De publieke omroep, het is net het internationaal recht

Fréderike Geerdink

Eerst dacht ik nog, bedreigen, dat mag niet, maar gaandeweg werd ik vooral lááiend op Ruud de Wild, en op de hele Publieke Omroep. Het racisme klotst hoog tegen de plinten en niemand doet iets. Als je de Publieke Omroep wilt behouden, zul je je als omroep luid uit moeten spreken tegen de rot van binnenuit. Doe je dat niet, dan keert de teloorgang zich vroeger of later ook tegen jou.

Het was me ontgaan, de ophef over een ‘interview’ dat Ruud de Wild en Lauren Verster deden met Julie Ng, regisseur van de documentaire Meer Dan Babi Pangang. Het Powned-duo had de documentaire niet gekeken, daar begon de ellende al. Vervolgens presteerden ze het geen enkele vraag over de docu te stellen, maar zich uit te putten in racistische stereotypen.

De Wild kreeg vervolgens een lading bedreigingen over zich heen, en is nu een week of zo niet op de radio te horen. Hij is helemaal van slag, terwijl, zegt ‘ie, hij ís helemaal geen racist! Bedreigingen mogen niet, dûh, maar echt, De Wild, droog je witte tranen en zie je racisme onder ogen. Wij, witte Nederlanders, zijn allemaal opgegroeid in een systeem van witte suprematie en de sporen daarvan dragen we allemaal met ons mee. Aan ons de taak dat in onszelf te onderzoeken en ermee af te rekenen. Ook aan jou dus. Hup, aan het werk.

Wapperende vingertje

Ng wil nu publieke excuses, maar Dominique Weesie, de afschuwelijke Powned-directeur, zegt dat ze ‘op haar kop kan gaan staan’ en dat ze ‘lekker met met je wapperende vingertje op de basisschool’ moet gaan staan. Hij suggereert ook dat het haar slechts om meer aandacht voor haar film te doen is. Wat is dat voor totaal onacceptabel gedrag? Wat ben je dan voor totale onbeschofte lul?

Maar ook: waarom is de rest van de omroepen zo stil? Het racisme zit niet alleen bij Powned, het zit ook bij ON, bij WNL, bij de EO, bij BNNVARA – het uit zich niet overal hetzelfde, maar institutioneel racisme is over de breedte van de Publieke Omroep aan de orde. Soms zeer expliciet, zoals bij De Wild, soms door op allerlei manieren bij te dragen aan de normalisering van extreem-rechts en extreem-rechtse complottheorieën – als u zich afvraagt welke, dan is dat een prima illustratie van de normalisatie ervan.

De Publieke Omroep lijkt hiermee wel op het internationaal recht. Iedereen vindt de Publieke Omroep belangrijk, ik ook, maar degenen die de grootste bijdrage zouden kunnen leveren aan het behoud ervan, geven niet thuis. Iedereen vindt het internationaal recht belangrijk, maar degenen die verder kunnen gaan dan mondelinge steun en keihard en effectief stelling zouden kunnen nemen tegen de ontwrichting ervan, waaronder het kabinet-Jetten, geven niet thuis.

Iedereen op aarde

Deze parallel legt een fundamentele weeffout bloot die zowel het internationaal recht als de Publieke Omroep verzwakt. En dat is dat de regels en procedures uitgaan van goede wil.

De landen die het hele systeem van internationaal recht na de Tweede Wereld hebben opgetuigd, gingen er vanuit dat autoriteiten die zich committeren aan de internationale rechtsorde, ernaar streven hun burgers conform de mensenrechtelijke standaarden te behandelen, en intrinsiek gemotiveerd zijn de mensenrechten van iedereen op aarde te beschermen.

Net zo werken de regels en procedures binnen de Publieke Omroep bij de gratie van goede wil van de verschillende omroepen. Wat is de gezamenlijke missie? Hier, kijk: “De publieke omroep wil er voor iedereen in Nederland zijn. (…) We brengen mensen samen en zijn daarmee een verbindende factor in onze veelkleurige samenleving. Een baken van betrouwbare informatie en een bron van kennis, cultuur en ontspanning. (…) Tot slot moet het aanbod van hoge kwaliteit en betrouwbaar zijn.” Natuurlijk staat er een plaatje bij van een zwarte vrouw, want zo laten witte organisaties zien dat ze heus divers zijn.

Als landen zich niet aan het internationaal recht houden, kunnen degenen die daarvan te lijden hebben, vaak weinig uitrichten, zelfs als ze officieel gelijk krijgen. Zie de Koerdische politicus Selahattin Demirtaş, die sinds 2016 gevangen zit en volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens al lang vrij had moeten zijn. Maar zijn echtgenote en zijn politieke vrienden hebben de sleutel van het gevang niet op zak, dus gebeurt er niks. Europa vertrouwt op ellenlange mega-trage procedures om hem vrij te krijgen, maar die gaan dus uit van Turkijes goede intenties. Dat die intenties er niet zijn, is voor Europese landen geen reden andere, onconventionele middelen in te zetten. Sancties tegen Turkije bijvoorbeeld.

Algehele boycot

Voor Palestina geldt natuurlijk hetzelfde. Israël is lid van de VN maar heeft geen enkele intentie zich aan het internationaal recht te houden. Logisch, want het is een vestigings-koloniale apartheidsstaat. Toch blijven landen die mondeling het internationaal recht steunen, in hun handelen uitgaan van Israëls goede wil, in lijn met de verwachtingen waar het internationaal recht op is gebouwd. Terwijl, als ze écht om dat internationaal recht zouden geven, ze als de donder andere middelen in zouden zetten. Een algehele boycot van dat land, bijvoorbeeld.

Deze laffe opstelling gaat vroeger of later natuurlijk een keihard boemerangeffect hebben. Dat internationale recht beschermt óns ook. Niets doen betekent onze eigen dood. En zo werkt het bij de Publieke Omroep ook. De omroepen zeggen zich te houden aan de wet en hun prachtige missie, maar ondertussen is het racisme (dat strafbaar is!) er niet te harden en zakken we mede dankzij ‘de publieken’ razendsnel af richting fascisme. En het fascisme trekt de stekker uit de Publieke Omroep – dood.

Stop met vertrouwen op regels en procedures die uitgaan van goede wil. Medewerkers die wél van goede wil zijn bij de Publieke Omroep: spreek je uit, weiger samenwerking met omroepen en makers die zich racistisch uiten, onderzoek je eigen omroep en programma op structuren en inhoud die wortelen in onze koloniale tijd, voer actie tegen het racisme voor jullie eigen en ons aller lijfsbehoud.

Omroepdirecteuren, sla met je vuist op tafel tegen directeuren en managers die jullie en ons bestel kapot maken, pík het gewoon niet langer in plaats van een overlegstructuur of procedure op te starten, en faciliteer de interne zoektocht naar een publieke omroep die werkelijk verbindt.

En De Wild, om alvast even vooruit te lopen op je moment van reflectie: blijf maar weg van de radio. Gewoon niet terugkomen. Opdonderen.

Fréderike Geerdink is onafhankelijk journalist. Haar veelbesproken manifest ‘Alle journalistiek is activisme’ beleeft een tweede druk!