Peter Breedveld

Asami Kanno

Een goede strip voldoet aan een aantal regels. Zo’n regel is bijvoorbeeld dat er sprake is van een aantal plaatjes die een sequentie verbeelden. Er is alleen aktie en dialoog, zonder kadertjes vol beschrijvende tekst, philactères genaamd, want die vormen een hinderlijke onderbreking van het leesritme.

Het door stripkenners zo bejubelde album Het Gele Teken, uit de reeks Blake en Mortimer van Edgar Jacobs, is bijvoorbeeld een slecht stripboek, omdat alles wat op de plaatjes te zien is, ook nog eens uitvoerig wordt beschreven in begeleidende philactères. Jacobs had blijkbaar niet zoveel vertrouwen in zijn eigen tekentalenten.

Maar zoals in elke kunstvorm moet op stripgebied vooruitgang worden geboekt en daaraan komt onvermijdelijk het breken van regels te pas. De regels voor het maken van een goed stripverhaal aan je laars lappen en dan tóch een goed stripverhaal maken, daaraan herkent men de ware kunstenaar.

De vijf stripmakers van het Israëlische collectief Actus Tragicus zijn zulke kunstenaars. Hun strips bestaan bijvoorbeeld uit pagina-grote illustraties met een regeltje begeleidende tekst eronder, die niet veel meer doen dan suggereren, associaties oproepen, waardoor het verhaal zich voornamelijk afspeelt in het hoofd van de lezer in plaats van op de bladzijden die hij voor zich heeft. Elders vormt een reeks vignet-achtige beelden een soort visueel gedicht, waarbij al helemaal geen sprake is van een verhaal.

En toch, ondanks het veronachtzamen van allerlei conventies, werkt het op een bepaalde manier en is het allemaal nog onvervalste ‘strip’ ook. Geen strip in de zin van het pretentieuze ‘beeldverhaal’ of ‘grafische roman’ of welke noemer tegenwoordig dan ook wordt gebruikt om niet-stripliefhebbers ervan te overtuigen dat strips toch vooral een serieus te nemen medium zijn.

De strips van Actus zijn een voortzetting van de ongeëvenaarde krantenstrips uit de eerste helft van de vorige eeuw: Little Nemo in Slumberland en Gasoline Alley, commercieel én artistiek enorm succesvolle strips die qua vorm vooruitstrevender en interessanter waren dan het leeuwendeel van de strips die tegenwoordig worden gemaakt. Actus heeft eigenlijk de draad weer opgepakt die de meeste Westerse stripmakers ergens in de jaren zestig hebben laten liggen en is verder aan het evolueren geslagen, zou je kunnen zeggen.

Batia Kolton

In Israël hebben strips nooit veel gedaan, heb ik me laten vertellen door de leden van Actus, toen ik ze een paar jaar geleden sprak tijdens het Haarlemse stripfestival. Zelfs voor een een internationaal megasucces als Kuifje bestond nauwelijks belangstelling. Het grote succes van de strips van Actus is ironisch te noemen, gezien het feit dat de leden van dit collectief zich uitdrukkelijk hebben voorgenomen zich niets gelegen te laten liggen aan commerciële overwegingen. In Israël, maar ook daarbuiten, zijn de boeken van Actus commercieel en artistiek een succes. Sinds Actus van zich deed spreken in het midden van de jaren negentig, wagen ook in Israël grote uitgevers zich aan het uitbrengen van goede stripverhalen en houden serieuze critici zich bezig met de bespreking ervan. De leden van Actus zijn dan ook bepaald geen randfiguren in Israël. Allen zijn ze gerespecteerde kunstenaars die hun strepen hebben verdiend in verschillende disciplines van de kunst.

Rutu Modan

Israëlische strips, dat zal wel over de actuele politiek gaan, denkt u misschien. Er komt echter geen Palestijnse zelfmoordterrorist voor in de verhalen van Actus. Pijn en verdriet zijn wel nadrukkelijk aanwezig in de verhalen, evenals de uiterst wrange humor die, zoals je vaak hoort zeggen, zo kenmerkend is voor de joodse cultuur. De naam Actus Tragicus is dan ook de naam van een cantate van Johan Sebastian Bach, die in de achttiende eeuw popular was als begrafenismuziek.

De verhalen van Actus gaan niet specifiek over Israël of het Joodse volk. Ze zijn veel universeler. Ze gaan over de dingen die mensen elkaar aandoen en de redenen die ze daar voor hebben. Het zijn morele vertellingen, absurdistische sprookjes, die veel verwantschap hebben met de sprookjes van Grimm. In de verhalenbundel met de titel Happy End, staat bijvoorbeeld een verhaal van Batia Kolton, ‘Desk Toy‘, over een secretaresse die wraak neemt op haar onsympathieke baas door zichzelf te vergroten tot reusachtige proporties met de kopieermachine op het kantoor. ‘The Panty Killer‘ van Rutu Modan, te vinden in de Actus Box die vijf getekende novelles bevat, is een als absurdistisch detectiveverhaal vermomde vertelling over vernedering en wraak en de platte boertigheid van de moderne vermaakindustrie. Entertaining Gerda van Yirmi Pinkus gaat over een jong stel dat zijn leven vooral heeft ingericht om het de overbuurvrouw, die het stel voortdurend met een telescoop bespiedt, naar de zin te maken.

Yirmi Pinkus

Menselijk tragiek die op zo’n sublieme wijze wordt gepresenteerd. Waarom bent u eigenlijk niet al aan het rennen naar de dichtstbijzijnde stripwinkel, om alles wat daar van Actus ligt, onmiddelijk aan te schaffen?

Eerder gepubliceerd in De Haagsche Courant.