Joden van de Joden

Hassnae Bouazza

Illustratie: Luis Ricardo Falero

“Waar kom je vandaan?”, vraagt de Libanese schrijver Elias Khoury na afloop van ons vraaggesprek. “Marokko”, antwoord ik. “Marokko? Kun je ook Marokkaans koken?”

Khoury weet wat écht belangrijk is in het leven. We hebben het net gehad over zijn lijvige, maar bijzonder mooie roman Poort van de Zon, waarvan net de Nederlandse vertaling is verschenen. Khoury was in Nederland uitgenodigd voor het Crossing Border festival. De roman, een liefdesgeschiedenis tegen de achtergrond van de Palestijnse kwestie, is al eerder in het Hebreeuws vertaald en kreeg veel lof: het boek is gespeend van enig slachtofferschap en bevat menige uithaal naar zowel Palestijnen als Arabieren die de Holocaust ontkennen of bagatelliseren. “Dat is zo ontzettend stom. De Holocaust was verschrikkelijk en dat moet je gewoon onder ogen zien.”

De Poort van de Zon uit de titel van het boek is een grot, waar de hoofdpersonen Joenis en Nahiela elkaar op gezette tijden treffen. Het echtpaar is gescheiden door de ‘kunstmatig en met geweld gecreëerde’ grenzen tussen Palestina en Libanon. Bij de Poort van de Zon kunnen de geliefden elkaar weer zien en beminnen, en de sores van het dagelijkse bestaan ontvluchten. De roman vertelt het verhaal van deze onmogelijke liefde, maar ook van de vele bewoners in de vluchtelingenkampen, die uit hun huizen in hun Palestijnse dorpen zijn verdreven.

“Niet alle verhalen zijn authentiek”, zegt Khoury. “Veel is gebaseerd op mondelinge overleveringen van wat er is gebeurd in die dorpen. Maar het is dan ook een roman, ik ben een verhalenverteller. Mijn idee was om een liefdesverhaal te schrijven en het idee sprak me aan van Younes en Hilla, die de grens moeten oversteken om bij elkaar te zijn en met elkaar te vrijen. Maar om dat verhaal heen moest ik een context bouwen.”

Het is een liefdesverhaal, maar het symboliseert ook het verhaal van Palestina.

“Als je dat wilt. Ik hou niet van symboliek.”

Maar je bent Arabier, hoe kun je nou niet van symboliek houden?

“Nou, dan ben ik maar geen Arabier. Het is een liefdesverhaal, maar ook mijn liefdesbetuiging aan de Palestijnen.”

Wat betekent Palestina nu nog? Is het niet een symbool geworden van iets wat nooit meer zal zijn?

“De relatie van Palestijnen met hun thuisland is hetzelfde. Die is niet veranderd. In de rest van de wereld is die wel veranderd. Vroeger was het moeilijk om hun verhaal te vertellen: hun stem was hen ontnomen, omdat ze de slachtoffers van slachtoffers waren. In 1948 waren de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust nog maar net over, dus niemand wilde het verhaal van de verdreven Palestijnen horen. Ze verloren eerst hun land, toen hun naam (Palestijnen in Israël worden namelijk Arabieren genoemd – HB) en uiteindelijk konden ze ook hun verhaal niet kwijt. Dat maakte van hen dubbele slachtoffers. Palestijnen zijn de Joden van de Joden.”

Oei, dat hakt erin.

“Het is zo. Israëli’s zijn nu de slachtoffermakers, de veroveraars, de bezetters. Ze verdrijven een heel volk. Het is etnische zuivering. Zie wat er in Servië en Kosovo is gebeurd. Toen greep de wereld wel in, maar in het geval van de Palestijnen is de wereld verlamd. Het is een tragedie die al 62 jaar voortduurt en dat maakt het zo anders dan de andere tragedies. De eerste verklaring voor het feit dat er niks verandert, is ideologisch. Het is het schuldgevoel van Europa. Europa moet zich voor altijd schuldig blijven voelen over de Holocaust en het antisemitisme dat daaraan voorafging. Maar ik vind het anti-islamisme van nu een vorm van antisemitisme. Een ander belangrijk punt is dat de strategische belangen van de VS hetzelfde zijn als die van Israel.”

Zal er dan iets veranderen? Er is niks meer over van het oorspronkelijke Palestijnse gebied, en van de Arabische regimes moet je het niet hebben.

“Die regimes hebben nooit iets gedaan. Ze haten de Palestijnen.”

Waarom?

“Omdat ze hen herinneren aan hun eigen onmacht en omdat de Palestijnen een oplossing willen, maar die Arabische regimes kunnen niks. Ze zijn impotent, corrupt en dictatoriaal. Ik zie geen oplossing.”

