Glazen huis

Frans Smeets

Afgelopen week zijn we zoals elk jaar weer getrakteerd op de actie van het Glazen Huis. Daarbij laten enkele radiopresentatoren zich vrijwillig opsluiten en nemen ze een week lang geen voedsel tot zich.

En nou moet je oppassen met kritiek op goede doelen. Bij kritiek op kunst krijg ik altijd het verwijt een gefrustreerd kunstenaar te zijn, bij kritiek op goede doelen het verwijt van cynisme en de wedervraag “wat ik zelf dan doe?”.

Daarmee sla je elke discussie dood en kunnen de deelnemers op een gemakkelijke manier kritiek ontlopen. Het doel heiligt immers de middelen. Bij kritiek trek je gewoon een blik hongerige kindjes open. Psychopaten schijnen zich, vanwege het gebrek aan concrete verantwoordelijkheid afleggen, altijd uitstekend thuis te voelen binnen de goededoelenwereld.

Buiten het Leger des Heils blijken de directies van bijna alle goededoelenorganisaties zich een ‘marktconform’ salaris toe te eigenen. En die dwaze naïeve vrijwilligers maar ‘marktconform’ langs de deuren zeulen.

Ik heb met mijn Bono-beeld een tendens in onze samenleving proberen bloot te leggen. Namelijk, die van beroemdheden, bedrijven en mensen die uit egoïsme, eigenbelang en narcisme zich inzetten voor een goede zaak. Ik heb er weinig moeite mee als dit gebeurt met musea, voetbalverenigingen en andere maatschappelijke clubs, maar vind het stuitend als dit gebeurt over de ruggen van levende wezens.

Ik vraag me altijd weer af als ik een vermagerd Afrikaans kindje voor een goed doel op de tv zie of ze er stroop op gesmeerd hebben om vliegen aan te trekken. Hoe het reclameteam zich het hoofd breekt of de belichting op de ribben niet sterker moet en welke lig-pose het hoogste rendement oplevert. Aan beelden van de stervende, ondervoede en mishandelde Afrikaan in sommige hulpgebieden wordt goed verdiend door deze te gebruiken voor fondsenwerving. En wie er eens echt lekker voor wil gaan zitten, adviseer ik de film Enjoy Poverty, het cynisme voorbij.

Een man als Bono is gestoord, omdat hij armoede gebruikt om zijn eigen identiteit en imago van de coole rocker -je mag het een product noemen- te verkopen. Er is geen verschil tussen het eten van een hamburger tegen kanker en het kopen van Emporio Armani-bril van tweehonderd dollar (Bonomethode) om een Afrikaans kind te redden. Buiten het feit of het zin heeft, het is beide pervers.

Celebs zijn niet de moeder Teresa’s van deze wereld die dagelijks de diarree van stervende mensen opruimen. Bono begeeft zich het liefste tussen de rich and famous. Zonder camera’s in de buurt zal hij waarschijnlijk nooit een negerkindje op zijn arm nemen. Armoede staat in dienst van Bono en elke zweetdruppel die hij hiervoor laat, moet op de een of andere manier naar zijn ego terugvloeien. Hij wroet als een heilige in het geweten van anderen, maar laat het, zodra er zelf een opoffering gedaan moet worden, niet thuis. Bono, de man van zevenhonderd miljoen dollar, roept landen op meer ontwikkelingshulp te betalen en verkast zijn eigen multinational wegens fiscale voordelen van Ierland richting grachtengordel.

En dichter bij huis. Je moet toch wel erg naïef zijn om te denken dat wanneer je met je kankerkind naar een Mac-Donaldhuis strompelt, deze hamburgergigant uit oprechte liefde dit huis gebouwd heeft. Natuurlijk niet. Kanker wordt gewoon op een indirecte manier geëxploiteerd om hamburgers te verkopen door het bedrijf een positief imago mee te geven. Of een Live-Earth-Alert-concert in het Westerpark, gesponsord door Nuon. Lekker gemakkelijk en goedkoop een groen imago aanmeten.

Bij de actie van het Glazen Huis, afgelopen week, kreeg ik ook een sterk Bonogevoel, met name bij Giel Beelen. Giel interesseert zich maar voor één ding en dat is Giel en hij zou graag een vluchteling een extra duwtje over de rand van de afgrond geven als beneden de camera’s klaarstaan om zijn reddingsactie te filmen.

Want welke opoffering wordt er nou eigenlijk gedaan? De ellende van armoede zit hem niet in tijdelijk hongerlijden, maar in uitzichtloosheid. Een week niet eten in een publieke ruimte in ruil voor een hogere celeb-status voor de deelnemers, die zich op termijn in een hoger inkomen zal vertalen. Het is uiteindelijk goed verdienen voor de heren in het glazen huis.

Giel zou ook kunnen zeggen dat hij de komende tien jaar voor een modaal inkomen werkt, in plaats van de 27.000 Euro die hij in 2006 per maand bij de publieke omroep opstreek. Ik denk niet dat dit zal gebeuren. De prijs voor de roem wordt door het publiek betaald.

Acties als het Glazen Huis verwerp ik omdat het “middel dient het doel”-methodes zijn waarin de geldinzameling onderhevig is geworden aan narcistisch egotripperij van enkele dj’s en een te groot “het moet altijd leuk zijn”-gehalte. Terwijl de heren dj’s binnen hun toekomstige inkomen aan het verdienen zijn, zit het publiek te zuipen en te vreten. Leuk, een feestje! Bier voor vluchtelingen, klok-klok…

Ditzelfde geldt voor de Postcode -en de Staatsloterij. Terwijl iedereen nog even plichtmatig met een totale desinteresse naar de goededoelenfilmpjes kijkt, zit het publiek als smachtende junkies te wachten op hun shotje geld dat waarschijnlijk nooit zal komen. Het moet immers wel leuk blijven.

Bij de giften aan goede doelen draait het allang niet meer om altruïsme, maar om de methodiek van fondsenwerving en het belang van de eigen “professionele” organisatie. Het zijn reclamebureaus geworden die het product “ellende” verkopen en waarbij het binnenkrijgen van geld belangrijker is gemaakt dan de doelstelling waarvoor ze ooit zijn opgericht. Goede doelen zijn een goedverdienend circus waarbij we door de aapjes vermaakt worden en onder het gevreet af en toe wat toegooien.

Frans Smeets is kunstenaar en heeft onder andere dit voortreffelijke beeld van christen Bono gemaakt.