Home » Archief » De teloorgang van het zien


[18.06.2014]

De teloorgang van het zien

René Süss

ger8
Illustratie: Henri Gerbault

Het verhaal van Mattan Tora – de gave van de Tora – aan Mosjee in hoofdstuk 19 en 20 van het boek Exodus is ongetwijfeld één van hoogtepunten van de vertelkunst in de Hebreeuwse bijbel.

Hoe moeten we ons die beroemde scène voorstellen? Zou er werkelijk ooit een mannetje genaamd Mosjee geweest zijn dat het steile roodgranieten, rokende bergmassief van de Sinaj is opgeklommen om er de beide tafelen van JHWH te ontvangen en voor ons naar beneden te brengen? Een al te naieve gedachte, lijkt me.

Kinderen Israëls

Maar wie ooit als de kinderen Israëls dit gebergte met een hoogte van tussen de 1500 en 2600 meter vanuit het dal zag opdoemen, kan zich voorstellen hoe er verhalen omheen zijn geweven. Vermoedelijk, ja hoogstwaarschijnlijk, werden die gedurende de ballingschap in Babylon op schrift gesteld op basis van oude overleveringen. Zo kwamen ze terecht in de voor ons gezaghebbende heilige Schrift en vormen ze tot op deze dag als de Tora een bron van inspiratie.

Eens functioneerden ze vooral als bemoediging: zoals ooit onze voorouders Mitsrajiem, het land van de knechtschap, Egypte, ontvluchtten, zo zullen wij dit Babylon, het ons vreemde land ontvluchten: ooit. En wellicht vierden ze toen al de seider in een bepaalde, vroege vorm.

Als liedjes van verlangen dus waarin de Tora werd bezongen, zo stel ik mij voor, functioneerden deze teksten. En het is heel goed mogelijk dat ze in de mond zijn gelegd van ene Mosjee, een man met kennelijk groot gezag in de gemeenschap van de kinderen Israëls.

Zintuigelijke waarnemingen

Als de G(g)eest inderdaad de buitenkant bemint, zijn wij aangewezen op onze zintuigen om die buitenkant te exploreren. Zo overbruggen we in diezelfde Geest, die ons leidt, de eeuwen.

Nadat in Exodus 20:1-17 de tien woorden hebben geklonken, horen we in vers 18:

‘En heel het volk, zij zagen
de onderslagen,
de bliksems,
het geluid van de sjofar,
de rokende berg.
Het volk zag het
en ze deinsden terug
en stonden van verre.’

Wat opvalt is het gebrek aan precisie ten aanzien van de zintuigelijke waarnemingen, waarvan hier sprake is. De schrijver lijkt zich er niet aan te storen en schrijft tot tweemaal toe: ‘het volk, zij zagen’ (ro’iem et ha kolot’). Maar hoe zie je donderslagen, het geluid van de sjofar en de geur van de rokende berg?

Openbaring van een tekst

Dat kan alleen als je het zien ‘letterlijk’ neemt: het betekent dat de openbaring, de openbaring van een tekst is en dat die tekst uit consonanten bestaat, die je in feite niet kunt lezen, niet ten gehore kunt brengen. Wij hebben niet meer in handen dan de verschriftelijking van het ooit gehoorde. Wij zien de letters en horen vervolgens de woorden. Een eerste conclusie.

Zonder er een probleem van te maken, worden dus alle zintuiglijke waarnemingen door de schrijver samengevat onder de ene noemer van het zien. En dit zien heeft duidelijk, en bedoeld, lijkt mij, het primaat. De ooggetuige is de primaire getuige. Een – tweede – conclusie van verstrekkende betekenis!

Dat ontgaat helaas de vele vertalers die de precisie willen ‘herstellen’ door het zien te vervangen door ‘waren getuige van’, rationaliserend in vele variaties. Maar zo verliest de tekst zijn pointe!

Mystieke tradities

Nota bene: typerend is dat de medische specialismen die over de ogen gaan, (de oren en de huid gaan nogal laag, althans in Nederland!) worden gewaardeerd. Audiologen worden pas ‘opgemerkt’ als ze ook over kelen en neuzen gaan. Dit in tegenstelling tot de specialismen die zich bezig houden met de zogenoemde ‘vitale’ organen. Die zul je namelijk als ze het laten afweten, moeten vervangen wil het leven door kunnen gaan; maar ogen bij voorbeeld kun je onder omstandigheden wel missen. Hm. Het lijkt me nogal een handicap. Hoe zou je verliefd kunnen worden als je niet kunt zien, horen en voelen?

