Daan Windhorst

“Maar Zwarte Piet is natuurlijk wèl racistisch”, schrijft Peter Breedveld op dit weblog. Het is een bijzin in zijn artikel, dat verder vooral gaat over het internationale imago van Nederland. Is Zwarte Piet racistisch?

First things first: het is natuurlijk niet echt leuk dat Amerikanen geschokt raken van de beelden van Zwarte Pieten, maar verder zegt dat niet zoveel. Ze zijn slecht ingelezen en snappen maar heel weinig van de culturele context. Dan is het makkelijk om heel geschokt te raken van de beelden. Zeker in een cultuur als de Amerikaanse, waar het slavernijverleden en de ongelijkheid tussen zwart en wit veel gevoeliger liggen dan hier.

Het andere uiterste daarvan is overigens het zwaar gekleurde beeld (no pun intended) van het gros van de Nederlanders over Zwarte Piet. Wij associëren het Sinterklaasfeest met de positieve herinneringen uit onze jeugd. En mijn jeugd, daar blijf je vanaf!

Het zijn allebei ongenuanceerde, ongefundeerde en emotionele meningen waar je in een volwassen discussie niet zoveel aan hebt.

Weet u wat mijn probleem is? Ik snap niet zo goed wat het betekent. ‘Zwarte piet is racistisch’.

“Zwarte Piet, rot op naar je eigen land!”

Peter Breedveld linkt in zijn stuk naar reacties onder een artikel over Giovanca. Ze wordt Zwarte Piet genoemd omdat ze zwart is, snapt u? Dat is dom om te zeggen natuurlijk. En verwerpelijk. En racistisch.

Maar dat Zwarte Piet als (racistisch) scheldwoord wordt gebruikt, zegt natuurlijk niks over Zwarte Piet. Als je maar creatief genoeg bent, kan alles een scheldwoord worden. Je kan iemand die zwart is en je tegenstaat ook poepkleurig noemen. Of de Zwarte Pest. Of De Heer van het Duister. Op de basisschool noemden we Ellen (die lang was en rood haar had) altijd vuurtoren. Godzijdank heeft de docent nooit geprobeerd om vuurtorens verboden te krijgen.

Ik kan dit niet helemaal verifiëren, aangezien ik amper kinderen ken, maar als je een kind vraagt of Zwarte Piet een neger is, dan durf ik te wedden dat dit kind je vrolijk vertelt dat Zwarte Piet zwart is omdat hij door de schoorstenen moet. Dat zeiden wij tenminste tegen elkaar toen ik op de basisschool zat. Ook al hadden wij thuis geen schoorsteen.

Breedveld noemt dat politiekcorrecte verhaaltje een belediging voor ieders intelligentie en daar zit natuurlijk wel wat in. Hoewel Piet minder en minder als een stereotype wordt neergezet, blijft het kroeshaar en de rode lippenstift een duidelijke erfenis van een pijnlijke karikatuur.

Maar feit blijft wel dat de kinderen in dat fabeltje geloven. Zij zien geen Moren, maar gekke, geabstraheerde schoorsteenvegers. Zij leggen geen link tussen donkere mensen en zwarte pieten. En hoe dom of acrobatiek of onderdanig een zwarte piet ook zal doen, het staat voor het kind niet meer symbool voor de zwarte medemens. Zoals een clown geen symbool is voor de blanke mens, ook al is hij wit geschminkt en heeft hij rood haar.

Het gevaarlijke is er inmiddels wel af. Het Surinaamse accent van de Pieten is verdwenen. Piet is niet meer eng, maar vriendelijk. En Sint neemt zijn medewerkers de laatste tijd erg serieus. De overgebleven domheid van Zwarte Pieten in het sinterklaasjournaal of bij de gemiddelde sinterklaasintocht is de domheid van een clown of een kluchtspeler (“neeehee, Zwarte Piet, de cadeautjes zitten in de anderee zaahaak”).

De –ooit racistische – betekenis achter de karikatuur is verdwenen en daarmee blijft er gewoon een gek uitziend personage achter. Zoals kinderen van Gargamel ook echt geen antisemitische gedachtegoed op zullen doen. Zwarte Piet is ongevaarlijk.

Het blijft absoluut een enigszins gênante kwestie, die volwassenen herinnert aan een verleden waar we niet trots op zijn. Het is ook genant omdat ik niet echt een goede reden heb gehoord waarom Zwarte Piet nou per se zwart zou moeten blijven. De vaak geopperde ‘Blauwe Piet’ is een alternatief waar we in ieder geval een hoop gezeik mee zouden kwijtraken. En het hardhandig wegwerken van meneer Gario bij de intocht lijkt me ook niet echt een oplossing.

Ik heb er geen probleem mee om Piet blauw te verven. Maar lieve mensen, eerlijk: we hebben Zwarte Piet al onschadelijk gemaakt. Het ziet er van buiten misschien nog een beetje ongemakkelijk uit en er zullen altijd mensen zijn die er moeite mee hebben. Maar gebruik je stickers en je T-shirts en je kostbare actievoerderstijd voor iets wat nog echt onaanvaardbaar is. Het sensationalisme in de politiek, armoede in de derde wereld, het graaien van bankieren, de groeiende kloof tussen hoog- en laagopgeleiden, Ajax. Mag u zelf kiezen.

Daan Windhorst is schrijver. Van theaterteksten, maar ook bijvoorbeeld film en poëzie. Zie zijn website.