Nachleben
Anita Brus
Ik heb mij op de tuin gestort en mij helemaal uitgeleefd op een plant. Zo’n irritante met langwerpige, spitse bladeren. Aan zijn extreem lange, naar alle kanten uitschietende pluimen en sprieten herken je hem als woest onkruid. Hij begint onschuldig tussen de stoeptegels, maar als hij eenmaal wortel schiet in het vrije veld, bereikt hij oerwoudachtige proporties en ontneemt hij het zicht op de meer ‘fatsoenlijke’ planten.
Ondertussen lees ik over de joodse kunsthistoricus Aby Warburg, die geboren werd in 1866 en overleed in 1929. Hij geloofde in ‘Nachleben‘. De kunstgeschiedenis ontwikkelt zich niet volgens een keurig lineair patroon, maar schoksgewijs met steeds weer stappen achteruit, waarbij het is alsof je in een kuil valt. Af en toe duikt er een beeld op als een gedrocht dat altijd al aanwezig was, maar dat zich verscholen hield en door de mensheid dood was verklaard.
Duister verleden
Het zijn die gedrochten, schrikbeelden en obsessies die volgens Warburg onze cultuur bepalen en die opdoemen uit een onbewust en duister verleden. Hij had het ook over vertakkingen, adderkluwens en draaikolken. Ikzelf zag vooral een uit de kluiten gegroeide plant die met wortel en al moest worden losgerukt.
Alsof ik een stuk onkruid uit mijzelf moest scheppen, ging ik de plant te lijf. Ik pakte mijn scherpste schop en zette die aan een kant van de plant in de aarde vast om het groene gevaarte vervolgens omhoog te bewegen. Er kwam echter pas beweging in de plant na hem aan alle kanten met mijn schop belaagd te hebben en zelfs toen kreeg ik hem niet los. De uitsteeksels boden harde weerstand en leken mij, hoe meer ik schepte en er aan trok, naar de diepte van het gat in de grond onder de wortels te zuigen. Ik zag mijzelf reeds met al mijn frustraties in dit gat verdwijnen, maar dat gebeurde niet. Met heel mijn lijf trok ik de gigantische kluwen uiteindelijk uit de grond en sleepte hem met de mij nog resterende kracht naar de vuilnisbelt. Missie volbracht, Nachleben verwijderd.
Primitief monster
Wat levert ons dit op voor de geschiedenis? Warburg zag het somber in en ging evenals Nietzsche ten onder aan zijn depressies. Wij gaan niet vooruit zoals sinds de Verlichting en Darwins evolutieleer wel is gedacht, maar vallen steeds weer terug in de gaten van de herhaaldelijk opdoemende gedrochten.
Wie gelooft dat kolonialisme, rassenstrijd en homohaat ver achter ons liggen houdt zichzelf voor de gek. Juist als we denken dat de strijd gewonnen is, steekt het primitieve monster weer de kop op. En dat willen wij dan steeds weer opnieuw met alle kracht uitroeien, waarbij het de passie en frustratie is die ons voortdrijft.
Anita Brus is docent in de Spaanse taal/literatuur/kunst en schrijft over tango in het tijdschrift La Cadena. Zij publiceert ook teksten in het Spaans en in het Nederlands op haar eigen weblog. Lees het verbijsterende relaas over haar domrechtse date. Volg haar op Twitter.
RSS