Een gulzige, hartstochtelijke vrouw die geen tijd had voor haar dochter

Peter Breedveld

De volgende zin zal sommige lezers wel schokken: Ik had nog nooit van de Franse schrijver Colette gehoord toen er opeens foto’s van haar op mijn Pinterest verschenen. Meestal in een dramatische pose met één ontblote borst. Toen ik haar googelde, bleek het om één van de belangrijkste Franse schrijvers van het Interbellum te gaan, bevriend met Sartre en Cocteau, de eerste vrouw in de Franse geschiedenis die (in 1954) een staatsbegrafenis kreeg. Wat ik pikant vind, gezien het feit dat vrouwen (met één onblote borst) zo vaak de Franse revolutie en de Franse idealen symboliseren en zoveel vrouwen een cruciale rol gespeeld hebben in de Franse geschiedenis.

Nooit wat over gehoord in de Franse les op school. Wel over Simone de Beauvoir, George Sand, Marguerite Duras en volgens mij zelfs Anaïs Nin. Colette zei me niks. Wel heb ik eens tweedehands een stripboek van Annie Goetzinger gescoord met de titel ‘Colette’, met op de voorkant de nu voor mij onmiddellijk herkenbare schrijver met de enorme bos haar, een wild-anarchistische bob. Ik kocht het vanwege de mooie tekeningen en omdat de naam Goetzinger me vaag iets zei, maar ik ben nooit aan het lezen toegekomen. Het boek staat tussen een enorme rij andere nog ongelezen stripboeken naast mijn bed. Ik koop veel meer stripboeken dan ik kan lezen. Proza-boeken lees ik bijna altijd meteen na het kopen, strips lezen stel ik altijd uit.

Ik weet nu wie Colette was door een nieuw stripboek dat ik in een Fnac in Marseille oppikte, ‘Colette‘ van Severine Vidal en Kim Consigny. Ik weet het, ik moet die boeken in een stripspeciaalzaak kopen, maar de enige waar ik in Marseille toevallig langsliep, was zo klein en stond zo stampvol strips en poppetjes dat ik er claustrofoob van werd. Ik was binnen twee minuten weer buiten. In de Fnac is altijd een goede stripafdeling, waar alles overzichtelijk staat uitgestald.

Wees vrij

Colette werd in 1873 geboren in Saint-Sauveur-en-Puisaye, dochter van Adèle Eugénie Sidonie Landoy die twee kinderen uit een vorig huwelijk had en een éénbenige oorlogsheld, Jules-Joseph Colette met wie ze al een zoon had. Een vrijzinnige familie waar veel over werd geroddeld. Colette werd door haar dominante moeder “Sido” wegwijs gemaakt in de tuin, de natuur, de kunst en de literatuur. In het leven in het algemeen: “Wees vrij en wees nooit bang”, was Sido’s credo.

Nou, en dat heeft Colette zich goed in de oren geknoopt. Ze werd schrijver, toneelactrice, variété-artiest, journalist, schreef scenario’s voor films en begon zelfs een cosmeticalijn. Ze had talloze affaires, trouwde geloof ik drie of vier keer, had een relatie met de minderjarige zoon van één van die mannen (ze was niet zijn moeder), had ook relaties met vrouwen en was het middelpunt van een reeks schandalen, reden dat de katholieke kerk weigerde een rol te spelen in haar staatsbegrafenis. Colette was me d’r eentje.

Een libertijnse feminist

Opvallend is dat deze luidruchtige, koppige, schaamteloze vrouw haar schrijverscarrière begon als een soort ghost writer in de schrijversstudio van haar eerste man, Henry “Willy” Gauthier-Villars, die als een soort Willy Vandersteen een legertje schrijvers voor hem aan het werk had en die zijn boeken schreven, die hij dan een beetje opleukte met wat bijvoeglijke naamwoorden hier en daar, een bloemrijke zin, wat tierelantijntjes en dan uitbracht onder eigen naam. Zo ook de succesvolle eerste boeken van Colette, die haar jeugd in Saint-Sauveur-en-Puisaye daarvoor als basis gebruikte.