Het is een goed gebruik, afkomstig uit de mystieke tradities van het Jodendom, om waarde te hechten aan het eerste voorkomen van een woord in de Schrift. Welnu ‘zien’ verschijnt voor het eerst als activiteit van G’d na de schepping; tot zeven maal (!) toe horen we in Genesis 1: 4,10,12,18, 21, 29 en 31: G’d zag dat het goed was, in vers 31 zelfs zeer goed. Opmerkelijk, die kwalificatie ontbreekt in Genesis 1:27 waar G’d de mens schiep! Pas in vers 31, toen G’d zag dat alles wat hij had gemaakt zeer goed was, blijkt de mens erbij inbegrepen! Dat lijkt ook ecologisch van belang om namelijk tot een ‘kosmopolitische ethiek’ (Hannah Arendt) te komen.

Alles sal reg kom

Een derde conclusie luidt: G’d ziet als eerste. Het blijkt een openbaringscategorie, die primair in het teken van het goede begin staat. Voordat de blik van een mens de schepping bereikt om te oordelen was er de goedkeurende blik van G’d. Hoeveel slechts er ook in de Schrift en daarbuiten door G’d en zijn schepselen ‘gezien’ wordt, het goede begin kan niet meer ongedaan worden gemaakt. En dan ook op zijn Zuid-Afrikaans: ‘alles sal reg kom’.

In het vervolg van Genesis culmineert dit gegeven in wat ik een kernvers noem: Genesis 16:13. Uit de mond van Avrahams slavin Hagar horen we:

‘En zij riep de naam van JHWH, die tot haar sprak:
jij bent een G’d die ziet. (‘
Du, Gott der Sicht‘, vertaling Buber/Rosenzweig)
Want zei ze: zag ik hier niet degene die naar mij omzag?
Daarom noemt men de bron,
bron van de Levende, die mij zag (Lachai-Roï).
Hij ligt tussen Kadesj en Bered.’

Offer van Abraham

Het zien van JHWH staat dus in een ethisch kader. Hij is Degene die naar mensen, hun belangen en hun noden omziet. Een illustratie vinden we in Genesis 22, het zogenoemde offer van Abraham, waar we horen dat als G’d voorziet, de mens de mogelijkheid van het zien krijgt (vers 8, 13). ‘En Abraham noemde de naam van die plaats: JHWH voorziet’ (vers 14). En, daarbij aansluitend, horen we in Psalm 113:5:

‘Wie is gelijk JHWH, onze G’d?
Die zeer hoog woont,
die zeer laag ziet,
in de hemel en op de aarde’.

Prachtig vertaald door Buber/Rozenzweig:

Der Sitz hat in der Höhe,
der Sicht hat in die Tiefe’
.

Gedigitaliseerde cultuur

JHWH kiest zijn positie hoog, niet omdat hij zo nodig hoogverheven wil zijn boven zijn schepselen, maar om hen deste beter te kunnen zien in hun ellende.

In onze gedigitaliseerde cultuur valt een teloorgang te constateren van het bijbelse primaat van het zien. Bijna alles gaat afstandelijk toe, zonder zien ‘van aangezicht tot aangezicht’. We horen per tele-foon op afstand en we kijken tele-visie, op afstand. Met het skypen vatten we zien en horen samen in één, even afstandelijk gebeuren. De climax van het zintuiglijke, de aanraking wordt niet bereikt, eerder gemeden. Kortom: het blijft allemaal surrogaat.

Thuis, op straat, op terrasjes en in cafés zitten de smartphones aan onze handen vastgeplakt en zijn we vaker met afwezigen dan met degene die naast ons aan tafel zit aan het “communiceren”‘ (Joke J. Hermsen).

Werkwoord ´zien´

Het is onbegrijpelijk dat ook in recente studies in ons taalgebied ‘zien’ geen thema is dat op belangstelling kan rekenen. In Werkwoorden in de Bijbel van Piet Schelling (2006), en ook in De Bijbel Theologisch; Hoofdlijnen en Thema’s (2011) onder redactie van Klaas Spronk en Archibald van Wieringen zoekt men tevergeefs naar het werkwoord ‘zien’.

Dat was trouwens ook al het geval in het destijds zeer populaire Bijbelse Woorden en hun Geheim (1957) van F.J. Pop, waarin ‘zien’ kennelijk niet tot die geheimen behoort. Alleen in het rechts-protestantse Woordenboek voor Bijbellezers uit 2005 lezen we iets over ‘zien’ en ‘kijken’.

René Süss heeft een nieuw boek uit: Sjabbat Sjalom, een verzameling ‘droosjes’, korte toelichtingen bij Tora-teksten. Eerder schreef hij onder andere Luthers Theologisch Testament, zijn proefschrift over het virulente antisemitisme van Maarten Luther. Hij maakte er een paar vijanden mee. Ook schreef hij De Geest Bemint de Buitenkant, over de lichamelijkheid in het jodendom en Luther, een Sympathieke Potentaat.

