Is de islam nog te redden?

Marcel Hulspas

Setsuko Hara

‘Ketters‘ van Ayaan Hirsi Ali is een meeslepend boek. Betrokkenheid en verontwaardiging spatten van de pagina’s. Maar de vraag is of het recept tegen islamitisch extremisme dat Hirsi Ali hierin aandraagt, wel het juiste is. Het is niet verkeerd, maar het vertoont de trekken van een paardenmiddel.

Volgens Ayaan moeten we de oorzaak voor dat extremisme zoeken in de islam. Daar zal niet iedereen het mee eens zijn, schrijft ze, maar voor wie dat wél doet:

‘is de centrale vraag: wat is er nodig om de extremisten voorgoed te verslaan? Er zijn politieke, juridische en militaire instrumenten voorgesteld en sommige daarvan zijn ook ingezet. Ik ben echter van mening dat die weinig effect zullen hebben, tenzij de islam zelf wordt hervormd.‘

Vervolgens noemt ze vijf ‘centrale voorschriften’ die de islam immuun zouden hebben gemaakt voor verandering en aanpassing. Zodra deze voorschriften verdwenen zijn, zal er ‘een echte islamitische hervorming’ tot stand komen. Die vijf zijn (in mijn formulering):

– kritiek op de Koran en de profeet moet kunnen
– hou op over het heerlijke leven na de dood
– de sharia moet hervormd
– de verstikkende sociale controle (ook binnen het gezin) moet verdwijnen
– hou op over de (gewapende) jihad

Waarna ze in de daaropvolgende hoofdstukken deze punten uitwerkt.

Moord en doodslag

Voorgoed verslaan – dat is nogal een steile opdracht. Gekken blijven er altijd. De ups en downs van het islamitisch geïnspireerd terrorisme de afgelopen decennia, zonder dat er ook maar een letter aan de islam veranderde, bewijzen in ieder geval dat die door haar zo snel opzij geschoven andere maatregelen (van paspoortcontrole tot diplomatie en hoge muren) best wel effect hebben.

Maar de leer van de islam is uiteraard wel één oorzaak van het extremisme. Het kost geen enkele moeite om in de Koran verzen te vinden die oproepen tot moord en doodslag op ongelovigen, afvalligen, et cetera. Alleen, die verzen krijg je met geen enkele hervorming uit de Koran. Het idee dat je de islam zodanig kunt ‘hervormen’ zodat iedereen daar straks wat anders leest, is irreëel.

Maar goed, optimisme schijnt een morele plicht te zijn, dezer dagen. VVD-politica Samira Bouchtibi zegt in een reactie op het boek in de Volkskrant: ‘ik ben blij dat ze (Ayaan) inziet dat de islam wel vatbaar is voor veranderingen.’ Bouchtibi gelooft er ook in. Naïeve hoop doet leven.

Paapsche stoutigheden

Ayaan heeft last van denken in parallellen. In haar boek komt ze voortdurend te spreken over de protestantse Reformatie. En dan gaat het hink-stap-sprong naar de zwaar belegen opvatting dat protestanten aan de basis stonden van individuele vrijheid en kapitalisme. Zo’n ontwikkeling zou de islam ook door moeten maken, vertelt Ayaan verschillende keren.

Ze heeft blijkbaar nooit geleerd (als het om de geschiedenis gaat, is Ayaan zwakjes) dat de Reformatie een in wezen fundamentalistische beweging was (denk aan de Beeldenstorm) en dat de start van de Verlichting in de Republiek en Engeland tot stand kwam niet dankzij maar ondanks het felle verzet van kerkenraden en dominees. Maar los daarvan: de geschiedenis herhaalt zich niet, en laat zich niet plannen. Als de islam een Reformatie kent, dan zien we die de afgelopen decennia: het Sola Scriptura van de Reformatie, gericht tegen de paapsche stoutigheden, heet nu ’terug naar de Koran!’ en ’terug naar het Kalifaat!’, gericht tegen ongelovige indringers. Het effect is hetzelfde: bloedvergieten.

