien dat dit voortaan wordt gedaan in de geest van de Verlichting, niet die van de Romantiek. Weg met de gedachte dat het per definitie een ramp is als de natuur aangetast wordt door de mens. En daar waar menselijk ingrijpen wel schadelijk is, moet maar eens worden aangekaart met feiten en cijfers. Niet door emoties te bespelen of angst aan te jagen. Sowieso zou het de milieubeweging sieren als ze eens tevredenheid tonen over de bereikte resultaten, in plaats van het publiek met apocalyptische berichtgeving op te hitsen.

Hoewel Ozymandias zo zijn bedenkingen had bij de Pandadroom, kon hij bij zijn laatste bezoek aan de Efteling wel weer zeer genieten van de Python en de Bobslee.