Tayfun Balçik

Illustratie: Joseph Hémard

De tweede en derde generatie Turkse Nederlanders roeren zich. Recente uitspraken van witte politici – superioriteitsclaims, loyaliteitsbevragingen en ordinaire taal – hebben diepe indruk gemaakt. Jonge Turken zijn niet van plan zonder slag of stoot hun bestaansrecht op te geven. Integendeel, ze eisen juist als Turkse Nederlander hun plek op. Gezien het racistische klimaat in Nederland én strubbelingen tussen Turken onderling is er nog een lange weg te gaan. Toch lijken Nedertoerkoes met horten en stoten vooruitgang te boeken.

Zo had denktank Turkish Dutch Council (TDC) en studentenvereniging National Assembly of Turkish Dutch Students (NATDS) professor Dries Lesage, zeer geliefd onder vele Turken, uitgenodigd voor een interactieve lezing met de titel ‘De hiaten in de Turkije-berichtgeving’. Journalist-onderzoeker Froukje Santing, sociaal-wetenschapper Cemil Yilmaz en docent maatschappijleer Haci Tekinerdogan waren ook van de partij.

Weerbarstige werkelijkheid

Het debat werd geleid door de voortvarende Selim Kandemir van TDC. Hij gaf, na wat reclame te hebben gemaakt voor TDC, snel het woord aan de hoofdgast van vanavond, professor Lesage.

“‘Sinds de Gezi-protesten is een explosieve toename van simpel Turkije-nieuws. De frame is bijna altijd AKP versus seculieren of Erdogan tegen Koerden. Er zijn veel meer breuklijnen. Maar in het Westen wordt de ene groep obsessief en op systematische wijze gedemoniseerd en de andere geromantiseerd. Het gaat hier om beeldvorming die weinig correspondeert met de weerbarstige werkelijkheid die meerdere dimensies kent.”

Lesage praat snel, beheerst en komt met nuances die je in Nederland weinig hoort. Het jonge publiek luistert aandachtig. Bijna alle pijnpunten passeren de revue. Zo ook de berichtgeving over de P(artiya) K(arkeren) K(urdistan): “In Nederland hebben we te maken met een pers die duidelijk sympathiseert en weinig kritisch is over de PKK. Dit terwijl de PKK terreuraanslagen pleegt en veel Koerden juist op de AKP stemmen. De PKK-propaganda leidt tot demonisering van Turken. Over de Koerdische HDP heerst dezelfde hype in het westen. Terwijl er toch sprake is van een organische link tussen de PKK en de HDP. Cemil Bayik (de tweede man van de PKK) heeft dat zelf gezegd. Zo duiken HDP-leden vaak op bij begrafenissen van terroristen en zelfs zelfmoordterroristen van de PKK-afsplitsing TAK. Nederlandse media schrijven dit niet op.”

Turkse repressie

Lesage erkent dat er sprake is van wat hij “Turkse repressie” noemt. Dat keurt hij niet goed en heeft ie ook nooit gedaan, meldt hij. “Maar wat ik nu zeg over de PKK zeg hoor je niet in Nederlandse media. Dat is niet eerlijk.”

De professor laat van de Gülen-adoratie ook niks heel. “Ah, de gematigde imam die voor een westerse islam zou staan” vertelt hij sarcastisch. “Is die dan zoveel anders dan de normale islam?”, vraagt hij zich af. Dat doet Lesage vaker, (1) het poneren van suggestieve vragen, (2) aangeven wat niet wordt gedaan in het Westen: “Maar weinig woorden over de politieke agenda van Gülen, terwijl overduidelijk mensen onrecht is aangedaan in bijvoorbeeld de Balyoz en Ergenekon-zaken door Gülenistische aanklagers en rechters”, om vervolgens af te sluiten met (3) zuinige kritiek op de regering: “Al het onrecht tegen militairen gebeurde overigens met de medeplichtigheid van Erdogan.”

Die drietrapsstructuur zit er dik in, hier alweer: (1) “De sluiting van de krant Zaman in Turkije, is dit alleen maar een persvrijheidkwestie?” (2) “Zaman heeft de opsluiting van zoveel onschuldigen verdedigd. Ze hebben de publieke opinie in hun eigen voordeel gemanipuleerd. Precies hetzelfde verhaal bij de berichtgeving over 15 juli, de gevoelloosheid in westerse media over de couppoging was opvallend. Er waren weinig grafische beelden. Terwijl in Turkije zo veel werd uitgezonden. Alle aandacht ging gelijk naar de repressie in de nasleep. Dit kan niet. Het gaat niet om iets kleins..”

En dan toch een een zacht-kritische noot (3): “Kijk, er worden veel fouten gemaakt wat betreft de democratie en mensenrechten. Erdogan is onduidelijk over de nieuwe grondwet. De Koerdische kwestie is een splijtzwam. Dit zorgt voor aanhoudende spanningen en wantrouwen. De oppositie geef ik hierin gelijk.”

Zoete broodjes bakken met PKK-symphatisanten

Lesage gaat pas echt los over het Westen: “Er zijn hier ook politiek-ideologische agenda’s. Een heel oriëntalistische, waarbij het beeld over Turkije wordt gereduceerd tot propaganda van de Turkse oppositie. Er lijkt een consensus te zijn over de nood van regime change in Turkije, niet noodzakelijkerwijs via verkiezingen.”

