Quenelles en gaskamers

Peter Breedveld

Tot een week of twee geleden wist ik niet beter dan dat een quenelle een ovaalvormig bolletje gepureerd vlees, gevogelte of vis was, of ijs of mousse, in elk geval iets waar ik prettige associaties bij heb.

Maar tegenwoordig wordt met een quenelle een gebaar bedoeld waarbij een arm met uitgestrekte hand naar de grond wijst en de hand van de andere arm ter hoogte van de schouder van de uitgestrekte arm wordt gehouden: “jusque-lá“; “tot daar”: “Tot daar kun je ‘m d’r in krijgen”. Een variant op het vaffanculo-gebaar, waarbij een arm een hoek van vijfenveertig graden maakt, met een omhoog gestoken, gebalde vuist. De hand van de andere arm rust ergens op de biceps van de gebogen arm: “vaffanculo“, “in je hol.” Meer Italiaans kan ik niet. Nou ja, een paar andere uitdrukkingen.

Blijk van steun

Het gebaar is in korte tijd enorm populair geworden in Frankrijk. Mensen schijnen het overal te maken als blijk van hun minachting voor de gevestigde orde, zelfs militairen in uniform en figuranten in het Parc ‘d Astérix. Maar de quenelle is verboden. Twee militairen die ‘m maakten, zijn gestraft, het management van Parc d’Asterix heeft zijn excuses aangeboden. Een Franse voetballer heeft de toorn van de autoriteiten over zich afgeroepen toen hij een quenelle deed nadat hij een doelpunt had gescoord.

De voetballer, Nicolas Anelka, zei niks kwaads te hebben bedoeld. Hij maakte het gebaar als blijk van steun aan een komiek, Dieudonne M’bala M’bala, die het gebaar zou hebben verzonnen (maar die heeft het weer van een Turkse komiek).

Spijtig dat er geen gaskamers meer zijn

Ik begreep aanvankelijk niets van de ophef rond de quenelle, ik las dat het een ‘omgekeerde Hitlergroet’ zou zijn, en specifiek antisemitisch, maar dat las ik op sites die alles en iedereen voor antisemiet uitschelden. Uit deze opnames van optredens van Dieudonné blijkt duidelijk dat het om een obsceen gebaar van minachting gaat, maar na een beetje doorgoogelen ontdekte ik dat Dieudonné inderdaad een onversneden antisemiet is, een ontzettend naargeestige man, die zegt dat hij het spijtig vindt dat er geen gaskamers meer zijn als hij de Joodse presentator Patrick Cohen op de radio hoort.

Dieudonné maakt meer van dit soort gaskamergrapjes, had eens een Holocaustontkenner te gast in zijn show en treedt op in Iraanse talkshows om te praten over het gevaar van de Joodse lobby en de Holocaustindustrie. In commentaren onder zijn filmpjes en onder berichten over hem gaat het ook over de macht van de Joden, die de media in handen hebben en dergelijke. Het is duidelijk: Dieudonné heeft het niet zo op Joden. Hij is ook meerdere keren veroordeeld wegens antisemitisme.

Komisch duo

Maar wat bezielt Nicolas Anelka dan om openlijk zijn steun aan Dieudonné te betuigen? En betekent dit, dat al die duizenden Fransen, die een quenelle doen, net zo bang zijn voor de Joodse wereldheerschappij als Dieudonné?

Dieudonné is zijn carrière als komiek nota bene begonnen als de helft van een komisch duo met de Joodse Elie Semoen. De mannen hielden beiden blijkbaar wel van een provocatief grapje, te zien aan deze foto, waarop Semoun in naziuniform en Dieudonné in een Kukluxklanuitrusting is te zien. Semoun vindt Dieudonné tegenwoordig niet meer zo leuk, getuige dit interview. “Hij heeft duidelijk een probleem met Joden”, zegt Semoun, “met Israël en met zionisten.”

Jean-Marie Le Pen is de peetvader van Dieudonné’s kind

Bizarre ontwikkeling heeft Dieudonné doorgemaakt. Eind jaren negentig bestreed hij het Front National omdat hij dat een racistische partij vond, nu is Jean-Marie Le Pen peetvader van één van zijn kinderen. Dat was voor Semoun aanleiding om de banden met zijn voormalige vriend definitief te verbreken.

Geen wonder dat Le Pens dochter Marine weigert Dieudonné’s antisemitisme te veroordelen.

Dieudonné is op dit moment verwikkeld in een oorlog met de Franse staat, die probeert zijn optredens verboden te krijgen. Voor de minister van Binnenlandse zaken, Manuel Valls, lijkt zijn strijd tegen de komiek wel een persoonlijke aangelegenheid. Opmerkelijk voor een land dat de vrijheid van meningsuiting zo hoog in het vaandel heeft, maar begrijpelijk als je ziet hoe massaal Dieudonné’s aanhang is, en vertegenwoordigd in alle lagen van de bevolking, ook nog.

Kwade geest

Na optredens van Dieudonné schijnen fans de nazigroet te maken. Weet deze man in Frankrijk krachten te mobiliseren die sinds de Tweede Wereldoorlog verslagen leken, maar die desondanks misschien altijd hebben doorgesluimerd? En krijgt de overheid deze kwade geest ooit weeer terug in de fles?

Eén ding is me duidelijk: de quenelle is niet zo onschuldig als ik een paar uur geleden nog dacht.