De ondergang van een avondje Oswald Spengler

Hassnae Bouazza

Scène uit Häxan (Benjamin Christensen, 1922)

Het leek wel of de Toppers er optraden, zo vol zat Paradiso gisteravond. Maar het publiek zat er vanwege de nieuwe vertaling van De ondergang van het Avondland, het bijna honderd jaar oude boek van Oswald Spengler (1880-1936), de filosoof waar mensen als Thierry Baudet en Wierd Duk mee weglopen.

De organisatie had voor een goede verscheidenheid aan meningen gezorgd. Zo volgden op de introductie van vertaler Mark Wildschut een lofzang van filosoof Ad Verbrugge waarna Frits Boterman, die op het werk van Spengler is gepromoveerd, en en NRC-criticus Arnold Heumakers nuchtere, kritische noten kraakten. Socioloog Willem Schinkel, van wie ik al fan was en na gisteren nog meer fan ben, plaatste het boek in de huidige context van nationaal-populisme, filosoof Marli Huijer scheen gelukkig niet alleen haar licht op Spenglers kijk op de multiculturele samenleving maar ook op zijn visie op vrouwen en Volkskrant-redacteur Chris Rutenfrans draaide zijn bekende anti-islam riedeltje af, zoals gebruikelijk ongehinderd door enige kennis.

Thierry B.

Toen Marli Huijer het in navolging van Schinkel over ‘Thierry B.’ had, kwam er commentaar uit de zaal: dat ze hem gewoon bij zijn naam moest noemen. Opvallend dat Schinkel daar niet op werd aangesproken en Marli Huijer wel.

Lette Vos en ik wisselden elkaar af met de presentatie, de avond liep uiteraard enorm uit, en naarmate de middernacht naderde, raakte de zaal leger en leger. Voor het laatste gesprek van de avond schoven antropoloog Femke Kaulingfreks aan, Denker des Vaderlands René ten Bos en rechtsfilosoof en Elsevier-columnist Afshin Ellian.

Kaulingfreks trok een interessante vergelijking tussen het extreem-rechts van Thierry Baudet en moslimradicalen zoals Mohammed B, en toen gebeurde het. Ik stelde Ellian een vraag, maar daar had Ellian geen behoefte aan, hij brieste dat het schandalig was dat Kraulingfeks die vergelijking met Mohammed B. had gemaakt en dat het schandalig was van mij dat ik niet had ingegrepen.

Heilige verontwaardiging

Typisch vond ik dat, de hele avond was beschaafd verlopen, meningsverschillen werden zonder pijn geaccepteerd, nooit werd het persoonlijk, maar Ellian schuift aan en het was alsof je Twitter opende. Die slecht gespeelde, heilige verontwaardiging. Want “vergelijkingen doden”, of iets dergelijk zei Ellian. En “dit is geen geciviliseerd debat”.

Na vijftien jaar ongeremd hitsen tegen moslims, waar Ellian zelf fanatiek aan meedoet, waarbij ook geen vergelijking te ver gaat, geen kritiek te hard is, geen opmerking taboe wanneer het over moslims, vluchtelingen en allochtonen gaat, viel Ellian, kampioen van de vrije meningsuiting, iemand anders aan vanwege een hem onwelgevallige vergelijking.

Hij wilde me onderbreken, maar ik ben niet zoals de vrouwen in Spenglers boek, dus ik vroeg hem me uit te laten praten en daarna Kraulingfeks te laten reageren. Hij mompelde grijnzend iets in de trant van dat ik dan maar moest reageren – nou ja, daar was ik mee bezig. René ten Bos opperde om terug te gaan naar het debat.

Omstreden ideeën

Kaulingfreks liet zich niet intimideren, ze onderbouwde haar analyse heel bedeesd. En daarna gaf Ellian een voorbeeld van wat hij als “geciviliseerd debat” beschouwt: hij vroeg of hij haar dan maar “Femke K.” moest noemen. Tot slot stak hij heel gecivilieerd zijn wijsvinger uit, wees ermee naar Kaulingfreks, grinnikte theatraal en vroeg haar of zij die dame was die de uitgeverij een mail had gestuurd. Kaulingfreks keek hem verbaasd aan. Er was – volgens Ellian, geen idee of het waar is – een vrouw die de uitgeverij had gemaild dat er een disclaimer bij Spenglers boek moest, omdat ze het een gevaarlijk boek vond. Dat vond Ellian hilarisch.

Ik vond het hilarisch dat Ellian op een avond over een omstreden boek met debat over omstreden ideeën niet verder kwam dan het kinderlijke “dat mag je niet zeggen”.

Heb je je door 1146 pagina’s Spengler geworsteld, aantekeningen gemaakt, artikelen en kritieken gelezen en dan sluit je daar de avond mee af.

Hassnae Bouazza is schrijver en journalist, was eindredacteur van en regisseerde Femke Halsema’s serie Seks en de Zonde, schreef een boek over Arabieren, Arabieren Kijken. En ze heeft haar eigen hedonistische site, Aicha Qandisha. Lees vooral ook haar relaas over het racisme op de progressieve redacties waar zij heeft gewerkt.