De Veer van Geert

Marcel Hulspas

Setsuko Hara

Geert Mak is een snotneus. Je geeft hem de Gouden Ganzenveer, en vervolgens gaat hij je eens lekker beledigen.

Dat Geert afgelopen donderdag die Veer ontving, stelt an sich natuurlijk niks voor. Dat soort prijzen uitreiken aan schrijvers die allang binnen zijn, dat zijn slechts excuusjes om weer eens lekker elitair samen te klonteren. Met Geert Mak in zijn nette pak! En dat Geert de bijeenkomst een elitefeestje noemde (‘laten we eerlijk zijn..’), dat was alleen maar een wederzijds compliment.

Niet trots maar schuw

Maar vervolgens beweert hij dat die elitefeestjes in de zeventiende eeuw veel leuker waren. Hij vertelt iets over de Muiderkring rond de dichter P.C. Hooft, toen men meende (denkt Geert) dat de elite ‘iets universeels’ moest hebben. En hoe zit dat nu?

‘Waarom is dat niet meer zo? Waarom is het feestje rond de Gouden Ganzenveer zo heel anders? Waarom is de elite niet meer trots, maar schuw?’

Zie je wel, ze waren dus nog wel de elite, daar samen aan de witte wijn.

Na deze hartekreet citeert Geert een rapportje van het SCP, mijmert hij wat over de snelheid waarmee alles tegenwoordig verandert (ach gut ach gut) en komt dan ter zake:

‘We hebben, meent cultuurfilosoof René Cuperus, op dit moment te maken “pseudoleiders zonder troepen en zonder kompas.” Het probleem van de elite is in zijn visie dat deze niet meer geworteld is in de nationale gemeenschap. Daardoor ontstaat een gedesoriënteerde en weifelende elite die niet meer vertrouwt op de eigen politieke intuïtie en het eigen kwaliteitsgevoel. Dit in schril contract met de oude “gebildete” elite, een elite met een bepaalde visie en met bepaalde uitgangspunten, zoals die tot voor kort bestond. Cuperus heeft absoluut een punt….’

Daar stonden ze dan, de Gouden Veertjes. Met net een toastje met zalm achter de kiezen. Ze hadden geen visie, geen intuïtie, geen kwaliteitsgevoel. En dat is schril contrast! Het was, kortom, een heerlijk donderderpreekje dat ze over zich heen kregen. Daar houden Nederlanders van: een kwartiertje hel en verdoemenis. The Passion van Geert. Het kan niet anders: gelouterd ging iedereen weer naar huis.

Moreel en cultureel superieur

Was de elite vroeger echt zo geweldig, zo visionair? Ik ga niet eens op zoek naar tegenvoorbeelden – het hele idee is te belachelijk voor woorden. Elites hebben maar één doel in het leven: de elite blijven. Tactiek: zelfbescherming door afsluiting. En dat door net te doen alsof ze moreel en cultureel superieur zijn aan ‘het volk’.

De oude elite wist van nature hoe het heurt, wat kunst is, wat kwaliteit is, kortom wat het volk moest doen. Als zij sprak, moest het volk zwijgen en luisteren. De elite zou het volk leiden. Via vlijtige arbeid, veel bescheidenheid en een middagje Rijksmuseum naar een nederig en gelukkig bestaan. Die botte elite van toen, die nog veel botter was dan de elite van nu, die stelt Mak ons hier als lichtend voorbeeld.

Eclatante onzin

De man is niet goed snik, of hij had gewoon zin om eens lekker heel lang een hele hoop eclatante onzin te verkondigen.

Ach ja, P.C. Hooft, wie kent hem niet? En zijn ‘iets universeels’! En inderdaad, wat was de elite vroeger toch voortreffelijk, en visionair… en zo vol van goede smaak. En wat was ze geworteld in de nationale gemeenschap! (nee, niet meer besmet, die term.) Wat voelden ze zich toch ‘nationaal’ verbonden met de grommende massa, en de miljoenen straatarme, stinkende boeren. En wat waren ze toch prettig gebildet, met dat ouwe Grieks en Latijn! En welk een visie: God, Vaderland, Oranje! Weg met de socialisten! En die Hitler was niets eens zo slecht bezig! Ja, wat missen we toch een hoop visie tegenwoordig!

Bestaat er iets dommers dan het ophemelen van de arrogante elite van weleer? Is er iets oppervlakkiger dan cultuurpessimisme? Waar, denkt u, mag deze extreem oppervlakkige denker van mij zijn Gouden Ganzeveer steken?

Marcel Hulspas (1960) studeerde natuur- en sterrenkunde te Nijmegen en Utrecht. Hij publiceerde vele boeken, waaronder enkele titels over UFO-onderzoek, ‘Tussen Waarheid en Waanzin‘, een encyclopedie van de pseudowetenschappen, en ‘En de zee spleet in tweeën‘, over de historische bronnen achter het Oude Testament. Zijn nieuwste boek, over Mohammed en het ontstaan van de islam, verschijnt over enkele maanden bij Athaeneum, Polak en Van Gennep.