Home » Archief » Achter de Kawat


[07.03.2010]

Achter de Kawat

Peter Breedveld

zin22
Illustratie: Zinaida Serebriakova

Als het over de Tweede Wereldoorlog gaat, is er nog altijd relatief weinig aandacht voor het leed in de Jappenkampen. Toen de overlevenden na de bevrijding uit Nederlands-Indië naar Nederland terugkeerden, hoefden ze al helemaal niet op enige sympathie te rekenen. “Altijd hoorden we datzelfde argument, dat wij het tenminste lekker warm hadden gehad”, zei ex-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot, als kind zelf in een Jappenkamp geïnterneerd, bij de opening van de tentoonstelling Achter de Kawat in het Haagse Museon.

Het is een indrukwekkende expositie van tekeningen van illustrator/ontwerper Charles Burki, die van 1942 tot en met 1944 in een Jappenkamp zat, daarna naar Japan werd verscheept, de torpedering van zijn schip overleefde, tien dagen in de Stille Oceaan ronddobberde, werd opgepikt door een Japanse walvisvaarder, gevangengezet in een kamp bij Nagasaki en toen de atoombom op Nagasaki overleefde.

Zijn tekeningen hebben de oorlog (en de tropen) op al even miraculeuze wijze overleefd. Vlak voor zijn vertrek naar Japan had Burki ze begraven – nota bene onder de toegangspoort van het gevangenkamp – en een medegevangene bezorgde ze in 1946 weer bij Burki terug.

Ik heb vaker tekeningen uit concentratiekampen gezien, ruwe schetsen van houtskool of met een stompje potlood. Stiekem gemaakt, want ontdekking zou op harde lijfstraffen komen te staan. Vaak op halfvergaan papier, want dat was schaars en de vochtige tropenhitte is genadeloos voor papier.

In dat licht zijn de tekeningen van Burki verbluffend. Gedetailleerd uitgewerkt, vaak geïnkt, technisch perfect. Ik sprak één van zijn dochters, zelf illustrator, en vroeg haar of hij de tekeningen misschien thuis had uitgewerkt, met de schetsen, die hij in het kamp had gemaakt, als basis. Nee, zei ze. Wat er op die expositie hangt, is allemaal in de oorlog in het Jappenkamp gemaakt. Burki tekende ook portretten van Japanse officieren, die papier, potloden en inkt voor hem regelden.

“Als ik die tekeningen zo bekijk, heeft Burki het gerieflijker gehad dan wij”, zei Bot. Ik moet eerlijk zeggen dat ik bij Burki’s tekeningen ook het gevoel heb dat het niet ongezellig was in zijn Jappenkamp. Er hangen wat schokkende tekeningen, bijvoorbeeld van drie geëxecuteerde gevangenen die hadden geprobeerd te ontsnappen, maar verder wekken de gevangenen vooral de indruk van een groep haveloze vakantiegangers, die met oude rotzooi hemelbedden en hangmatten improviseren, rijstwijn stoken, surrogaattabak maken en loltrappen. Burki’s dochter vertelde me dat het een soort woonwijk was met prikkeldraad eromheen, dat kamp. De Japanse bewakers bevonden zich buiten en interesseerden zich niet bovenmatig voor wat zich binnen afspeelde.

burki1

burki2

burki3

burki4

Bij sommige tekeningen schoot ik spontaan in de lach. Koddige beeldverhalen zitten erbij, van gevangenen die elkaar gekmaken met steeds groteskere geruchten over de bevrijding van Java, over de frivole baarden die ze lieten staan nadat ze werden verplicht hun hoofdhaar af te scheren, over de maaltijden, waar weinig variatie in zat: ‘weekmenu: soep met rijst, rijst met soep, rijstsoep, soeprijst, rijstige soep, soepige rijst’, enzovoort, een sierlijke tekening van een lief poesje in het gras met het onderschrift ‘vleesch’.

In vitrines zijn ook voorwerpen uit het kamp te zien, en een dagboekje van Burki’s vrouw, die elders op Java in een kamp zat. Ze schrijft dat ze haar lieveling zo vreselijk mist, terwijl ik bij Burki niet één verwijzing naar zijn vrouw heb ontdekt, wat ik opvallend vind.

burki5

Burki kreeg het pas echt moeilijk toen hij op de oceaan ronddobberde, wat volgens zijn dochter de meeste indruk op hem heeft gemaakt. Aan de atoombom op Nagasaki hield hij alleen wat brandwonden over. De tekeningen, die hij van andere overlevenden maakte, zijn afschuwelijk: mensen die over hun hele lichaam zijn verbrand, een man met een hoofd als een bloemkool, met vreselijke karbonkels overal.

burki7

Burki overleed in 1994 op 85-jarige leeftijd, na een vol en gelukkig leven, als ik de verhalen mag geloven. “Thuis richte hij zijn slaapkamer net zo in als hij in het kamp had gedaan, met al zijn bezittingen om hem heen”, vertelde zijn dochter, wier naam ik helaas niet heb gevraagd. Van Esther Gasseling van uitgeverij Xtra, die zijn kampschetsen in een bundel heeft heruitgebracht, begrijp ik dat Burki ook strips tekende. Ik ben er erg benieuwd naar, want Burki is een zeldzaam goede tekenaar, die bijna tastbaar materiaal tekent (textiel, glas, je kunt het bijna uit de tekeningen pakken) en wiens werk ook een geweldige dynamiek bezit.

burki6

Charles Burki: Achter de Kawat, 176 pagina’s in zwart-wit, uitgeverij Xtra, prijs € 15,-. Tentoonstelling in het Museon te zien tot en met 5 september.

