Marnix Rueb is daud

Peitâh Breidveld

Eerbetoon aan Marnix Rueb van een fan op Facebook, een bewerking van deze cartoon over de dood van Adriaan Bontebal.

De dood van Marnix Rueb is niet onopgemerkt gebleven. Alle kranten hadden een fijne necrologie over de sympathieke, bescheiden Hagenees. Zelfs de Haagse burgemeester toonde zich aangeslagen. Bij de laatste wedstrijd van ADO werd er een enorm spandoek ontvouwen ter ere van Rueb. Dat hij er niet meer is, zo plotseling ook, is heel, heel erg voor Den Haag.

Rueb heeft er met zijn stripfiguur Haagse Harry een belangrijke bijdrage geleverd aan de emancipatie van de Hagenees. Dat is echt waar. Vóór Haagse Harry was het tot diep in de provincie Amsterdam voor en na. Gezellige Amsterdamse volksjongens domineerden de media met hun lijzige Amsterdams en hun schoonmoedergrappen en gemeier over ‘de hoge heren in Den Haag’ en gesellig bij Tante Sjoan an de toog.

Grover en cynischer

Wie zich in plat Haags uitdrukte, kon het vergeten. Wim Deetman, van oorsprong ook een echte Hagenees, die is opgegroeid in de Schilderswijk, vertelde me in zijn tijd als burgemeester eens dat hij boze brieven kreeg van keurige mevrouwen toen hij zich op televisie in Haagse tongval had uitgedrukt.

Haagse humor is veel grover en cynischer dan Amsterdamse humor en daarom nooit erg populair. Tot Haagse Harry Nederland veroverde. Daarna begon je ook Haagse volksjongens op televisie te zien. Sjaak Bral en Henk Bres en dat soort lui. In Den Haag zelf ontstond een Nieuwe Haagse Golf van Hagenezen die dichtten, rapten, rockten en grappen maakten in plat Haags en op z’n Haags: recht voor z’n raap. Dankzij Rueb, die ook brieven kreeg van Hagenezen die hem bedankten omdat ze zich dankzij hem, schreven ze, niet meer hoefden te schamen dat ze plat Haags praatten.

Zelfs de website GeenStijl, wat ik een typisch Amsterdamse website vind, is besmet door het Haagse Harry-virus. De spelling van ‘mongool’ en ‘dood’ als ‘mongeaul’ en ‘deaud’ verraadt onmiskenbaar de invloed van Marnix Rueb.

Droste-effect

Dus. Maar Rueb is veel meer dan de bedenker van een ontzettend grofgebekte stripfiguur. Ik bedoel: Haagse Harry is veel meer dan een “Kankâh” schreeuwende werkloze in een Aussie trainingspak. Elke strippagina van Haagse Harry zit tjokvol verwijzingen naar de actualiteit en de geschiedenis, naar klassiekers in de popcultuur, inside jokes, scherpe woordgrappen en grappen in grappen. Elk plaatje heeft een Droste-effect waar je ingezogen wordt, zodat het nog heel lang kan duren voordat je aan het eind van de pagina bent.

Rueb was niet zomaar een leuke tekenaar met een gimmick, hij was één van de scherpste satirici van het land. Tegelijkertijd was hij ook één van de mildste. Hij haalde de scherpste kantjes van het harde Haagse af. Sjaak Bral, bijvoorbeeld, met wie hij veel samenwerkte, was voordat hij een bekende Nederlander werd, ontzettend veel grover en compromislozer. Als je hem belde voor een interview vlogen de “kankermongolen” en dergelijke je om de oren. Op televisie zie je een Bral die meer de kant van Paul van Vliet is opgeschoven (ook een Hagenaar die, meen ik, moest fatsoeneren om door het Nederlandse publiek te worden geaccepteerd), maar daarbuiten is-ie, of was-ie, een ongeleid projectiel die door de zeer verstandige Marnix Rueb een beetje in het gareel werd gehouden.

Althans, zo herinner ik me Rueb vooral, de enige ‘normale’ van het groepje anarchistische Hagenezen die in zijn kielzog een gooi deden naar het Bekende Nederlanderschap. Allemaal aardige jongens hoor, maar te wild voor het grote publiek.

Te plat en ordinair

Rueb was dan ook de zoon van een rechter, iemand uit de gegoede klasse. Een Hagenaar die liever Hagenees wilde zijn. Maar zelfs hij werd in Den Haag zelf niet door iedereen in de armen gesloten. Toen Coos Versteeg, die ik kende van De Haagsche Courant, mij vroeg of ik een goede Haagse cartoonist wist voor Den Haag Centraal, de krant die hij oprichtte nadat De Haagsche Courant was opgegaan in het Algemeen Dagblad, noemde ik onmiddellijk Marnix Rueb, maar daar wilde hij niks van weten. Te plat en te ordinair vond-ie dat. Versteeg was meer van Jaap Vegter maar ja, die was een paar jaar eerder overleden. Het werd de keurige Teun Berserik (overigens een groot en zeer ondergewaardeerd talent) maar later is Versteeg toch overstag gegaan en verscheen er elke week een verse Haagse Harry-cartoon in Den Haag Centraal. En zo hoort het. Vind ik.

Rueb was veel te aardig. Iedereen wilde alles altijd gratis van hem (ik ben zelf geen uitzondering) en hij werd daar weleens narrig van, maar hij deed het meestal wel. Er waren wel grenzen aan zijn goedheid. Ik herinner me een signeersessie in de Haagse Stripshop, dat ging altijd met een kilometer lange rij voor de deur en Rueb maar tekeningetjes maken. Legde een fan zijn album voor Rueb neer met een gedetailleerde beschrijving van de tekening die hij erin wenste. De halve Nachtwacht, zeg maar. Rueb keek hem aan en zei: “Je krèg gewaun een poppetjuh, vin’ je dat auk goed?”

Den Haag huilt

Ik had geen idee dat hij ziek was. Ik checkte elke dag zijn Facebook-pagina, de enige Facebook-pagina waarbij ik dat deed. Er staan veel foto’s op van Marnix en zijn vrienden en zijn broer op popfestivals en concerten. Er was volgens mij geen rockconcert dat-ie miste. Ik kwam hem er ook weleens tegen. Bij Tool bijvoorbeeld, of David Bowie. Eigenlijk ging ik er altijd vanuit hem tegen het lijf te lopen, als ik naar een concert ging.

Hij ziet er gelukkig uit op die foto’s. Ik denk dat hij tot aan het einde van zijn leven gelukkig is geweest. Maar pas drie weken voor zijn dood hoorde hij dat hij ziek was. Ik probeer me de hele tijd voor te stellen hoe dat geweest moet zijn. In het ziekenhuis liggen, wetend dat je er niet meer uitkomt. Ik vind het eigenlijk niks voor Rueb. Maar ik vind die hele dood maar niks. Het gebeurt de laatste tijd veel te vaak. Als-ie nou oud was geweest, tachtig of zo.

Dag Marnix, heel Den Haag huilt. En vanuit “Parijswijk’ (ho!ho!ho!) huil ik hard mee.

Voor de laatste keer: Lees mijn intâhview met de meester.