Met verve articuleert hij het overwegende Turkse perspectief met betrekking tot “terreur”: “Turkije zit in een gevaarlijke regio, De Turken voelen zich belaagd en daardoor stijgt de vraag naar een autoritaire leider. Veel Turkse politieagenten, van wie we verwachten jihadisten van Daesh op te pakken, zodat die mensen geen aanslagen kunnen plegen in Europa, veel van deze Turkse politiemannen en vrouwen zijn doelwit van de PKK. Is het daarom nog wel gepast om zoete broodjes te bakken met PKK-symphatisanten. De dubbele maat is zo evident. Erdogan-aanhangers worden uit fracties gezet, terwijl CHP, HDP of Gülen-aanhangers buiten schot blijven.”

Koerdisch probleem

Lesage biedt de volgende oplossingen aan:

1. “Evenwichtige berichtgeving, met kritiek naar alle richtingen. Turkse Nederlanders zullen zich minder gefrustreerd en machteloos voelen als de media objectiever en diverser wordt.”

2. “Iedereen moet de rechtsstaat respecteren. Eenvoudige Gülen-aanhangers zijn het probleem niet, hun moet je met rust laten.”

3. “Ondemocratische structuren binnen Turkse organisaties moet men aan de orde stellen.”

4. “Het Koerdische probleem dient op een democratische manier opgelost te worden.”

Hij krijgt een daverend applaus. Tijd voor ronde twee, het panel met Santing, Yilmaz, Tekinerdogan en Lesage.

Turkse staatsterreur

Stelling 1: “Door zo weinig kritisch, en zelfs vriendelijk te zijn voor groepen als Gülen, HDP en PKK, dragen de Nederlandse media bij aan de spanningen in onze samenleving hier en die in Turkije.”

De hele zaal, met hier en daar een uitzondering, is het hiermee eens. Alleen Santing, meer voor het debat, is tegen. “Bij NRC heb ik ook een hele discussie gevoerd. Bij elk verhaal over Turkije is er een foto van Erdogan. Daar heb ik problemen mee. Maar ik ben altijd Gülen-kritisch geweest. Verder is het voor veel Turken ook een heel ingewikkeld verhaal geworden.”

Dan is de zaal eindelijk aan de beurt. Heel typisch worden hele betogen voorgedragen en komen er weinig concrete vragen. Velen vallen in herhaling over de dubbele moraal en is er weinig zelfreflectie. Een enkeling daargelaten, waaronder ondergetekende: “Professor, u had het in de lezing de hele tijd over de PKK en dat zij terreuraanslagen plegen. Maar wat vindt u van wat de gedode Koerdische mensenrechtenadvocaat Tahir Elçi vorig jaar zei bij CNN TURK. Dus dat hij de PKK ziet als een gewapende Koerdische organisatie, die ook terreuraanslagen pleegt, terwijl aanslagen door het Turkse leger de Turkse staat geen terreurstaat maken. Met andere woorden, moeten we ook niet Turkse staatsterreur benoemen als we het over PKK-terreur hebben?”

Negatieve beeldvorming

Lesage neemt een momentje en zegt: “Ik heb er geen problemen mee om terreur gepleegd door Turkse veiligheidsdiensten als terreur te bestempelen. Er zijn hier veel beweringen over in de media. Maar in tegenstelling tot daden van de PKK, wat heel duidelijk terreuraanslagen zijn, ontbreekt het bij de daden van de Turkse staat nog aan bewijs. Ik moet meer bewijs zien om het over staatsterreur te hebben.”

Dan zijn we bij Stelling 2: “Turkse Nederlanders zijn zelf veroorzakers van de negatieve beeldvorming over hen en doen te weinig om de spanningen hier in Nederland tegen te gaan.”

De zaal is nu meer verdeeld. Maar eerst het panel weer. Lesage is het hier niet mee eens: “Turkse Nederlanders zijn de onderliggende partij in Nederland. De gevestigde orde is hiervoor verantwoordelijk.” Santing benadrukt dat Turkse Nederlanders ook een positieve kracht zijn in de samenleving. Yilmaz is skeptischer. Hij vindt dat de Turkse gemeenschap zich veels te vaak in de eigen voet schiet. Terwijl het vijf voor twaalf is.

Onderlinge verdeeldheid

Santing is het daarmee eens. “Het Turks Nederlandse Tegengeluid was heel interessant. Voor de eerste keer kwamen Turkse jongeren bijeen en zeiden hoho wij zijn er ook nog. De denktank is een goed initiatief. Nu moeten jullie het waarmaken. De Turkse onderlinge verdeeldheid wordt vaak als een zwakte gezien, maar het kan ook je kracht zijn.”

Allemaal interessante zaken waar in alle vrijheid over wordt gediscussieerd. Nog te vaak in kleine debatzaaltjes, maar de Turken komen eraan. Maar we zijn er nog niet.

Tayfun Balçik is historicus, gespecialiseerd in de moderne geschiedenis van Turkije en die van Amsterdam-West. Hij heeft een Facebook-pagina.