René Süss, 18.06.2014 @ 07:35

[Home]
 

4 Reacties

op 18 06 2014 at 10:45 schreef MNb:

“worden dus alle zintuiglijke waarnemingen door de schrijver samengevat ”
Dat noemen we tegenwoordig waarnemen.

“De ooggetuige is de primaire getuige.”
Dat is dan jammer voor het boek, want de psychologie heeft ondubbelzinning de onbetrouwbaarheid van ooggetuigen aangetoond.

“Audiologen worden pas ‘opgemerkt’ als …”
De vele muziekliefhebbers zullen het met je oneens zijn.

“Het is onbegrijpelijk dat ook ….”
Dat is heel verstandig. Zien, horen enz. is een onderwerp dat je beter aan de natuurwetenschappen kunt overlaten. Of je uitleg bevestigt die en dan halen we onze schouders op, behalve eventueel “oh oh oh, wat waren ze toen al verstandig”. Of je uitleg conflicteert en dan kan die in de prullenbak, behalve eventueel “oh oh oh, ze begrepen er toen nog niets van.”
Dat zullen maar weinig vorsers een aantrekkelijk vooruitzicht vinden.

op 18 06 2014 at 11:15 schreef Rob Z:

Een klaagzang op het verschijnsel dat mensen de ‘natuurlijke’ zintuigen langzaam vervangen door kunstmatige zintuigen?

Wel eens in een vliegtuig gezeten? Piloten is juist afgeleerd te vertrouwen op hun zintuigen; alleen wat de instrumenten zeggen is waar.
Waarneming is zó subjectief dat het onbetrouwbaar is.

op 18 06 2014 at 11:49 schreef Thomas E:

Ik denk dat ‘zien’ juist ten behoeve van de overtuigingskracht zo’n prominente plaats in de Schrift heeft gekregen. ‘Je moet dit écht geloven, want het is daadwerkelijk GEZIEN.’ Tja.

op 18 06 2014 at 13:52 schreef wiske:

Gosh, ik wou iets héél anders zeggen.
Maar ik zie de consensus geprefereerd worden boven de waarneming, is dit waarom men de eigen ervaring dan maar laat varen ?
https://www.youtube.com/watch?v=PdDuIaamVQs

Nieuwe reactie
Naam:
E-mail:
Homepage:
  Afbeelding invoegen
 

 


Home

Archief

 

STEUN FRONTAAL NAAKT MET EEN TIKKIE!

 

 

 

Become a Patron!
 

Let op: Toelating van reacties en publicatie van opiniestukken van anderen dan de hoofdredacteur zelf betekent geenszins dat hij het met de inhoud ervan eens is.

 

pbgif (88k image)
 

Vermaakt u zich een beetje met deze site? Laat uw waardering blijken met een kleine donatie (grote mag ook!): NL59 RABO 0393 4449 61 (SWIFT BIC RABONL2U) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.

 

pbgif (88k image)
 

MEEST GELEZEN IN AUGUSTUS

O In Nederland kun je helemaal niet zijn wie je wilt zijn

O Sander Schimmelpenninck en de fopfeministen

O Op Twitter laat je je sociale gezicht zien, in het stemhokje ga je voor Fort Europa en weg met de bruintjes

O Mannen met nagellak

O Witte homohaat bestaat niet

O Auschwitz open voor de zwarten

O Woke? Ik kan het niet meer horen

O YouPorn

O Liever Turks dan Domrechts

O Yossarian in Madrid (2)

 

MEEST GELEZEN EVER

O YouPorn

O Hoi, Jesse Klaver, ik heb geen zin om te boeten voor jouw papatijd

O De koning van het uittrekken van de damesslip

O Ik word vervolgd wegens belediging van een seriebelediger

O Verplicht naakt douchen op school, jongens en meisjes bij elkaar

O Ga je nu Wierd Duk ontslaan, Telegraaf?

O Ik ga naar Japan verhuizen

O Hoi, Onderwijsraad, zit de mensen eens niet zo in hun nek te hijgen!

O Kappen met je hypocriete gejank, landgenoten, je racisme schijnt door

O Lekker hitsen tegen migranten met Wierd Duk en Lucas Hartong

 

pbgif (88k image)
 

CONTACT
Stuur uw loftuitingen en steunbetuigingen naar Frontaal Naakt.

 

NIEUWSBRIEF
Ontvang gratis de Frontaal Naakt nieuwsbrief.

 

pbgif (88k image)
 

BLURBS
“How does it feel to be famous, Peter?” (David Bowie)

“Frontaal Naakt dient een publiek belang” (mr. P.L.C.M. Ficq, politierechter)

“Peter schrijft hartstochtelijk, natuurlijk beargumenteerd, maar zijn stijl volgt het ritme van zijn hart.” (Hafid Bouazza).