Vrouwen in brand steken

De islam is één oorzaak van extremistisch geweld. En van alle oorzaken waarschijnlijk de lastigste om aan te pakken. Wie verandering wil bereiken – niet stoer wil doen maar écht iets wil veranderen – doet er verstandig gevoeligheden en heilige huisjes te vermijden. Dus laat de Koran maar met rust. Een effectieve aanpak begint niet bij discussiëren over een bloedig Koranvers. Dat blijft.

Hetzelfde geldt voor de gek die dat vers leest en het interpreteert als een vrijbrief voor moord. Ook die kun je niet voorgoed verslaan. De aanpak begint ook niet bij de talloze imams en islamitische rechtsgeleerden die de moordenaar prijzen en zeggen dat het prachtig is om ongelovigen af te maken, afvalligen te onthoofden en brutale vrouwen in brand te steken. Die propagandisten van de haat krijg je ook niet zo maar weg, want iedereen kan zich een imam noemen en onderzoek na onderzoek laat zien dat de overgrote meerderheid van de moslims denkt dat ze beter af zouden zijn als de sharia ingevoerd zou worden. Die zal dat soort types blijven vereren en beschermen (en betalen).

Verstikkende rust

En neem het ze maar eens kwalijk. De overgrote meerderheid kent immers maar twee dingen: de huidige corrupte regimes, en de hemelse beloften der fundamentalisten. Zoals iedereen zich kan voorstellen valt de boodschap dat ze de islam moeten hervormen, daar nou niet bepaald in vruchtbare aarde.

Het enige dat we kunnen hopen, is dat de huidige oorlog tussen soenni en shia zó lang zal duren, en zó bloedig zal worden, dat moslims uiteindelijk leren dat de staat het religieus geweld moet inbinden. Nieuwe dictators zullen daarna voor een verstikkende rust kunnen zorgen. Dat is de enige ‘hervorming’ die we op de lange termijn kunnen verwachten.

Een hervormde islam is niet ondenkbaar. Maar die kan alleen in het Westen ontstaan. En ze zal voorlopig (denk aan minimaal vijftig jaar) geen poot aan de grond krijgen in de ‘echte’ islamitische wereld. Daarvoor is de frustratie daar te groot, en is het geld van de ketterse Saoedische wahabieten te machtig.

Islam is liefde

Een hervormde islam zou hier in het Westen zelfs nuttig kunnen zijn. Ze zou de muur van zwijgen over de islam kunnen doorbreken. Verreweg de meeste westerse moslims willen niks met geweld te maken hebben, noemen dat ‘on-islamitisch’ en ‘niet mijn islam’ – maar weigeren ondertussen verder elk gesprek over wat de islam dan wél is. Veel verder dan ‘islam is liefde’ komt het niet. (En dat terwijl in de islamitische wereld het bloed tegen de plinten klotst.) Ze zijn als de dood om voor afvalligen te worden uitgemaakt.

De niet-moslims in het debat willen het daarentegen alleen maar over geweld hebben en zwaaien daarbij als ware fundamentalisten met Koranverzen alsof die verzen ‘de islam’ zou zijn.

Juist denken over een hervormde islam (bewust kiezend voor westerse waarden; losser van de traditie) zou de dialoog in ons land kunnen stimuleren. Een noodzakelijke dialoog, want als we in het Westen gaan zitten wachten op ‘de’ hervorming van ‘de’ islam, kunnen we nog héél lang wachten. En dan zal de roep om de islam ‘dus’ maar met geweld te bestrijden, alleen maar sterker worden. Ook onder niet-moslims heb je héél veel gekkies.

Marcel Hulspas (1960) studeerde natuur- en sterrenkunde te Nijmegen en Utrecht. Hij publiceerde vele boeken, waaronder enkele titels over UFO-onderzoek, ‘Tussen Waarheid en Waanzin‘, een encyclopedie van de pseudowetenschappen, en ‘En de zee spleet in tweeën‘, over de historische bronnen achter het Oude Testament. Zijn nieuwste boek, over Mohammed en het ontstaan van de islam, verschijnt over enkele maanden bij Athaeneum, Polak en Van Gennep.