Een van de personages in het boek vraagt zich af waarom ze nog voor Palestina vechten, voor iets wat niet meer is.

“Dat moet je in de context zien, die leidt niet tot jouw conclusie. Ik schrijf over mensen, echte mensen. Oorlogen zijn stupide. Je strijdt als het moet en als je ertoe gedwongen wordt. Mensen in zo’n wanhopige situatie vinden het leven opnieuw uit. Als je naar de vluchtelingenkampen gaat, dan zie je dat de verschillende buurten zijn vernoemd naar de dorpen in Palestina. Mensen worden er verliefd, ze doen alsof ze in gewone dorpen wonen, zodat ze door kunnen gaan met hun leven. Ze leven tussen realiteit en fantasie, tussen fantasie en herinnering.”

Is de Palestijnse identiteit ook een fantasie? In het pro-Israël kamp hoor je vaak zeggen dat de Palestijnen ‘niet bestaan’, dat ze verzonnen zijn om een probleem te creëren voor Israël.

“Tot 1970 beweerde Israel dat er geen Palestijnen waren. Golda Meir beweerde dat ook. Maar Palestijnen zijn de autochtonen van dat gebied. De Britten beloofden een land aan de Joden in 1917. In de verklaringen uit die tijd gaat het over ‘Palestina’. De verklaring van Balfour heeft het over ‘Palestina’. De oude geschriften hebben het over ‘Palestina’. Palestina komt ook voor in het Oude testament. Het land heeft altijd Palestina geheten. En de bewoners heten Palestijnen. Bewoners van Nederland noem je toch ook Nederlanders? Wat is dat voor iets raars? Palestina was een bestaand land met grote steden als Haifa, Jaffa en Jeruzalem. In 1948 schopten ze de Palestijnen eruit. Tenzij je de propaganda gelooft, dat het een land zonder volk was voor een volk zonder land. Nazareth is nog helemaal Palestijns, Haifa is dat voor een derde. Dat is de realiteit. Israël heeft die realiteit nooit geaccepteerd, en met geweld geprobeerd die te veranderen.”

Maar dan blijft de vraag: zal er ooit een Palestijnse staat komen?

“Dat moet je de Israëli’s vragen. De Oslo-overeenkomst van 1992 was een overgave. Als je een overgave weigert, wat betekent dat dan? De Israeli’s gingen door met nederzettingen bouwen. Wat betekent dat? Eerst wilden ze erkenning. Die erkenning hebben ze gekregen. Nu willen ze Jeruzalem en de Jordaanse vallei. Dat is lulkoek. Als ze dat willen, moeten ze naar een één-staatoplossing werken. Netanyahu wil dat de Palestijnen erkennen dat Israël een Joodse staat is. Je kan niet een staat zijn met andere wetten voor anderhalf miljoen Palestijnen en dan beweren dat je democratisch bent. Ze denken dat de wereld en de Palestijnen dom zijn. Ze willen de helft van de Westbank, de Jordaanse vallei, en dan de Palestijnen wat autonomie geven over wat verspreide steden.”

U bent al jaren zeer betrokken bij het conflict.

“Nou en?”

Nergens voor nodig om zo defensief te worden.

“Ik ben offensief.”

Dat is nog erger. Maar kom, Israël zegt te vrezen voor haar veiligheid.

“Ja, en wat dan nog? De Israëli’s zeggen dat ze bang zijn terwijl ze tweehonderd atoombommen hebben. En dan zouden ze bang zijn voor iemand die bewapend is met een steen? Óf ze liegen, óf ze zijn psychopathisch. Weet je wie de vrienden van Israël zijn? Anwar Sadat, die erkende Israël en sloot er vrede mee, maar hij had wel in de gevangenis gezeten wegens samenwerking met de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dát zijn de vrienden van Israël. En dan heb je in de VS die doorgedraaide christenen die wachten op de wederkomst van Jezus. Ze denken dat als Jezus terug komt, de helft van de Joden zich tot het christendom bekeert en de andere helft sterft. Er zijn ongeveer twaalf miljoen Joden. Die lui willen een tweede Holocaust. Dát zijn Israëls vrienden.”

Hassnae Bouazza (حسناء بوعزة) schrijft voor Vrij Nederland, De Volkskrant, NRC Handelsblad, Elle en de Arabische site van de Wereldomroep. Vorig jaar was ze te bewonderen in Vrouw & Paard, tegenwoordig is ze regelmatig te horen in Vrijdagmiddag Live. Dat ze nog tijd heeft om in het geheim voorbereidingen te treffen voor de vestiging van het kalifaat in Nederland, mag een wonder heten. Volg haar op Twitter.