Peter Breedveld

Laten we eens een typisch autochtoon probleem bij de kop pakken: alcohol. Kostte de samenleving in 2001 al 2,6 miljard euro (recentere cijfers vond ik niet via Google, maar ik hou me aanbevolen). Minstens dertig procent van het aantal door de politie geregistreerde geweldsdelicten is alcoholgerelateerd. Het aantal kinderen, dat jaarlijks opgenomen wordt na een sessie comazuipen stijgt jaarlijks explosief.

Op Twitter volg ik een aantal deskundigen op het gebied van alcohol, waaronder medicus Ivan Wolffers en CSI Dokter Angela, die regelmatig onthutsende feiten over alcoholmisbruik presenteren.

Politici roepen regelmatig om repressieve maatregelen, zoals de verhoging van de leeftijdsgrens voor het kopen van alcohol en die van de accijns op alcohol. Die maatregelen schijnen ook bewezen te helpen, maar ik geloof toch dat je er het alcoholprobleem niet echt mee bestrijdt. Dat is namelijk cultuurgerelateerd.

Dat heb ik altijd al vermoed, omdat ikzelf na het drinken van alcohol nooit dezelfde neigingen heb vertoond als ik bij de drinkers om me heen zag. Alcohol heeft effect op me – vroeger werd ik er minder verlegen van, toen de belangrijkste reden om te drinken, maar ik ging er nooit van schreeuwen en gek doen, ik word er ook niet agressief van – integendeel. Ik ben ook nog nooit dronken geweest, hoewel ik flink kan innemen.

Dat kán zijn omdat ik lichamelijk iets anders in elkaar zit dan heel veel andere mensen, maar sinds een artikel, dat ik tweeënhalf jaar geleden in The New Yorker las, geloof ik daar helemaal niet meer in. Dronken mensen gedragen zich in Nederland luidruchtig en agressief omdat het van ze verwacht wordt. Niet omdat dat een onvermijdelijk gevolg is van alcoholinname.

Het verhaal in The New Yorker beschrijft de ervaringen van een aantal antropologen in totaal verschillende culturen. Een bepaalde gemeenschap in Bolivia heeft het drinken van alcohol bijvoorbeeld onderdeel gemaakt van een strak geregisseerd, uiterst gedisciplineerd ritueel, en in een Afrikaans land beschrijft een antropoloog het gedrag van een dronken man die zich tegen iedereen in zijn eigen gemeenschap extreem gewelddadig gedroeg (hij vermoordde zelfs een geit), maar onmiddellijk bij zinnen kwam toen hij tijdens zijn wilde dronkemanstocht de antropoloog – een buitenstaander – tegen het lijf liep.

Maar het interessantst zijn de bevindingen in de Amerikaanse stad New Haven, waar een grote Italiaans-Amerikaanse gemeenschap is en een grote groep Amerikanen van Ierse afkomst. Alcoholisme kwam aanvankelijk onder de Ieren veel voor, onder de Italianen nauwelijks, en dat verschil was binnen een generatie vrijwel verdwenen. Tegenwoordig zijn er ongeveer evenveel alcoholisten onder de Italianen als onder de Ieren.

Dat komt overeen met mijn ervaringen. Ik ben zo vaak in Italië en Spanje geweest, dat ik mezelf best een Italië- en Spanjekenner mag noemen. Ik ken ook veel Italianen. Die drinken behoorlijk vaak op een dag – een glaasje bij de lunch, een aperitiefje op een terras, een wijntje in een bar tijdens een werkpauze, ’s avonds weer wijn bij het eten, daarna weer een gezellig glaasje – maar dronken Italianen heb ik nog nooit van dichtbij meegemaakt. Zelfde in Spanje – daar krijg je overal wijn, maar op openbare dronkenschap wordt neergekeken. Het kan knoertdruk zijn op zaterdagavond in Sevilla, met overal barretjes langs de rivier en in de binnenstad, maar als je er dronkelappen ziet, zijn dat altijd Noord-Europeanen of Amerikanen.

Daarom denk ik dat er twee beslissende factoren zijn bij het indammen van alcoholmisbruik: het drinken van alcohol is veel minder problematisch als het een bepaalde structuur heeft. Noord-Europeanen ontbreekt het aan elke discipline, als het om alcohol gaat. Ze houden het nooit bij één glaasje, zoals Zuid-Europeanen (oorspronkelijk) doen. Dat is met de paplepel ingegoten. Kinderen zien hun ouders tegenwoordig constant zuipen. Vroegâh, toen ik klein was, ging de wijn- of bierfles pas na zes of zeven uur ’s avonds open. Overdag drinken was not done. En door-de-week drinken eigenlijk ook niet.

De tweede factor is de mate van acceptatie van bepaald gedrag. Ik hoor tegenwoordig verontrustende verhalen uit Spanje, maar voor zover ik weet, is dronken gedrag daar onacceptabel. Er wordt op neergekeken. De sociale druk om je normaal te gedragen is daar hoger. In Nederland is het volstrekt normaal om je opdringerig, agressief en luidruchtig te gedragen als je gedronken hebt. Alcohol is je excuus, je alibi.

Het is jammer dat ook op dit vlak onze superieure, westerse cultuur weer domineert. Italianen in New Haven nemen het Ierse drinkgedrag over, in plaats van andersom. In Spanje bestaat sinds de jaren negentig het verschijnsel botellón, waarbij door jongeren op pleinen grote hoeveelheden alcohol worden gedronken, met de nodige problemen vandien.

Het lijkt dus bijna onmogelijk, maar toch denk ik dat een radicale verandering van de drinkcultuur de oplossing is voor alcoholgerelateerde problemen. En die verandering moet bij de mensen thuis plaatsvinden, niet door de wetgever worden opgelegd.

Laat uw waardering voor deze site (en daarmee voor de strijd voor de vrije meningsuiting) blijken met een kleine donatie (of een grote!) via Paypal of met een storting op rekeningnummer 39 34 44 961 (Rabobank Rijswijk) o.v.v. ‘Frontaal Naakt’.