Peter Breedveld, 07.03.2010 @ 09:47

[Home]
 

5 Reacties

op 07 03 2010 at 10:12 schreef Rob:

Burki was de man achter de DAF-reclames van na de oorlog. [img]http://www.dfpro.nl/uploads/images/wonderjaren-daf.jpg[/img]
Het valt me wel vaker op dat oud-Indischmensen altijd praten over de gezelligheid van die jaren. Ontberingen en martelingen, maar wat was het toch leuk. Dat vind je ook terug in de memoires van Wim kan, bijvoorbeeld.

op 07 03 2010 at 11:03 schreef Benech:

Een deel van de tekeningen herken ik. Maar man, ik zou bijna een moord doen voor de helft van zulk tekentalent. Zo fotorealistisch echt, wow.

op 07 03 2010 at 17:29 schreef Bert Brussen:

Het is bijna schokkend te noemen dat iemand zo mooi kan tekenen terwijl er w.s. niets meer voorhanden was dan een stompje potlood of houtskool.

op 09 03 2010 at 06:05 schreef leo schmit:

Ik ben net licht gestresst onderweg geweest, het is allemaal weer goed gegaan, en nu kijk ik in Cititel Penang van boven neer op het St Joseph Home, Eastern Oriental Hotel, de zeestraat naar Buttersworth, en op een monstergebouw dat daar midden tussen in wordt opgetrokken, nog gehuld in groen gaas met kranen erbovenuit piekend. Dat beloofd niet veel moois vergeleken met het dakpannenschoon van de britse koloniale architectuur daaronder in het groen. Iets waar wij in nederlandsch-Indie ook patent op hadden; ik zou nog wel eens een competitie willen uitschrijven tussen britse en nederlandse kolonisators (pardon architecten) in de jaren 20, voordat de ‘Jappen’ kwamen.

Bij het zien van Burki denk ik aan ‘King Rat’ van Clavell (zijn beste boek over het leven in het Chiangi kamp), ik herinner me iets van Jeroen Brouwer over kampleven, maar ik heb geen titel, en er is natuurlijk de classic ‘Empire of the Sun’ van Barnard. Allemaal verdichtsels rond het kampleven, dat zo kwaad nog niet was. De biljarttafel van Burki getuigt hiervan. Afbeelding 14 is ook schitterend want hier wordt niet alleen een luilak afgebeeld met 5 kussens onder zijn hoofd, maar ook de kaart van Nederlandsch Indie. Dacht Burki misschien dat dat nog terug zou komen daar vanuit de hangmat gezien?

op 09 03 2010 at 18:40 schreef diadorim:

Het lijkt mij dat het op deze manier uitbeelden van de Jappenkampen ongeveer hetzelde is als de italiaanse fascistische strafkolonies als maatstaaf nemen voor het nazistische kampsysteem. Als je deze tekeningen bekijkt lijkt een Jappenkamp op een hostel voor backpackers

Nieuwe reactie
Naam:
E-mail:
Homepage:
  Afbeelding invoegen
 

 


Home

Archief

 

Become a Patron!
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

Vermaakt u zich een beetje met deze site? Laat uw waardering blijken met een kleine donatie (grote mag ook!): NL59 RABO 0393 4449 61 (SWIFT BIC RABONL2U) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.

 

pbgif (88k image)
 

MEEST GELEZEN IN APRIL

O De annihilatie van Sidney Smeets

O IJdele Schurken

O Waarom zit Dion Graus niet in de gevangenis?

O Waarom wokies moeten worden bestreden met alles wat we hebben

O Wees niet zo’n empathieloze lul, medemenselijkheid is in ons eigen belang

O Kritiek is mooi, zolang je maar wel je bek houdt

O Sidney en Sibren zijn allebei domme, domme jongens geweest

O De journalistiek heeft meer Talitha Muusses nodig

O YouPorn

O Nederland wordt geen beter land als Rutte maar weg is

 

MEEST GELEZEN EVER

O YouPorn

O Hoi, Jesse Klaver, ik heb geen zin om te boeten voor jouw papatijd

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Ik word vervolgd wegens belediging van een seriebelediger

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O Ga je nu Wierd Duk ontslaan, Telegraaf?

O Ik ga naar Japan verhuizen

O Hoi, Onderwijsraad, zit de mensen eens niet zo in hun nek te hijgen!

O Kappen met je hypocriete gejank, landgenoten, je racisme schijnt door

O Lekker hitsen tegen migranten met Wierd Duk en Lucas Hartong

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

“Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.” (Hafid Bouazza).

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“Literaire Spartacus” (André Holterman)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

네덜란드 매체 프론탈 나크트(Frontaal Naakt)에 따르면, 네덜란드 라 (MT News)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.” (Lousewies van der Laan)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS