Luisa Samora

Illustratie: Norman Lindsay

Regelmatig hoor of lees ik commentaar over Portugal en de Portugezen. Van mensen die overwegen een keer in Portugal met vakantie te gaan, van mensen die wel eens in Portugal zijn geweest, enzovoort.

En zoals niet-Nederlanders menen te weten dat in Nederland overal molens staan en iedereen al kaas etend op klompen loopt, weten niet-Portugezen dat het in Portugal erg warm is, dat de Portugezen veel vis eten, en dat je van alle olijfolie buikloop krijgt.

Opgeblazen borstkas

Een paar dagen geleden had ik het genoegen om met een aantal Nederlanders aan het diner te zitten. De man die het dichtst bij mij en mijn familie zat, vertelde desgevraagd dat hij en zijn vrouw hier met vakantie waren. Het was de eerste keer dat hij in Portugal was. Met opgeblazen borstkas en de armen over elkaar geslagen begon hij te vertellen wat hij over Portugal en de Portugezen wist, en wat hij van hen vond.

Uit zijn houding en toon kon ik opmaken dat deze meneer gewend is aan gesprekspartners die ademloos en zonder weerwoord te geven naar al zijn gespuide kennis luisteren.

Hij had weinig goeds over het land en de bewoners te zeggen: het tolsysteem… dat is toch belachelijk; we hebben al veel te veel geld naar dit land toegebracht; de Portugezen hebben een Oost-Europese mentaliteit (want ze komen niet uit hun eigen groentetuintje).

Filantropische motieven

Ik ben niet alleen allergisch voor schaaldieren, maar ook voor gesprekken over politiek en ongenuanceerde, stellige uitspraken. Om te voorkomen dat de lont van het kruitvat, dat mijn opvliegende karakter is, zou ontvlammen, probeerde ik de situatie te bezweren.

“Ach,” zei ik. “Ik heb daar geen verstand van. Ik weet niet waarom Portugal bij de EU is gekomen en waarom de EU Portugal erbij wilde hebben. Zeer waarschijnlijk was het van de kant van de EU niet uit filantropische motieven, maar omdat men er op de lange termijn beter van dacht te worden. En Portugal zal hetzelfde hebben gedacht.”

De nieuwe tolwegen die zijn aangelegd, zijn gefinancierd met gelden van de EU. Maar of de bewoners van Portugal zo blij zijn met die wegen? Wij buitenlanders, met ons relatief riante inkomen, rijden vanuit midden-Portugal over die tolwegen naar Coimbra, of Porto of Lissabon, en we verbazen ons over het feit dat we kilometers lang geen andere auto op de weg zien.

Geen belasting

In Portugal zijn geen files. Het verkeer rond een grote stad staat natuurlijk wel eens vast, maar daar helpt geen tolweg tegen. Daarbij kunnen heel veel Portugezen door geldgebrek niet eens brandstof kopen als de tank van hun auto leeg is, laat staan dat ze ook nog eens tol willen of kunnen betalen. De brandstofprijs in Portugal is nagenoeg gelijk aan die van Nederland, maar het inkomen van de gemiddelde Portugees is een stuk lager. En gelukkig hebben mensen hun groentetuin. De opbrengst van de tuin wordt niet alleen op markten verkocht, maar ook met de buren gedeeld. Vergeet niet dat het hier ook crisis is.

Hier wat cijfers om een indruk te geven van de situatie in Portugal: Portugal heeft nog geen elf miljoen inwoners, en is ruim twee keer zo groot als Nederland. 2,5 miljoen mensen leven onder de armoedegrens. Bijna zestig procent van de inwoners van Portugal betaalt geen belasting, simpelweg omdat ze het niet kunnen betalen. Het gemiddeld inkomen: 775 euro (op Slowakije en Malta na het laagst in de EU). Minimuminkomen: 431,65 euro per maand netto. Staatspensioen: 380 euro per maand netto.

Zo’n 18 procent van de bevolking is werkloos. Bijna 100.000 mensen die werkloos zijn, hebben een universitaire opleiding. Er is een grote uitloop van goed opgeleide mensen, naar bijvoorbeeld Brazilië of Angola. Het economisch vooruitzicht van Portugal wordt daardoor steeds slechter.

Lunchpauze van twee uur

In Portugal krijg je als werkloze maximaal 26 maanden een uitkering. Daarna moet je het zelf uitzoeken. Stel je toch eens voor dat je helemaal geen inkomen hebt. Wat doe je dan? Als je geluk hebt, kun je bij familie of misschien bij vrienden inwonen. Heb je geen geluk, dan moet je op straat wonen.

Zo’n 18.000 mensen wonen in barakken. De mensen die geen geluk hebben, bevinden zich onder de zwervers die de vakantieganger in grote steden op straat ziet. In een stad als Lissabon wonen zwervers onder andere in de metrostations onder de grond.

Het eten in Portugal is over het algemeen niet duur. In Portugal is het heel gewoon om tussen de middag warm te eten. Voor een maaltijd van drie gangen, inclusief brood, wijn en koffie, betaal je €6. De werkende Portugees heeft een lunchpauze van zo’n twee uur, zodat hij/zij tijd genoeg heeft om van het maal en de wijn te bekomen.

Brood, vlees, vis en wijn zijn relatief goedkoop. Maar melkproducten en kant- en klare “luxe” etenswaren, denk ook aan pizza’s, chips en frisdrank, zijn erg duur. En producten voor lichaamsverzorging, witgoed, elektronica, mobiel bellen en internet e.d., kosten in Portugal net zo veel als of zelfs nog meer dan in bijvoorbeeld Nederland.

Vakantievierende Hollander

Iemand die “De Portugezen” afschildert als profiteurs van de EU of als makke schapen, doet hen in mijn ogen onrecht aan. Na een kwartier had ik zo genoeg van de domme en kwetsende opmerkingen van mijn Nederlandse disgenoot, dat ik mij een tiental minuten op de wc moest terugtrekken om niet in woede uit te barsten en zo mijn gastvrouw in verlegenheid te brengen. Dat iemand dom is, is op zich niet erg. Maar de arrogantie van zo’n vakantievierende Hollander! Dat zo iemand niet wijzer gemaakt wil worden en niet naar argumenten wil luisteren van mensen die misschien meer en beter weten, daar kan ik niet tegen.

Voor de relatief rijke Nederlandse toerist is Portugal een ideaal vakantieoord: niet zo ver weg, van april tot oktober veel zonneschijn, de mooiste en schoonste stranden van Europa (met, zoals de ervaren surfer weet, golven die recordhoogten van zo’n 30 meter bereiken), prachtige natuur en cultuur, en lekker goedkoop.

Kom vooral met vakantie naar het prachtige Portugal. Lach, roep “bom dia” en “obrigado/a”, en ervaar dat de meeste bewoners beleefd, vriendelijk en behulpzaam zijn. Geniet van alle heerlijkheden, en je kunt straks aan iedereen die je kent, vertellen wat een geweldige vakantie je hebt gehad!

Luisa Samora is tolk/vertaalster, zumba-instructrice, juwelenontwerpster en stoer wijf. Ze is naar Portugal geëmigreerd maar u kunt haar gewoon blijven volgen (behalve hier op Frontaal Naakt) op Twitter.