De Afghanistan-sudoku

Thomas Cool

Als iedere Nederlander heb ik met stijgende verbazing gekeken naar de onwezenlijke discussie die in Den Haag werd gevoerd door onze belangrijkste politici. Jan Peter was even weg naar Vancouver, maar het gedoe werd er niet minder om, en na zijn terugkomst was het gekrakeel niet van de lucht.

Het blijkt om een logische puzzel te gaan. Een soort sudoku voor wie ondersteboven in de wastobbe naar het stukje zeep zoekt. Wel van leven en dood, of je om zeep gaat.

In de coalitie van CDA, PvdA en CU zijn ministers Middelkoop en Verhagen voorstander van voorzetting van de missie in Afghanistan, en zij accepteren de veranderde en verminderde inzet zoals gewenst door de PvdA. Omdat je in een coalitie niet alleen moet nemen maar ook mag geven, lijkt het me dat de PvdA in de handen kan wrijven dat er zo goed naar hen geluisterd wordt.

Hopelijk kunnen de PvdA-ministers zich daarna concentreren op hun eigen ministeries, want daar is nog veel te doen. Begrijpelijkerwijs hebben zij en een kamermeerderheid de visie dat er aan de missie in Afghanistan een einde moet komen, maar zij hebben een jaar gehad om anderen te overtuigen en wanneer dat niet gelukt is kun je overwegen om je verlies te nemen. President Obama help je, denk ik, met een prachtig economisch herstel en niet met betweterigheid ten aanzien van die o zo moeilijke kwestie van 9/11. Ikzelf zou weg willen uit Afghanistan, maar zit niet in de positie dat Obama me uitnodigt in het Oval Office dus ik kan het hem niet uitleggen.

De kern van de kwestie richt zich op de brief van Rasmussen. Dit heeft me enig hoofdbrekens gekost. Waarom stellen de geachte leden van de Tweede Kamer en hun kritische journalisten niet de juiste vragen?

Er is een logisch verschil tussen (a) De verkenningsfase waarin een inventarisatie plaatsvindt die een palet van mogelijkheden beschrijft van wat voor de NAVO acceptabel is, en (b) De afronding van het besluit met een brief van de NAVO die heel specifiek een gericht verzoek doet. Dus een brief van de NAVO die (a) geeft is anders dan een brief van de NAVO die (b) doet.

Onze verdwaalde Tweede Kamer heeft er tot middernacht van donderdag 18 februari over vergaderd maar het cruciale verschil tussen twee soorten brieven niet aan de orde gesteld. Het blijkt ook dat de digitale versie van De Pers meer informatie geeft dan de gedrukte versie. Het blijkt dan ook dat je het hele filmpje van politiek24 moet uitzitten voordat je de tekst van Verhagen krijgt te horen. Verhagen zegt om en nabij (mijn weergave) dit:

“Voorzitter. Zoals de viceministerpresident heeft verklaard, is op basis van de besprekingen tussen de ministerpresident, de viceministerpresident, de ministers van Defensie, Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken contact onderhouden met de NAVO, teneinde een beeld te krijgen van de prioriteiten en de posterioriteiten van ISAF, en van de mate waarin eventueel door Nederland te stellen voorwaarden voor bepaalde opties zouden kunnen worden vervuld. Wat ik heb gemeld aan de secretaris-generaal van de NAVO, heb ik gemeld op basis van goed overleg met de betrokken bewindslieden.” (Mijn weergave.)

Er is goed overleg geweest. Dat was een basis. Wat daarna gebeurde was de vrije keuze van Verhagen.

“In dat overleg werd onder andere gesteld dat een van de voorwaarden voor verdere discussie over de opties was dat er een expliciet verzoek van de NAVO moest komen.” (Mijn weergave.)

Het is een logische conditie. Ergens moeten knopen worden doorgehakt. Je moet weten wat de opties voor de NAVO zijn, voordat je kunt kiezen. Ook als je de missie eventueel niet wilt voortzetten maar bezig bent om op open wijze de opties te verkennen dan is het zinvol om te weten wat de mogelijke opties voor de NAVO zijn. Wanneer dat allemaal achter de rug is en je wilt iets met de NAVO dan is een expliciet verzoek van de NAVO nodig.

“Dat heb ik aan de secretaris-generaal van de NAVO laten weten. Er was een expliciet verzoek nodig om de discussie te kunnen voortzetten. Dat er een expliciet verzoek van de secretaris-generaal van de NAVO zou komen, was derhalve geen verrassing.” (Mijn weergave.)

Nou ja, geen verrassing voor Verhagen. Zie wat er aan zijn melding aan de NAVO verandert: wat een inventarisatie (a) had moeten zijn werd plotseling een expliciet verzoek (b). Weliswaar is het logisch dat er ooit zo’n expliciet verzoek moet komen maar het is niet perse logisch om te denken dat de besluitvorming al in dat stadium zou zijn.

Kortom, het lijkt erop dat Verhagen zijn discretionaire positie al dan niet bewust heeft gebruikt om een sterkere brief van de NAVO te krijgen dan waar het PvdA-smaldeel aan toe was.

Je kunt wel zeggen dat Wouter Bos daarna tamelijk onhandig heeft geöpereerd. In plaats van zijn onkunde te etaleren had hij beter kunnen analyseren hoe e.e.a. gegaan was en vervolgens de coalitiegenoten het probleem voorleggen. De duistere aandrang om het kiezersvolk puzzels voor te leggen, verdient niet altijd de schoonheidsprijs.

Het is een opluchting dat de puzzel nu in ieder geval is opgelost. Wat het kabinet vervolgens gaat doen, is maar beperkt interessant. (Er blijken horden journalisten op het Binnenhof rond te lopen maar sudoku’s zie ik ze niet doen.) Verhagen zou kunnen aftreden maar zal waarschijnlijk voor de lieve vrede blijven zitten om daarna te kijken welke aanvaardbare post elders beschikbaar komt.

De beleidsmatige keuze is: (1) Het kabinet kan gerust besluiten om de manschappen eind dit jaar thuis te laten komen. Na de “rechte rug” van Balkenende t.a.v. Irak kan men zich zo’n “rechte rug” van Bos voorstellen. Het argument is ook helder: een signaal aan de Afghaanse regering om zelf orde op zaken te stellen. En vanzelfsprekend, wanneer het terugtrekken op 1 november begint, is er alle ruimte om op 1 november te besluiten toch maar te blijven. Het kan geen kwaad om er eens zo over te denken. (2) Er komt een positieve reactie op de brief van Rasmussen maar ook een intensivering van de diplomatie om te laten zien dat de wereld helemaal verkeerd bezig is ten aanzien van 9/11. (3) Den Haag lost de puzzel op geheel eigen wijze op.

Thomas Cool is voorzitter van het Sociaal Liberaal Forum