Het altaar van de Mammon

Thomas Colignatus

Naakt omdat het moet

De Grote Depressie van de jaren 30 werd versterkt door de gouden standaard. De euro is nu van papier, maar heeft verbijsterend genoeg het effect van die gouden standaard. Zuid-Europa ondergaat nu een vergelijkbare crisis van epische omvang. Wat moet er gebeuren voordat de monetaire autoriteiten tot het inzicht komen dat het anders moet ?

Hoe werkt geld? Ons geld is niet gekoppeld aan grondstoffen, zoals bijvoorbeeld goud, en heeft een puur vertrouwenskarakter. Wie bij de Nederlandsche Bank een euro inwisselt, krijgt een euro terug.

Ben Bernanke bedanken

Waarom hebben landen destijds de goudstandaard verlaten? Dat is omdat daardoor meer beleidsruimte ontstond. Wanneer de munt nu aan goud was gekoppeld, zou iedereen uit zekerheid naar goud vluchten. Dan was er alom gebrek aan goud geweest en zouden de prijzen een diepe val maken om ruimte te maken voor een hoge reële prijs voor goud. Bestedingen zouden wegvallen en dure werknemers zouden worden ontslagen.

Ons geldstelsel beschermt ons dus voor een gigantische crisis. Ook mag de wereld Ben Bernanke, de voorzitter van de Centrale Bank van Amerika, op de blote knieën danken voor diens inzicht in de oorzaken van de Grote Depressie van de jaren dertig en voor diens creativiteit in het monetaire beleid.

Investeringen in werkgelegenheid

Europa heeft zich echter op twee manieren in de nesten gewerkt:

(1) Overschotlanden zouden vroeger zijn afgestraft met een stijging van hun wisselkoers. Nu konden zij goedkoper blijven exporteren en de winsten uitlenen aan de tekortlanden. Het zou veel beter zijn geweest wanneer dit wisselkoerseffect zou zijn nagebootst met een expliciete belasting op (agressieve) exporten, waarvan de opbrengsten zouden zijn gebruikt om te investeren in productiecapaciteit in de tekortlanden (in plaats van consumptie).

(2) Landen hebben schulden gemaakt om hun banken te redden en moeten nu aflossen, zodat er geen geld is voor investeringen voor werkgelegenheid.

Europa versterkt zijn eigen crisis

De monetaire autoriteiten van Basel, ECB en IMF maken het probleem erger en erger. Nadat ze vroeger de teugels teveel lieten vieren, zijn ze nu bang dat ze niet streng genoeg zijn. De monetaire autoriteiten stellen dat banken een gebrek aan risicodragend vermogen hebben. Sommige hebben nu een kapitaal van zes procent en onder de nieuwe normen van Basel III moet het tien procent worden.

Dat betekent dat de banken de komende tijd veel winst moeten gaan maken om het vermogen aan te vullen. Banken kunnen goedkoop van de ECB lenen, wat een vorm van subsidiëring is waar iedereen over zwijgt. Banken vermijden risico’s waardoor investeringen wegvallen. Al het geld dat banken zo bijeenschrapen, zetten ze vervolgens bij de Centrale Bank als hun buffer voor noodgevallen, waardoor er verder niets mee gebeurt. Europa versterkt zo dus zijn crisis.

Monetair probleem monetair opgelost

Het alternatief is als volgt. Geld hoeft niet eens gedrukt te worden, de Centrale Bank kan het gewoon intypen op de computer en dan is het er. Hup, en alle banken hebben hun buffer van tien procent. Die buffer doet verder niets, want ze moeten hem aanhouden voor noodgevallen. Wanneer een bank eerst zes procent had en er plots vier procent bijkrijgt, lijkt dat een mooi cadeau, maar in feite verandert er niets, want die bank mag er toch niets mee doen. Het is vooral bedoeld ter vermijding van een systeemrisico waarin alle banken omvallen.

Vanzelfsprekend klinkt het wat raar om banken zomaar geld te geven. Om die reden kun je het aankleden door extra aandelen te maken en die aan overheden te geven zodat hun staatsschuld weer lager wordt. Belangrijk is denkelijk wel dat de nieuwe aandelen voor de banken proportioneel verdeeld worden over de landen, zodat geen land een voordeel heeft ten opzichte van een ander land. Geweldig. Wat een monetair probleem was, is dan monetair opgelost, zonder dat de echte economie eronder hoeft te lijden.

Bijbels offer

Het voorstel staat uitgewerkt in dit artikel en in dit boek. Hier staan de statistieken voor de werkloosheid met in figuur 5 die van de jeugd. De crisis grijpt nog steeds om zich heen. De EU offert haar jeugd op het altaar van de Mammon, als ware het een bijbels offer.

Wie licht aan het einde van de tunnel ziet, houdt zichzelf voor de gek. Er zal fors geïnvesteerd moeten worden om de werkgelegenheid te behouden voor wie nu al werk heeft, want de technologie gaat natuurlijk verder en schept zijn eigen dynamiek. Er zal aldus nog forser geïnvesteerd moeten worden om de huidige werklozen aan werk te helpen. Hiervoor is een heel ander beleid nodig dat de EU nu voert.

Schijnargumenten doorprikken

Klaas Knot van de Nederlandsche Bank zal mogelijk ontkennen dat het monetaire beleid op deze manier een rol kan spelen bij het aanpakken van de crisis. Laat het parlement alsjeblieft de schijnargumenten doorprikken. Een gewoon parlementair onderzoek helpt niet. Bij Nout Wellink hebben we gezien dat het toch wel prettig is dat men onder ede staat.

Enkele beweringen van Knot in Buitenhof van 21 oktober 2012 zijn alvast onjuist. In minuut 19 en 29 stelt hij dat macro-economie geen “rocket science” is – maar dan miskent hij als econoom dat econometrie toch wel degelijk vergelijkbare eisen stelt. In minuut 21-22 stelt hij dat hij in de eigen omgeving tegenspraak organiseert, maar belangrijke andere gedachten worden daar blijkbaar niet toegelaten.

Europa heeft een ernstig probleem met zijn economen, te beginnen in Nederland.

Thomas Colignatus is econometrist en leraar wiskunde te Scheveningen, en verbaast zich over de wereld en Nederland in het bijzonder.