Jodenhaat

Ozymandias

Afgelopen vrijdag plaatste dagblad Trouw het opiniestuk ‘Haat behoeft een motief’ van Herman M. van Praag, emeritus hoogleraar in de psychiatrie. Het eerste deel van zijn betoog schetst hij de geschiedenis van antisemitisme in Europa en in het tweede deel behandelt hij het Midden-Oostenconflict. Op het einde van het stuk worden de eindjes aan elkaar aan elkaar geknoopt: ‘De rabiate kritiek op Israël mist in veel gevallen rationele gronden.” En hij concludeert: “In mijn optiek betreft Zions haat niet zozeer de abstracte staat, maar de inwoners van die staat: zijn substantie. Die inwoners identificeren zich als Joden. Jodenhaat is de grondhouding die de misvormende processen in gang zet.’

O mijn God, daar gaan we weer. De stelling dat de critici van Israël eigenlijk Jodenhaters zijn, is weer eens van stal gehaald. Als uitsmijter komt Van Praag met een lekkere Godwin waarmee hij ons waarschuwt dat als het zo doorgaat met de Israëlkritiek/Jodenhaat, een nieuwe Holocaust beslist zal volgen. Mondje toe dus over Israël, of anders…

Dat kritiek op Israël vooral wordt geïnspireerd door Jodenhaat, wordt ook beweerd door columnisten als Afshin Ellian, of op blogs als Het Vrije Volk en Loor Schrijft. Het bevreemdt mij vooral dat deze redenering zo populair is op Het Vrije Volk. Daar lees ik immers zeer regelmatig de stelling dat kritiek op islam of het multiculturele ideaal iets heel anders is dan racisme. Zodra het Israël betreft, draaien de scribenten 180 graden om en zijn het opeens de meest politiekcorrecte jongetjes van de klas. En wringen ze zich in alle hoeken en bochten om aan te tonen dat de critici van Israël allemaal vuige Jodenhaters zijn.

Antisemitisme bestaat zeker en komt helaas teveel voor. Er zijn halve zolen die beweren dat ‘de Joden de schuld hebben van het multiculturele drama’ of dat ‘de Joden het antisemitisme aan zichzelf te danken hebben.’ Kijk, dat is echte Jodenhaat. Wie zoiets beweert, rekent mensen af op basis van (vermeende) misstappen van anderen enkel en alleen omdat ze als leden van die groep worden gerekend. Dit zijn domme en wrede verwijten van het soort waar niemand zich tegen kan verweren. Guilt by association.

Dit soort waanbeelden bestaan vooral bij figuren die aan de rand van de samenleving staan; de kaalkopjes, bontkraagjes, haatbaarden en complotdenkers. Het is absoluut niet waar dat prominente Israel-critici onder politici en journalisten heimelijke Jodenhaters zijn. Er is niemand onder de prominente critici van Israël in Nederland te vinden die zich afkeurend uitspreekt tegen Joden als religieuze of etnische groep. Ik hoor ze uitsluitend klagen over het beleid van Israël. Nou goed, Gretta Duisenberg is dan wel weer “betrapt” op foute uitspraken over zes miljoen handtekeningen.

Als De Vienden van Israel gelijk hebben dat antisemitisme werkelijk zo veel voorkomt onder de politieke en culturele elite, waar zijn dan de tekenen die daarop wijzen? Waarom hebben ze dit nooit hard kunnen maken? Hadden er dan niet allang lijsten met antisemitische uitspraken van prominente Israël critici over het internet gecirculeerd? En waarom hebben we het CIDI en de Anne Frank Stichting nog niet aan de bel horen trekken? Ik neem niets van dit alles waar. Hier moet ik toch echt uit concluderen dat prominente critici van Israel, op Duisenberg na dan, helemaal clean zijn.

Het valt me vooral tegen dat Van Praag, nota bene een hoogleraar, zulke verregaande uitspraken doet zonder dat hij die met enig empirisch materiaal onderbouwt. Hij geeft een zeer heldere beschrijving van het antisemitisme in Europa van de klassieke oudheid tot de Tweede Wereldoorlog. Maar hoe zit het met de periode na de Tweede Wereldoorlog?

Van Praag lijkt ervan uit te gaan dat de Jodenhaat na al die eeuwen er bij de Europeaanse volksaard zit ingebakken en er niet meer uitgaat. De door Van Praag verfoeide standpunten over Israël komen van ‘een bij voorbaat gegeven instelling die ze in beweging zet. Ik bedoel een instelling die al bestond voordat Zion herrees en die ook zou bestaan als Zion niet herrezen zou zijn.’ Om zo te stellen dat de Europeanen de Jodenhaat bij voorbaat in hebben zitten, komt op mij over als een behoorlijk anti-Europeanistisch standpunt…

Wat Van Praag vergeet, is dat attitudes kunnen veranderen. We denken nu anders over homoseksualiteit, de positie van vrouwen of raciale verschillen dan dat we dat honderd jaar geleden deden. Een belangrijk verschil met de voortgaande eeuwen is dat filosofen en religieuze leiders toen wel actief denkbeelden uitdroegen die we tegenwoordig achterhaald vinden. Lees bijvoorbeeld nog eens na wat Maarten Luther over de Joden zei. Dat soort gedachtegoed vindt in deze tijd alleen aftrek in uithoeken als Stromfront.org en Maroc.nl

Van Praag brengt de nuance aan dat niet iedere kritiek op Israel ingegeven wordt door Jodenhaat. ‘Kritiek mag. Zakelijke kritiek, kritiek die op feiten berust.’ Maar ‘de rabiate kritiek op Israël mist in veel gevallen rationele gronden. Er siepelt nogal eens haat doorheen. Niet zo overvloedig als in de Arabische wereld, meer mondjesmaat en verdekt, maar herkenbaar.’ Bij terechte kritiek is er dus niet aan de hand, maar bij onterechte kritiek moet er wel sprake zijn van Jodenhaat.

Wanneer is kritiek irrationeel? Van Praag heeft de overtuiging dat Israel niet expansionistisch is. De Volkenbond had immers in 1922 een besluit bekrachtigd dat de Joodse staat een gebied omvat dat tegenwoordig Israël, de Westoever en Jordanië heet. Dus toen Israel in 1967 Oost-Jeruzalem, Gaza en West Bank bezette, was dit volgens Van Praag geen expansie te noemen, maar ‘heroverde’ Israël gewoon haar eigen grondgebied.

Dat zal wel, maar hecht Van Praag net zoveel waarde aan de beslissingen van de VN, het orgaan dat de Volkenbond heeft opgevolgd? Volgens VN Resolutie 242 dient Israel zich terug te trekken uit gebieden die ze bezet sinds de Zesdaagse Oorlog. Werp ik tegen dat Israel wel expansionistisch is en dat Israel Resolutie 242 schendt, maak ik mij dan schuldig aan Jodenhaat, omdat mijn visie niet strookt met hetgeen wat Van Praag ‘rationeel’ acht?

Laten we die weg niet inslaan. Het Israel – Palestina conflict roept hevige emoties op, bij supporters van beide kanten. Niet zo vreemd, als je ziet hoeveel decennia het conflict al voorsleept, hoe de ontstaansgeschiedenis verbonden is met de zwarte bladzijden uit onze eigen geschiedenis, dat het allemaal draait om de heilige grond in drie wereldgodsdiensten, en hoe verdeeld de Nederlandse politiek is over deze kwestie. Het laatste wat we hierbij kunnen gebruiken is dat de gedachtepolitie zich er ook nog eens mee gaat bemoeien.

Ozymandias geniet van de eerste zonnige dagen

« terug naar home