Geen bloed maar tomatensap

Sander de Jong

Illustratie: Pieter Hogenbirk

Met je eigen auto ruim twee maanden lang door Spanje rijden is fantastisch. Wat een enorme vrijheid! Niemand die je zegt waar je heen moet rijden. Als je stoppen wilt, stop je. Wil je links afslaan, ga je gewoon linksaf. Mijn beginstation in Spanje was Sevilla (Andalucía), eindstation San Sebastián (Baskenland). In die tussentijd ben ik via Almería en Cartagena naar Valencia gereden. Toen het binnenland in. Via Cuenca, Toledo, Guadalupe, Trujillo en Cáceres naar Salamanca. Vervolgens langs de smeulende resten van de bosbranden naar het bedevaartsoord Santiago de Compostela. Van A Coruña naar het Asturische Oviedo en Gijón. Van Bilbao naar Pamplona en als eindpunt San Sebastián. Na ongeveer achtduizend kilometer gereden te hebben op het Iberische schiereiland heb ik denk ik wel een aardig beeld van Spanje gekregen. Eigenlijk was deze reis voor mij een grote ontdekkingstocht. Je kijkt per slot van rekening voortdurend met Hollandse ogen.

Santiago de Compostela

Die Hollandse ogen hebben in het begin voor wat verwarring gezorgd. Zesentwintig jaar woon ik in de Randstad in Nederland. Je groeit op met bepaalde waarden en normen waarvan jíj denkt dat die normaal zijn. Je hebt van huis uit typische Hollandse eigenschappen als ‘bescheidenheid’ en ‘nuchterheid’ meegekregen. Hoewel ik voorheen altijd erg trots was op die eigenschappen én mijn vaderland, ben ik tijdens mijn Spaanse verblijf ook minder van ze gaan houden. De zo geprezen tolerantie (lees: onverschilligheid) wordt ons nog eens fataal. De Nederlandse manier is niet dé manier. Wij kunnen nog heel wat leren van de Spanjaarden.

De auteur voor het Guggenheim in Bilbao

Als ik bijvoorbeeld aan Spaanse mensen vraag wat ik in hun land beslist moet zien, gaan hun ogen fonkelen, springen ze enthousiast op en zeggen ze gedecideerd: ‘Ga naar Asturias voor de wonderschone natuur!’ Ik knik, in eerste instantie een beetje geschrokken door de passie waarmee de Spanjaard over zijn land spreekt. ‘En ook de Picos de Europa zijn ongelooflijk, die móet je gezien hebben’ gaat de Spanjaard verder terwijl hij kijkt of ik het wel allemaal goed opschrijf in mijn notitieblokje. Hij zou me nog bijna achterna rijden om te controleren of ik zijn aanbevelingen wel écht serieus neem. Het is duidelijk. De Spanjaard is erg trots op zijn land. Dat heb ik niet alleen gemerkt in gesprekken met Spaanse mensen, maar dat is ook te zien aan bijvoorbeeld allerlei stickers op Spaanse auto’s. Buitengewoon veel auto’s hebben de krachtige Spaanse stier op hun auto: ‘el toro de España’. De Spanjaard wil op alle mogelijke manieren zijn trotsheid over zijn land laten blijken. Geef hem eens ongelijk.

De casa colgadas in Cuenca

Vraag aan een Nederlander wat je beslist móet zien in Nederland, en hij zal zijn schouders ophalen. Het zal hem worst wezen. Geen wonder dat buitenlandse toeristen en masse naar Amsterdam gaan. De rest van Nederland laat het leeuwendeel van de toeristen links liggen. Het heeft er weinig mee te maken dat Nederland geen mooi land zou zijn. Dat geloof ik niet. Er zijn zat adembenemende plekjes te vinden. Maar ‘trots’ lijkt in Nederland een vies woord te zijn. En passie hebben we sowieso niet. Een Andalusische schone uit Sevilla zei met enige regelmaat tegen mij: “No tienes sangre, pero zumo de tomate” (Je hebt geen bloed, maar tomatensap). Ik kan haar geen ongelijk geven. Ik ben nu eenmaal een nuchtere Hollander. Daar kan ik ook niks aan doen. Nederlanders zijn in het buitenland ook erg herkenbaar aan het zachtjes praten, alsof ze bang zijn dat mensen hen als Hollanders herkennen.

Guadalupe

Iets anders dat mij diep heeft geraakt tijdens mijn verblijf in Spanje is de prachtige manier van leven aldaar. Spanjaarden lijken nog van het leven te houden. Hun leven speelt zich af op straat, en belangrijker nog: gezamenlijk. ’s Avonds vind je bijna de gehele bevolking buiten. Kinderen, grootouders, ouders én jongeren. Dat zorgt niet alleen voor een gezellige sfeer in de straten van je stad, maar hierdoor is er ook veel sociale controle. Ik heb me dan ook geen enkel moment onveilig gevoeld. In Nederland daarentegen sluiten we ons na het werk thuis op om onze avond voor de buis uit te zitten. Oké, het klimaat zit ons niet mee, maar die passie voor het leven zit ons ook niet in het bloed (lees: tomatensap). In het postmoderne Nederland lijkt de samenleving te zijn opgesplitst in allerlei eilandjes. Is hier het individualisme ver doorgeschoten, in Spanje zijn familie én vrienden van groot belang. Wat nou Nederland een sociaal land? Geld verdienen is hier van oudsher buitengewoon belangrijk geweest. Vandaar die zogenaamde tolerantie.

De auteur met Spaanse schone in Valencia

Natuurlijk, Spanje is niet perfect. Zo kampt het land bijvoorbeeld met relatief veel huiselijk geweld, om maar iets op te noemen. Maar de Spaanse, masculiene samenleving is wel simpeler en duidelijker dan de Nederlandse, feminiene maatschappij. Nederland is buitengewoon modern. Té modern als je het mij vraagt. ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’ luidt het devies in Holland. Nonsens! De Hollandse nuchter- en bescheidenheid moeten plaatsmaken voor passie. Het poldermodel en de guldenmiddenweg zijn eigenlijk mooie bewoordingen voor niets anders middelmatigheid. We moeten weer van ons land gaan houden. Naar Spaans voorbeeld. Wat te denken van al die (betuttelende) regeltjes hier. Zelfs de opvoedkundige tik wordt nu al in het Burgerlijk Wetboek verboden. Als er dan al sprake was van Hollandse passie, wordt die met al die regeltjes doodgeknepen. Zo wordt Nederland inderdaad een land van middelmatigheid waar je nauwelijks trots op kunt zijn.

Sander de Jong heb ik afgelopen zomer ontmoet toen ik Spaanse lessen volgde in Sevilla. Geert Wilders-fan, charmeur, provocateur, werd door zijn Chileense leraar Spaans ‘el nazi Holandés’ genoemd.