Verrader

Peter Breedveld

Illustratie: Jacob Collins

VU-antropoloog Erella Grassiani is een kritische Israëlische: ze is tegen de nederzettingenpolitiek in de door Israël bezette gebieden op de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem. “Ik denk dat die nederzettingen voor een groot deel verantwoordelijk zijn voor de huidige problemen.” Het liefst zou ze één staat zien waar Israëliërs en Palestijnen vreedzaam samenleven. “Maar inmiddels geloof ik niet meer dat dit realistisch is voor de nabije toekomst. Er blijven mensen aan beide zijden die niet bereid zijn met elkaar te leven.”

Met twee andere Israëlische vrouwen richtte Grassiani in 2007 de stichting Gate 48 op, een kritisch platform waar nu ongeveer veertig mensen bij betrokken zijn. “We hebben een petitie opgesteld waarin we de recente Israëlische aanval op Gaza als Israëliërs veroordelen en vorig jaar hebben we een documentairefestival in Amsterdam en een filmcyclus in Den Haag georganiseerd.” Grassiani vindt het belangrijk dat het publiek weet “dat er meer is dan het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) als representant van de Joodse gemeenschap in Nederland.”

Daar betaalt ze een hoge prijs voor. Vorige week maandag organiseerde het vrouwennetwerk WomenInc. een debat tussen Joodse en Arabische vrouwen over het effect van de Gaza-oorlog in het Amsterdamse Pakhuis De Zwijger. Grassiani zat daar tegenover journalist Barbara Barend en schrijver Ariella Kornmehl, beiden fervente Israëlverdedigers. De Joods-Nederlandse gemeenschap was ruim vertegenwoordigd in het publiek. Grassiani werd gehaat. Kornmehl en Barend hebben in de dagen daarna met de twee Arabische deelneemsters gemaild, politica Nora Asrami en columniste Hassnae Bouazza, en voorgesteld om een Joods-Arabisch contactgroepje op te zetten. Grassiani werd nadrukkelijk niet uitgenodigd. Toch zit zij op dezelfde lijn als Bouazza. “Zij mag kritiek hebben omdat ze Marokkaan is, maar als ik het doe, heet dat al gauw dat ik de vuile was buiten hang.”

Voor haar ligt het jongste nummer van het Nieuw Israëlitisch Weekblad (NIW), met daarin een verslag van de debatavond door de hoofdredacteur, Paul Damen. ‘Een deel van het publiek, Grassiani met name, bleek als heldinnen Anja Meulenbelt en Gretta Duisenberg te hebben, hetgeen bij de Joodse aanwezigen zwak uitgedrukt op enig onbegrip stuitte’, schrijft Damen.

Grassiani is er zichtbaar door ontdaan. “Ik heb het helemaal niet over Meulenbelt en Duisenberg gehad!” zegt ze. Van Gretta Duisenberg, vooral bekend om haar generaliserende uitspraken over Joden, is Grassiani allerminst gecharmeerd. Door Grassiani in het NIW met Duisenberg te associëren, wordt ze voor de hele Joodse gemeenschap “gedelegitimeerd”, zegt ze. Ze wil Damen een brief schrijven en rectificatie eisen.

Op Internet zag Grassiani haar naam al staan op een zwarte lijst van Israëlische academici die kritisch zijn over Israël. “Ik ben een bedreiging voor de gevestigde Joodse opiniemakers”, meent ze. “Jarenlang hebben die het monopolie gehad op de Joodse opinie, en dat wordt nu eindelijk eens doorbroken.”

Grassiani kent de organisatie Een Ander Joods Geluid (EAJG), heeft zelfs in het bestuur daarvan gezeten. “Maar EAJG bestaat uit Nederlandse Joden, wij zijn Israëliërs en dat is wezenlijk anders. Wij komen daar vandaan, de Israëlische regering voert die oorlog tegen de Palestijnen uit ónze naam.”

De voorzitter van EAJG, Jaap Hamburger, was eveneens aanwezig bij het debat. Ook hij is niet geliefd binnen de Joodse gemeenschap. Een vrouw kwam na afloop naar hem toe en zei hem dat hij wat haar betreft geen Jood is. “Waarom word je niet gewoon moslim?” beet ze hem toe. Grassiani wordt er kwaad om. “Weerzinwekkend is dat! Wie zijn zij om voor ons te bepalen of wij Joden zijn?”
Ze voelde zich eenzaam, die avond in De Zwijger. “Gelukkig heb ik mensen om me heen die er hetzelfde over denken als ik.”

In Israël heeft ze deelgenomen aan veel demonstraties tegen het Palestijnenbeleid. “Ik was op de Westelijke Jordaanoever, voor het ministerie van Defensie in Tel Aviv en de residentie van premier Olmert in Jeruzalem. Ik heb ook olijfbomen geplant in Hebron. Overal word je door het Israëlische leger gefilmd en gefotografeerd. Dus als Barbara Barend zegt dat je in Israël mag zeggen wat je wilt, heb ik daar zo mijn bedenkingen bij. In Israël word je als criticus wel degelijk geïntimideerd. Vrienden van mij worden op het vliegveld regelmatig uren vastgehouden voor verhoor.”

Beschuldigingen dat ze tegen Israël zou zijn, een ‘Palestijnenvriend’, werpt ze verre van zich. “Ik geef heel erg veel om Israël. Het is mijn vaderland. Maar ik geloof oprecht dat wat Israël nu doet, slecht is voor de Israëlische samenleving.”

Bij de grote demonstratie tegen de Israëlische bombardementen, op 3 januari in Amsterdam, is ze weggelopen omdat dat uitmondde in een anti-Israëldemonstratie. “De jongens die ‘Hamas, Hamas, alle Joden aan het gas’ riepen, heb ik niet gehoord, maar ik zag Hamas-, en Hezbollahvlaggen, ik zag zelfs een hakenkruis, daar wilde ik niets mee te maken hebben. Maar ook zwaargesluierde vrouwen met hoofdbanden om waarop Arabische teksten stonden. Geen idee wat ze betekenden, maar ik vond het erg intimiderend.”

Het Israëlische geweld moet zo hard worden veroordeeld als mogelijk is, vindt ze. “Maar met anti-Israëlbewegingen heb ik niets. Laatst las ik in treinkrant Spits een stuk waarin betoogd werd dat Israël geen bestaansrecht heeft, daar schrok ik wel erg van.”

Ze sluit haar ogen niet voor het groeiende anti-semitisme in Europa, maar ze wil niet dat de verontwaardiging daarover ook het Palestijnendebat gaat overheersen. “Het slachtofferschap is sterk in de Joodse gemeenschap. De Israëlische samenleving is ermee doordesemd. Altijd heerst het gevoel van ‘wij tegen de rest van de wereld’, iedereen wil ons vermoorden. ‘Kijk maar naar de Romeinen, kijk maar de pogroms in de Middeleeuwen, we moeten het altijd zelf opknappen’. Maar het is tijd om in te zien dat het allang niet meer zo is. Joden hebben al zestig jaar hun eigen staat, een democratie met een ontstellend sterke militaire macht. Hoelang kun je nog volhouden dat je slachtoffer bent? Israël is nu een bezettingsmacht, het behandelt Palestijnen als tweederangs burgers. Kritiek daarop heeft niks met de Holocaust te maken.”

Eerder gepubliceerd in Ad Valvas (PDF), weekblad van de Vrije Universiteit.