Lente

Hassnae Bouazza

Illustratie uit Die Schönheit

Grote woorden als ‘de lente is voorbij’, ‘ de lente blijkt een herfst’ of nog erger ‘de teloorgang van de Arabische Lente’ domineren tegenwoordig het discours over de onrust in de Arabische landen. Zo enthousiast als mensen hier eerst waren over de demonstraties in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, zo pessimistisch zijn ze nu.

Het kolonialisme zit erin gebakken. Mensen in de Arabische landen komen in opstand tegen de politieke onderdrukkers, in het Westen wordt daar meteen een romantisch label opgeplakt en als de ontwikkelingen niet gaan zoals dat hoort bij het etiket dat ze er voor hebben bedacht, gaan mensen grommen, brommen, ‘zie je wel’ mokken en concluderen ze dat er niks is om blij mee te zijn.

In de Arabische media werd er sowieso niet gesproken over een lente. Zenders als MBC, Al Arabiya en Al Jazeera repten van ‘dagen van woede’, ‘opstand van het volk’, ‘strijd voor vrijheid’. Die lente, dat maakten de Westerse landen ervan, om haar even snel weer mislukt te verklaren. Is het ongeduld, of is het juist de gretigheid om vast te stellen dat alleen westerse volken in staat zijn hun eigen lot te bepalen, zich te bevrijden van tirannen?

Het is onredelijk te verwachten dat onderdrukking die al decennia, al eeuwen duurt, met een maandje of wat rellen is beëindigd. De sceptici stonden vanaf het begin te trappelen om hun bezwaren te laten horen: of dat nu de waarschuwing tegen moslimfundamentalisten was of de smalende opmerkingen over de vermeende afwezigheid van de vrouwen, want zonder hen was de opstand bij voorbaat mislukt. Dat op alle foto’s en beelden die vrouwen ruim vertegenwoordigd waren, ontging hen op miraculeuze wijze.

Vervolgens oreerden diezelfde sceptici bij iedere tegenslag, zelfvoldaan lurkend aan hun denkbeeldige pijp als de betweterige oom die iedereen wel in z’n familie heeft: “Ik zei het toch”.

Het klopt dat de oude machthebbers het nog steeds voor het zeggen hebben en dat de vrouwen nog niets aan hun achtergestelde positie hebben veranderd. Het klopt dat de meeste leiders nog stevig op hun troon zitten, dat de berechting van Moubarak in handen is van zijn oude maatjes, die in het zadel kunnen blijven, dat Libië in een burgeroorlog verzeild is geraakt en dat vrouwen in Saoedi-Arabië nog altijd niet mogen autorijden.

Maar het klopt ook dat de machthebbers in alle landen grote toezeggingen en concessies hebben gedaan aan de bevolking om de onrust te voorkomen dan wel te beteugelen, dat noodtoestanden eindelijk na decennia zijn opgeheven, dat er naar de eisen van de mensen is geluisterd en dat er allerlei voorzieningen voor hen in het leven zijn geroepen.

Veel belangrijker dan de toezeggingen, echter, is het feit dat er een einde lijkt te zijn gekomen aan de Arabische kruiperigheid ten aanzien van de macht. De dagen van angstig zwijgen en ja-knikkerij. De tijd van Arabische etiquette, die net zo makkelijk door kan gaan voor hypocrisie en achterbaksheid.

Wie had ooit gedacht dat zelfs de Syriërs, die altijd gebukt gingen onder de geheime politie, nu al hun angst zouden overwinnen en de straat zouden opgaan? Over vijf jaar zouden ze het misschien aandurven, zeiden de deskundigen. En nu zijn ze niet meer te stoppen. Hoe hard het regime ook op de mensen inslaat, ze gaan door met hun protesten tegen de regering en de repressie, ondanks de maatregelen genomen door de regering, waaronder het opheffen van de noodtoestand.

Mensen zien de nare beelden van betogers die worden vertrapt en geslagen door ordetroepen en concluderen daaruit dat de Arabische Lente smadelijk is mislukt. Terwijl die beelden ons juist tonen dat de opstand lééft. Dat de mensen de angst, de klappen, de martelingen trotseren om hun recht te halen, hun eisen door te drukken.

De politici kronkelen als slangen en proberen de bevolking te sussen, maar de mensen trappen er niet meer in. Ouderen doen mee. Vrouwen doen mee. De rollen zijn nu omgedraaid. Het zijn de politieke leiders die zich zorgen maken om hun positie en die voor het eerst iets moeten toegeven willen ze overleven; voor het eerst moeten ze daadwerkelijk rekening houden met het volk dat de mentale ketens eraf heeft gegooid.

Dit is geen teloorgang, maar alvast een grote overwinning. Wat de uitkomst verder ook zal zijn. Ondanks dat veel mensen demonstratiemoe zijn. Ook al gaan we nog vaak teleurgesteld worden met achterlijke ideeën en schandalen. Zelfs al blijven de machthebbers zitten.

Eerder verschenen in Vrij Nederland. Hassnae Bouazza (حسناء بوعزة) schrijft voor Vrij Nederland, De Volkskrant, NRC Handelsblad, Elle en de Arabische site van de Wereldomroep. In 2009 was ze te bewonderen in Vrouw & Paard, tegenwoordig is ze regelmatig te horen in Vrijdagmiddag Live. Afgelopen kerst won ze bijna De Nationale Wetenschapsquiz. Dat ze nog tijd heeft om in het geheim voorbereidingen te treffen voor de vestiging van het kalifaat in Nederland, mag een wonder heten. Volg haar op Twitter.