Opiumwet

Alf Berendse

Foto: Agent Provocateur

“Er komen eerder meer regels rondom gebruik van alcohol en nicotine, dan dat heroïne wordt gelegaliseerd.” Aldus Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, in een interview dat ik hem in 2001 afnam. Een jaar eerder interviewde ik Jaap van der Stel, onderzoeker in de geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg: “Het huidige drugbeleid voldoet niet, dus je moet zoeken naar andere oplossingen.”

Paul Schnabel lijkt vooralsnog gelijk te krijgen: strenge verkoopregels rondom de verkoop van alcohol, rookverbod in de horeca, gedwongen sluiting van coffeeshops, het paddoverbod. Maar Jaap van der Stel had gelijk en heeft het nog. Hieronder het interview.

Over vijftig jaar, als drugs zijn gelegaliseerd, kijkt men hoofdschuddend terug: hoe was het ooit mogelijk dat men legaal drugs als alcohol en nicotine gebruikte, maar heroïne en cocaïne waren verboden?

Volgens Jaap van de Stel, schrijver van een uitvoerig rapport over legalisering, is het onvermijdelijk dat de Opiumwet verdwijnt. Het verstand zal zegevieren.

“Maar met legalisering bedoel ik wel regulering. Er zullen wetten komen die productie en handel van de middelen regelen, zoals dat nu ook geldt voor alcohol en nicotine. Juist omdat door het huidige verbod regels ontbreken, is de samenleving de greep op drugs kwijt geraakt.”

Wereldwijd zijn middelen als heroïne en cocaïne verboden, onder druk van de Verenigde Staten. Bescherming van de volksgezondheid is het argument dat wordt aangevoerd om het verbod te verklaren, maar het ging de VS om andere zaken. “Er waren, onder andere, raciale aspecten. Het was ook een strijd tegen minderheidsgroeperingen en nieuwe immigranten die bepaalde middelen gebruikten: Zuid-Amerikanen die cannabis rookten, negers die heroïne en cocaïne gebruikten, Oost-Europeanen die dronken. Drugs werden de stok om ze mee te slaan.”

Angsthazen
Volgens Jaap van der Stel hebben wetgevers zich te makkelijk neergelegd bij wat gonst in de samenleving, dat mensen door heroïne en cocaïne verloederen, dat de middelen op zichzelf dat veroorzaken, zonder stil te staan bij de persoonlijke geschiedenis van de gebruikers en de slechte omstandigheden die gevolg zijn van het verbod. “Nu is er een angst dat meer mensen harddrugs zullen gaan gebruiken als je legaliseert. Maar de markt voor heroïne en cocaïne heeft haar grenzen wel bereikt. Varianten die minder sterk zijn zullen populairder worden. Mensen willen het liefst een roes zonder kater en de volgende dag gewoon weer naar hun werk kunnen. De samenleving zal niet massaal verslaafd raken, dat is zij nu ook niet aan alcohol.”

Met argumenten voor en tegen legalisering kan een boek worden gevuld en het is tijd dat de discussie wordt gevoerd. “Het drugprobleem is een groot maatschappelijk vraagstuk. Het huidige drugbeleid voldoet niet, dus je moet zoeken naar andere oplossingen.” Jaap van der Stel ziet hierbij een taak weggelegd voor de regering, ook al zal het misschien niet eens de Nederlandse overheid zijn die de discussie internationaal begint. “Er zijn internationale verdragen die drugs verbieden, maar daar kun je over praten. Het is angsthazerij van Nederlandse politici dat ze dat niet doen. Nederland is voordurend in de verdediging als het om drugs gaat, terwijl een beetje aanval goed zou zijn. Het hoeft ook niet te gaan om wereldwijde legalisering, het kan binnen Europa.”

Nonsens
De overheid zal pas aan de discussie beginnen als het onderwerp meer gaat leven. “De verslavingszorg moet hier ook een bijdrage aan leveren. De koepelinstelling, GGZ Nederland, heeft nooit meer dan een paar regeltjes aan legalisatie gewijd. Ik vind dat fout. Het verbod op de middelen beïnvloedt de hulpvraag van hun cliënten: terwijl er veel meer alcoholisten zijn, komen er vooral gebruikers van illegale drugs bij de verslavingszorg. De instellingen moeten hardop nadenken over de omstandigheden waarin druggebruik plaats vindt en een standpunt formuleren. Dat ze dat tot nu toe niet hebben gedaan is onverantwoord.”

Door de verstrekking van heroïne als ‘medicijn’ (een experiment sinds 1998) gaat regulering de kant van medicalisering op. “Gratis heroïne is onzin, gebruikers vragen daar ook niet om. Ze vragen om legalisering. Ik ben het eens met die gebruikers die zich niet zomaar tot patiënt willen laten bestempelen.” Als heroïne een legaal roesmiddel was zou niemand bedenken het te verstrekken als medicijn tegen de afhankelijkheid ervan; alcohol als medicijn tegen alcoholafhankelijkheid noemt iedereen meteen klinkklare nonsens. “Legalisering zal leiden tot minder aanmeldingen bij de verslavingszorg. De instellingen worden ‘verlost’ van gebruikers die alleen door de huidige omstandigheden worden gedwongen. Alleen mensen met een zuivere hulpvraag zullen blijven komen.”

Alf Berendse is meer vergeten over drugs en druggebruik dan de meeste ‘deskundigen’ weten.