“Ik vind dat je beter schrijft dan Hitler” (Ionica Smeets)

“Peter is soms een beetje intens en zo maar hij kan wél echt goed schrijven.” (Özcan Akyol)

“Jij levert toch wel het bewijs dat prachtige columns ook op weblogs (en niet alleen in de oude media) verschijnen.” (Femke Halsema)

“Literaire Spartacus” (André Holterman)

“Wie verlost me van die vieze vuile tiefuslul?” (Lodewijk Asscher cs)

“Pijnlijk treffend” (Sylvana Simons)

네덜란드 매체 프론탈 나크트(Frontaal Naakt)에 따르면, 네덜란드 라 (MT News)

“Echt intelligente mensen zoals Peter Breedveld.” (Candy Dulfer)

“De Kanye West van de Nederlandse journalistiek.” (Aicha Qandisha)

“Vieze gore domme shit” (Tofik Dibi)

“Ik denk dat de geschiedenis zal uitmaken dat Peter Breedveld de Multatuli van deze tijd is.” (Esther Gasseling)

“Nu weet ik het zeker. Jij bent de antichrist.” (Sylvia Witteman)

“Ik ben dol op Peter. Peter moet blijven.” (Sheila Sitalsing)

“Ik vind hem vaak te heftig” (Hans Laroes)

“Schrijver bij wie iedereen verbleekt, weergaloos, dodelijk eerlijk. Om in je broek te piesen, zo grappig. Perfecte billen.” (Hassnae Bouazza)

“Scherpe confrontatie, zelfs als die soms over grenzen van smaak heen gaat, is een essentieel onderdeel van een gezonde democratie.” (Lousewies van der Laan)

“Ik moet enorm lachen om alles wat Peter Breedveld roept.” (Naeeda Aurangzeb)

“We kunnen niet zonder jouw geluid in dit land” (Petra Stienen)

“De scherpste online columnist van Nederland” (Francisco van Jole)

“Elk woord van jou is gemeen, dat hoort bij de provocateur en de polemist, nietsontziendheid is een vak” (Nausicaa Marbe)

“Als Peter Breedveld zich kwaad maakt, dan wordt het internet weer een stukje mooier. Wat kan die gast schrijven.” (Hollandse Hufters)

“De kritische en vlijmscherpe blogger Peter Breedveld” (Joop.nl)

“Frontaal Naakt, waar het verzet tegen moslimhaat bijna altijd in libertijnse vorm wordt gegoten.” (Hans Beerekamp – NRC Handelsblad)

“De grootste lul van Nederland” (GeenStijl)

“Verder vermaak ik mij prima bij Peter Breedveld. Een groot schrijver.” (Bert Brussen)

“Landverrader” (Ehsan Jami)

“You are an icon!” (Dunya Henya)

“De mooie stukken van Peter Breedveld, die op Frontaal Naakt tegen de maatschappelijke stroom in zwemt.” (Sargasso)

‘De website Frontaal Naakt is een toonbeeld van smaak en intellect.’ (Elsevier weekblad)

“Frontaal Gestoord ben je!” (Frits ‘bonnetje’ Huffnagel)

“Jouw blogs maken hongerig Peter. Leeshonger, eethonger, sekshonger, geweldhonger, ik heb het allemaal gekregen na het lezen van Frontaal Naakt.” (Joyce Brekelmans)

‘Fucking goed geschreven en met de vinger op de zere plek van het multicultidebat.’ (jury Dutch Bloggies 2009)

Frontaal Naakt is een buitengewoon intelligent en kunstig geschreven, even confronterend als origineel weblog waar ook de reacties en discussies er vaak toe doen.’ (jury Dutch Bloggies 2008)

‘Intellectuele stukken die mooi zijn geschreven; confronterend, fel en scherp.’ (Revu)

‘Extreem-rechtse website’ (NRC Handelsblad)

‘De meeste Nederlanders zijn van buitengewoon beschaafde huize, uitzonderingen als Peter Breedveld daargelaten.’ (Anil Ramdas)

‘Peter Breedveld verrast!’ (Nederlandse Moslim Omroep)

‘Breedveld is voor de duvel nog niet bang’ (Jeroen Mirck)

‘Nog een geluk dat er iemand bestaat als Peter Breedveld.’ (Max J. Molovich)

‘Godskolere, ik heb me toch over je gedróómd! Schandalig gewoon.’ (Laurence Blik)

 

pbgif (88k image)
 

 

(Advertentie)
 

 

pbgif (88k image)
 

LINKS

 

 

RSS RSS