Circusbeer

Peter Breedveld

Wat ik had moeten zeggen: ‘Mag ik nou gódgloeiendekútgodverdomme óók eens een keertje een fucking zin afmaken?’ Maar ja, dat is de esprit de l’escalier. Als iemand als een viswijf begint te blèren, pardon: ‘met verve mijn argumenten pareert’, doe ik er nederig het zwijgen toe. Ik ben te sjiek om me in een strijd om de survival of the loudest te storten.

Wie zich niet aan een paar elementaire beschavingsregels houdt, wint het altijd van mij. Ook bij de bakker in de rij. Als iemand voordringt – en iemand dringt altijd voor – wil ik die persoon bij zijn kruin naar me toe trekken, zijn scalp lossnijden met mijn jagersmes, de bloederige scalp met uitgestrekte arm en doordringende blik aan de andere klanten tonen en vragen: “Is er misschien nóg iemand die niet op zijn beurt kan wachten?”

Dat wil ik doen, maar ik dóe het niet, want dan zul je altijd zien dat ik het weer gedaan heb. Nee, ik slik mijn vernedering in – want zo voelt het, als een vernedering; een voordringer vindt immers dat hij meer rechten heeft dan ik – en wacht netjes tot alle andere klanten zijn vertrokken en de verkoopster ook mij ziet en aanbiedt om te kijken of er voor mij misschien nog een halfje wit uit de diepvries over is.

Onbeschoft zijn kan ik alleen op papier, of achter mijn pc’tje. Zodra ik oog in oog met iemand sta, hoor ik altijd in mijn achterhoofd een stemmetje: ‘Geef die mevrouw eens netjes een handje’. Ik ben altijd de ideale schoonzoon geweest. De moeders van mijn schoolvrienden liepen met me weg. Hun zoons mopperden tegen me dat hun ouders constant aan hun kop zeurden: “Waarom neem je niet een voorbeeld aan Peter?”

Toch ben ik een keer bijna van school getrapt vanwege een stukje dat ik had geschreven in de schoolkrant. Dankzij mijn leraar Nederlands – de dichter Anton Ent – liep het allemaal met een sisser af. Hij was geweldig verontwaardigd dat een kritische, zelfstandig denkende puber zo dreigde te worden afgestraft. Toen ik vlak daarna een repetitie verknalde omdat ik niet had geleerd, gaf hij me desondanks een mooi cijfer. “Iemand die zúlke stukken in de schoolkrant schrijft, verdient een 9”, zei hij voor de klas. (Wat een man. Vanwege de geboorte van mijn oudste zoon heb ik hem nog een kaartje gestuurd en toen stuurde hij een prachtig gedicht terug, maar ik heb sindsdien niks meer van me laten horen.)

Gisteren zag ik de film Caché van Michael Haneke, naar mijn bescheiden mening één van de grootste filmmakers aller tijden. De film gaat over een man, gespeeld door Daniel Auteuil, die tot het uiterste wordt getergd. Als hij tegenover zijn (vermeende) plaaggeest staat, vreest die geen moment dat Auteuil hem iets zal aandoen. “Daar ben je te beschaafd voor”, zegt hij. “En je hebt teveel te verliezen. Een mens doet veel om niets te verliezen.”

Dat is het exact! Als een vetvlek met veel kabaal dreigt me mijn ‘tandjes uit m’n bek te stompen’, en ik weet zeker dat ik ‘m in drie seconden binnenste buiten kan keren, dan probeer ik tóch te voorkomen dat het uit de klauw loopt. Niet alleen omdat ik het beneden mijn waardigheid vind om op straat iemand zijn hart uit zijn lijf te rukken en voor zijn wegdraaiende ogen fijn te knijpen, maar ook omdat ik een leuke vrouw, vier prachtkinderen en zelfs een zekere standing in de samenleving heb. Als ik iemand iets aandoe, riskeer ik dat allemaal te verliezen. Ik kan naar de gevangenis gaan, mijn baan verliezen, mijn reputatie naar de kloten helpen. Dat maakt voor zo’n zak reuzel allemaal niet uit, die heeft toch geen leven. Als híj naar de gevangenis gaat, verhuist-ie gewoon van de ene beerput naar de andere beerput. En dat wéét-ie. Hij wéét dat ik hem niks kán doen en hij mij wel, en dat ik daarom bang voor hem ben. En daarom is dit gajes heer en meester over de publieke ruimte.

Onze samenleving, de wet, heeft van mij een circusbeer gemaakt. Mijn tanden en klauwen uitgetrokken, gemoedelijk dansend als mijn baas me dat beveelt. Kwajongens die me met stokken prikken en met stenen bekogelen weten dat ze niets te vrezen hebben – als ze maar voldoende afstand houden.

Peter Breedveld weigert nog langer bang te zijn voor zijn donkere kant.