Altijd onder de vleugels van een man op wie ze hartstochtelijk verliefd was en die ze uiteindelijk steevast oversteeg. Ze was feminist, maar op de Franse manier. Althans, op de manier waarop veel beroemde Franse vrouwen nog steeds feminist zijn: Ze verdommen het om niet (emotioneel) afhankelijk van een man te zijn en wijzen de #Metoo-beweging vaak resoluut af.

Egoïstisch

Het leven van deze vrouw wordt door schrijver Severine Vidal en tekenaar Kim Sevigny met een soort van kneuterige zwier in beeld gebracht. Sevigny tekent in een aan de Klare Lijn verwante stijl die te krabbelig is om echt Klare Lijn te zijn en die mij doet denken aan de stijl van Theo van den Boogaard.

‘Colette‘ is een liefdevolle, humane ode aan Colette, maar zeker geen hagiografie. Dat Colette in haar gulzige hartstocht en ambitie heel egocentrisch, egoïstisch en weinig empathisch was, maken Vidal en Consigny heel duidelijk. Haar moeder, met wie ze een zeer sterke band had, smeekte haar in brieven om haar op te zoeken, wat ze zelden deed. Toen ze stierf, weigerde Colette naar haar begrafenis te gaan. Ze liet de opvoeding van haar dochter Colette de Jouvenel (“Bel-Gazou”, werd later beroemd als producer van animatiefilms) over aan haar kindermeisje en stuurde haar later naar kostscholen. Ze ging niet naar de bruiloft van Bel-Gazou, die twee maanden later weer van haar man scheidde vanwege ‘horreur physique’; ze was lesbisch.

Colette bleef tijdens de bezetting door de nazi’s ook nog een poos schrijven voor collaborerende kranten. En dat terwijl ze was getrouwd met een Joodse man, de zestien jaar jongere Maurice Goudeket, trouwens van Nederlandse komaf. Toen hij werd opgepakt door de nazi’s, gebruikte Colette haar hele netwerk en populariteit om hem vrij te krijgen, wat lukte. Na de oorlog tekende ze, tot Goudekets ontzetting, een petitie tegen de doodstraf voor de collaborerende schrijver Robert Brasillach.

Terloopse erotiek

Vidal en Sevigny wrijven dat er allemaal niet nadrukkelijk bij de lezer in, ze brengen het terloops, haast laconiek, bijvoorbeeld door Bel-Gazou heel geestig tegen haar moeder te laten zeggen: “Dus naast begrafenissen hou je ook niet van bruiloften.” Soms zien we de kleine Bel-Gazou een beetje verloren op de voorgrond staan als Colette met één van haar mannen op het strand geniet.

Ook de schandalen ontberen trompetgeschal. Als Colette met één van haar vriendinnen vrijt, worden de plaatjes begeleid door een droge passage uit een politierapport waaruit blijkt dat de gangen van Colette, haar echtgenoot en haar minnares nauwlettend door de autoriteiten werden gevolgd.

De erotiek is ingetogen, koddig bijna. Geen geile seks maar warme lichamelijkheid. Dat is de female gaze. Colettes affaire met haar minderjarige stiefzoon moet het zonder oordeel van der auteurs doen. Als zijn vader hem uiteindelijk bij hem weghaalt, huilt ze, naakt op haar bed, tranen met tuiten.

Plaatjes met praatjes

Ik heb wat kritiek op dit boek: Het begin – de eerste honderd pagina’s – is veel beter dan de rest. Vidal en Consigny nemen daarin echt de tijd voor Colletes jeugd, met veel sfeer en grote tekeningen. We zien Colette als kind bijvoorbeeld pagina’s lang genieten van een nachtelijke natuurwandeling.

Maar niet lang nadat Colette haar ouderlijk huis verlaat, wordt haar leven er doorheen gejaagd in vignettes van één à twee pagina’s, die steeds ingeleid worden door een maand en een jaartal. De plaatjes worden dan kleiner met veel meer tekst. Je krijgt dan bijna zo’n typische geschiedenisstrip die bestaat uit plaatjes met praatjes. Het is meer een reeks beschrijvingen dan een verhaal.

Daarbij wordt de lezer verondersteld al veel te weten over Colette en trouwens ook over de Franse geschiedenis. Voor mij betekende dat, dat ik elke pagina wel iets moest googelen om te begrijpen waar het over ging.